Scenariusz zajęć

Autor: Agata Krzak, Krzysztof Błaszczak

Przedmiot: chemia

Temat: Co to są hydraty?

Grupa docelowa: uczniowie III etapu edukacyjnego, liceum, technikum, zakres podstawowy i rozszerzony; uczniowie III etapu edukacyjnego – kształcenie w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy

XI. Zastosowania wybranych związków nieorganicznych. Uczeń:

5) pisze wzory hydratów i soli bezwodnych (${\text{CaSO}}_4$, ${\left({\text{CaSO}}_4\right)}_2·{\text{H}}_2\text{O}$ i ${\text{CaSO}}_4·2{\text{H}}_2\text{O}$); podaje ich nazwy mineralogiczne; opisuje różnice we właściwościach hydratów i substancji bezwodnych; przewiduje zachowanie się hydratów podczas ogrzewania i weryfikuje swoje przewidywania doświadczalnie; wymienia zastosowania skał gipsowych; wyjaśnia proces twardnienia zaprawy gipsowej; pisze odpowiednie równanie reakcji.

Zakres rozszerzony

XI. Zastosowania wybranych związków nieorganicznych. Uczeń:

5) pisze wzory hydratów i soli bezwodnych (${\text{CaSO}}_4$, ${\left({\text{CaSO}}_4\right)}_2·{\text{H}}_2\text{O}$ i ${\text{CaSO}}_4·2{\text{H}}_2\text{O}$); podaje ich nazwy mineralogiczne; opisuje różnice we właściwościach hydratów i substancji bezwodnych; przewiduje zachowanie się hydratów podczas ogrzewania i weryfikuje swoje przewidywania doświadczalnie; wymienia zastosowania skał gipsowych; wyjaśnia proces twardnienia zaprawy gipsowej; pisze odpowiednie równanie reakcji.

Kształtowane kompetencje kluczowe:

• kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

• kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii;

• kompetencje cyfrowe;

• kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się.

Cele operacyjne

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcie hydraty;

• wymienia wzory hydratów o różnej barwie;

• proponuje wzory hydratów na podstawie ich nazwy systematycznej;

• przewiduje zachowanie się hydratów podczas ogrzewania i weryfikuje swoje przewidywania doświadczalnie;

• pisze odpowiednie równania reakcji chemicznych.

Strategie nauczania:

• asocjacyjna;

• problemowa.

Metody i techniki nauczania:

• dyskusja dydaktyczna;

• analiza materiału źródłowego;

• cwiczenia uczniowskie;

• symulacja interaktywna;

• kieszeń i szuflada;

• technika zdań podsumowujących;

• pogadanka.

Formy pracy:

• praca indywidualna;

• praca w parach;

• praca w grupach;

• praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

• komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do Internetu;

• zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

• tablica multimedialna/tablica, kreda, pisak;

• rzutnik multimedialny.

Przebieg zajęć

Faza wstępna:

1. Zaciekawienie i dyskusja. Nauczyciel zadaje pytania wykorzystując informacje zawarte we wprowadzeniu do e‑materiału.

2. Rozpoznanie wiedzy wstępnej uczniów. Uczniowie starają się odpowiedzieć na pytanie: Co to są sole uwodnione?

3. Ustalenie celów lekcji. Nauczyciel podaje temat zajęć i wspólnie z uczniami ustala cele lekcji, które uczniowie zapisują w portfolio.

Faza realizacyjna:

1. Eksperyment chemiczny – „Ogrzewanie hydratu siarczanu($\text{VI}$) miedzi($\text{II}$) - woda (1/5)”. Nauczyciel dzieli losowo uczniów na grupy, rozdaje karty pracy ucznia. Nauczyciel przygotowuje odpowiednie szkło i sprzęt laboratoryjny oraz odczynniki chemiczne. Uczniowie wykonują kolejno czynności podane w instrukcji (patrz materiały pomocnicze). Uczniowie samodzielnie formułują pytanie badawcze i hipotezę, rysują schemat doświadczenia, obserwują zmiany podczas eksperymentu, zapisują równanie reakcji chemicznej, wyciągają wnioski (wszystko zapisują w kartach pracy). Następnie na forum całej klasy następuje weryfikacja pod względem merytorycznym zaprezentowanych przez chętnych uczniów efektów pracy. Równanie reakcji chemicznej uczeń zapisuje na tablicy celem sprawdzenia poprawności zapisu. Nauczyciel wyjaśnia niezrozumiałe kwestie.

2. Uczniowie zapoznają się z treściami zawartymi w e‑materiałach. Zadaniem uczniów jest odszukanie odpowiedzi na pytania: Co to są hydraty? Jakie są zasady tworzenia wzorów sumarycznych i nazw systematycznych soli uwodnionych, jakie występują przykłady hydratów, jakie mają barwy, z czym związane jest odwodnienie soli? Po wyznaczonym czasie, nauczyciel inicjuje pogadankę. Powrót do fazy wstępnej i skonfrontowanie definicji hydraty.

3. Symulacja interaktywna. Uczniowie zapoznają się z poleceniem zawartym w medium i wykonują ćwiczenia.

4. Uczniowie pracują w parach z częścią „Sprawdź się”. Wykonują zadania. Nauczyciel może wyświetlić treść poleceń na tablicy multimedialnej. Po każdym przeczytanym poleceniu daje uczniom określony czas na zastanowienie się, a następnie chętna osoba z danej pary udziela odpowiedzi/prezentuje rozwiązanie na tablicy. Pozostali uczniowie ustosunkowują się do niej, proponując ewentualnie swoje pomysły. Nauczyciel, w razie potrzeby, koryguje odpowiedzi, dopowiada istotne kwestie, udziela uczniom informacji zwrotnej. Ćwiczenia, których uczniowie nie zdążą wykonać podczas lekcji, mogą być zlecone do wykonania w ramach pracy domowej.

Faza podsumowująca:

1. Kieszeń i szuflada. Nauczyciel rozdaje uczniom sklerotki. Prowadzący zajęcia rysuje na tablicy kieszeń, a obok niej zapisuje: „Co zabieram ze sobą?”. Tutaj uczeń ma wpisać to, co wyniósł z zajęć, co do niego szczególnie przemówiło, co się spodobało lub co mu się przyda w przyszłości. Poniżej nauczyciel rysuje szufladę i białą plamę. Obok szuflady zapisuje: „Co mi się nie przyda?”, a obok białej plamy: „Czego zabrakło?”. Poniższe rysunki uczeń wypełnia sklerotkami z zapisanymi krótkimi zdaniami, równoważnikami zdań lub kluczowymi słowami. Jest to okazja także do analizy przebiegu zajęć i szybkiej powtórki.

2. Jako podsumowanie lekcji, nauczyciel może wykorzystać zdania do uzupełnienia, które uczniowie zamieszczają w swoim portfolio:

• Dziś nauczyłem/łam się, że ... .

• Łatwe było dla mnie ... .

• Trudności sprawiło mi ... .

• Zaskoczyło mnie ... .

• Wiadomości przedstawione na lekcji były podane w ... sposób.

Praca domowa:

Uczniowie wykonują w e‑materiale w sekcji „Sprawdź się” pozostałe ćwiczenia, których nie zdążyli wykonać na lekcji.

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:

Symulacja interaktywna może zostać wykorzystana podczas przygotowywania się ucznia do sprawdzianu lub do zdobycia wiedzy w razie nieobecności ucznia na lekcji.

Materiały pomocnicze:

1. Polecenia podsumowujące (nauczyciel przed lekcją zapisuje je na niewielkich kartkach):

• Co to są hydraty?

• Jak tworzy się nazwy systematyczne hydratów?

• Jak tworzymy wzory sumaryczne hydratów?

• Jak zawartość w uwodnionym związku może wpłynąć na jego właściwości?

• Jakie znasz przykłady hydratów?

2. Nauczyciel przygotowuje sklerotki (karteczki samoprzylepne) do wykorzystania na podsumowanie lekcji.

3. Doświadczenie chemiczne: „Ogrzewanie siarczanu($\text{VI}$) miedzi($\text{II}$):

Szkło i sprzęt laboratoryjny: statywy do probówek, probówki, łapy do probówek, palnik, zapałki/zapalniczka, zlewka.

Odczynniki chemiczne: hydrat ${\text{CuSO}}_4·5{\text{H}}_2\text{O}$, woda.

Instrukcja wykonania:

• Wsyp do probówki niewielką ilość hydratu.

• Zawartość probówki ogrzej w płomieniu palnika.

• Obserwuj zmiany.

• Dodaj kilka kropel wody do probówki.

• Obserwuj zmiany.

4. Karta charakterystyki substancji chemicznej.

5. Karta pracy ucznia: