Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki

Autor: Piotr Obolewicz

Przedmiot: Język polski

Temat: Inny świat Gustawa Herlinga‑Grudzińskiego jako traktat moralny

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres podstawowy i rozszerzony

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:
1) rozumie podstawy periodyzacji literatury, sytuuje utwory literackie w poszczególnych okresach: starożytność, średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji, literatura lat 1945–1989 krajowa i emigracyjna, literatura po 1989 r.;
6) rozpoznaje w tekstach literackich: ironię i autoironię, komizm, tragizm, humor, patos; określa ich funkcje w tekście i rozumie wartościujący charakter;
8) wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe;
9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje ją refleksji;
14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej;
16) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości.
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
2) analizuje strukturę tekstu: odczytuje jego sens, główną myśl, sposób prowadzenia wywodu oraz argumentację;
III. Tworzenie wypowiedzi.
1. Elementy retoryki. Uczeń:
1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej i pisemnej przy użyciu odpowiednich konstrukcji składniowych;
2. Mówienie i pisanie. Uczeń:
6) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym, referat, szkic interpretacyjny, szkic krytyczny, definicja, hasło encyklopedyczne, notatka syntetyzująca;
IV. Samokształcenie.
6. wybiera z tekstu odpowiednie cytaty i stosuje je w wypowiedzi;
10. gromadzi i przetwarza informacje, sporządza bazę danych;
Lektura obowiązkowa
35) Gustaw Herling‑Grudziński, Inny świat;
Zakres rozszerzony
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
13) rozumie i określa związek wartości poznawczych, etycznych i estetycznych w utworach literackich.

Kształtowane kompetencje kluczowe:

  • kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

  • kompetencje w zakresie wielojęzyczności;

  • kompetencje cyfrowe;

  • kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

  • kompetencje obywatelskie;

  • kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej.

Cele lekcji. Uczeń:

  • opisuje przyczyny uwięzienia G. Herlinga‑Grudzińskiego w gułagu, wykorzytując kontekst biograficzny - linię chronologiczną dotyczącą faktów z życia autora,

  • interpretuje fragmenty Innego świata na podstawie własnej lektury tekstu i wykładu A. Franaszka,

  • charakteryzuje problematykę moralną Innego świata i porównuje sposób jej przedstawienia z Opowiadaniami obozowymi T. Borowskiego,

  • zabiera głos w dyskusji na temat postaw bohaterów Innego świata.

Strategie nauczania:

  • konstruktywizm;

  • konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

  • z użyciem e‑podręcznika;

  • ćwiczeń przedmiotowych;

  • z użyciem komputera.

Formy pracy:

  • praca indywidualna;

  • praca w parach;

  • praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

  • komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

  • zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

  • tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przebieg lekcji

Przed lekcją:

  1. Uczniowie przed lekcją zapoznają się z treściami zawartymi w udostępnionym przez nauczyciela e‑materiale w zakładce „Film edukacyjny”: linią chronologiczną oraz wykładem dr. hab. Andrzeja Franaszka.

Faza wprowadzająca:

  1. Wyświetlenie na tablicy tematu i celów zajęć oraz wspólne z uczniami ustalenie kryteriów sukcesu.

  2. Raport z przygotowań. Nauczyciel za pomocą dostępnego w panelu użytkownika raportu weryfikuje przygotowanie uczniów do lekcji, sprawdza, którzy uczniowie zapoznali się z udotępnionymi materiałami. Następnie inicjuje rozmowę wprowadzającą w lekcję, pyta uczniów, jaką formę może przyjąć literatura, która jest nośnikiem wspomnień. Dopytuje, w jakich sytuacjach staje się ona traktatem moralnym.

Faza realizacyjna:

  1. Praca z tekstem. Uczniowie przystępują do cichego czytania tekstu e‑materiału. Indywidualnie zapoznają się z treściami w sekcji „Przeczytaj”. Nauczyciel rozpoczyna dyskusję, w której zwraca uwagę na piętno, jakie odcisnęło na życiu i twórczości Gustawa Herlinga‑Grudzińskiego doświadczenie zamknięcia i pracy w gułagu, a także na stosunek pisarza do opisywanych wydarzeń, daleki od relatywizmu moralnego.

  2. Wspólne omówienie treści wykładu dr. hab. Andrzeja Franaszka. Uczniowie omawiają natępujące kwestie: Inny świat nie tylko jako relacja, ale również jako „świadomie skonstruowana literatura”; interpretacja tytułu, uniwersalna opowieść o człowieku zniewolonym, rola nadziei w warunkach obozowych, znaczenie stwierdzenia „człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach”, etc.

  3. Uczniowie, indywidualnie, odpowiadają na pytanie z polecenia 3 w sekcji „Film edukacyjny”. Później porównują swoje odpowiedzi na forum klasy, oceniają, które wartości pojawiły się w ich wypowiedziach najczęściej. Następnie uczniowie, w parach, wykonują ćwiczenia: 1, 2, 3 i 4 z sekcji „Sprawdź się”. Po upływie wyznaczonego czasu, pod kierunkiem nauczyciela, weryfikują poprawność odpowiedzi.

Faza podsumowująca:

  1. Nauczyciel wyświetla na tablicy temat lekcji i cele zawarte w sekcji „Wprowadzenie”. W kontekście ich realizacji następuje omówienie ewentualnych problemów z rozwiązaniem ćwiczeń i poleceń z sekcji „Sprawdź się”.

  2. Chętny lub wybrany uczeń podsumowuje zajęcia, zwracając uwagę na nabyte umiejętności.

Praca domowa:

  1. Zapoznaj się z fragmentem wypowiedzi Gustawa Herlinga‑Grudzińskiego dotyczącej nadziei, jakie pokłada w młodych ludziach. Napisz rozprawkę (150‑200 słów) na temat tego, w jaki sposób współczesna młodzież może chronić się przed relatywizacją podstawowych wartości, o których mówi pisarz. Odnieś się do konkretnych przykładów zaczerpniętych np. z literatury bądź kina, świata wirtualnego.
    Pięćdziesiąt lat sowietyzmu to straszny ciężar, choć czasem niewidoczny. Moja nadzieja w tym, że młodzi ludzie, którzy kształtują się w wolnym świecie, nie będą mieli tego garbu, że będą innymi ludźmi. [...] Sowietyzm i wszystkie ustroje totalitarne wsączają w ludzi relatywizację podstawowych wartości, dzięki którym rozpoznajemy się jako ludzie.
    Źródło: Gustaw Herling‑Grudziński, Mój Bildungsroman. Rozmowa o „Innym świecie” [rozmowa G. Herlinga‑Grudzińskiego z W. Boleckim], [w:] tegoż, Inny świat. Zapiski sowieckie, Kraków 2000, s. 19–21.

Materiały pomocnicze:

  • Gustaw Herling‑Grudziński, Mój Bildungsroman. Rozmowa o „Innym świecie” [rozmowa G. Herlinga‑Grudzińskiego z W. Boleckim], [w:] tegoż, Inny świat. Zapiski sowieckie, Kraków 2000.

  • Zdzisław Kudelski, Pielgrzym Świętokrzyski: szkice o Herlingu‑Grudzińskim, Lublin 1992.

Wskazówki metodyczne

  • Nauczyciel może wykorzystać medium w sekcji „Film edukacyjny” do podsumowania lekcji.

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida