Dla nauczyciela
Autor: Małgorzata Kosińska‑Pułka
Przedmiot: Język polski
Temat: Gloria victis Elizy Orzeszkowej – tworzenie legendy powstania styczniowego
Grupa docelowa:
Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres podstawowy
Podstawa programowa:
Kształtowane kompetencje kluczowe
kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji,
kompetencje w zakresie wielojęzyczności,
kompetencje cyfrowe,
kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej,
kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się.
Cele operacyjne. Uczeń:
zanalizuje styl opowiadania Elizy Orzeszkowej Gloria victis,
rozpozna zabiegi pisarskie, które posłużyły autorce do opisania powstania styczniowego jako wydarzenia legendarnego, mitycznego,
porówna opis wizerunku Romualda Traugutta zawarty w Glorii victis z jego autentyczną fotografią,
zinterpretuje znaczenie tytułu opowiadania.
Strategie nauczania
konstruktywizm.
Metody i techniki nauczania
metoda poglądowa;
rozmowa kontrolowana;
metoda ćwiczeń przedmiotowych;
praca z tekstem literackim
przekład intersemiotyczny.
Formy zajęć
praca indywidualna,
praca w grupach,
praca całego zespołu klasowego,
analizowanie tekstu literackiego,
samokształcenie.
Środki dydaktyczne
komputery z głośnikami i dostępem do internetu, słuchawki;
zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;
tablica interaktywna/tablica/ kartka papieru, pisak/kreda;
plakaty.
Przebieg zajęć
Faza wprowadzająca
1. Nauczyciel z odpowiednim wyprzedzeniem prosi uczniów, by opracowali plakaty, na których zwizualizują zagadnienia omówione w e‑materiałach:
Znaczenie tytułu opowiadania Gloria victis Elizy Orzeszkowej.
Symboliczne zwycięstwo powstania styczniowego w opowiadaniu Gloria victis Elizy Orzeszkowej.
Legenda powstania styczniowego w opowiadaniu Gloria victis Elizy Orzeszkowej.
2. Uczniowie organizują w klasie wystawę swoich plakatów.
3. Nauczyciel zapisuje na tablicy: Gloria victis i vae victis. Uczniowie porównują okoliczności, w których zostały użyte te sformułowania. Opowiadają na pytanie, dlaczego ktoś, kto został zwyciężony, może być za to obdarzony chwałą. Rozróżniają zwycięstwo wojenne i zwycięstwo moralne, symboliczne, które przypadło powstańcom w Glorii victis.
4. Przedstawienie celu zajęć i podanie tematu.
Faza realizacyjna
1. Uczniowie zapoznają się z umieszczonym w e‑materiałach słuchowiskiem, na podstawie nagrania wypisują te elementy opowiadania Gloria victis, które tworzą legendę, nie wydarzyły się lub przebiegały w rzeczywistości inaczej niż w utworze Elizy Orzeszkowej.
2. Uczniowie wykonują ćwiczenia zawarte w e‑materiałach:
rozpoznają właściwości analizowanego tekstu, kategorie estetyczne, styl.
3. Uczniowie zapisują w tabeli cechy postaci, które upodabniają je do bohaterów legend.
POSTAĆ | CECHA |
Romuald Traugutt | |
Jagmin | |
Maryś |
4. Z fragmentu zawierającego opis walki uczniowie wypisują metafory i wyjaśniają ich znaczenie.
Gloria victisAle już wyraźnie było widać… I wtedy… Zastukały, zastukały za drzewami, po zaroślach, gęste, pojedyncze, szybko, szybko po sobie następujące wystrzały i rój błyskawic krótkich, ognistych, rozsypał się wśród drzew i zarośli. Wnet od strony nadchodzących buchnął i potoczył się ogromny, długi grzmot i zarazem sunąć stamtąd poczęły gęste kłęby dymu. Rotowy ogień karabinów, zbity w sobie, ciężki, odpowiedział posiekanemu ogniowi strzelb, na znacznej przestrzeni rozsypanych. Była to rozmowa dwu różnych ze sobą grzmotów, drżały od niej ze zgrozy najsilniejsze drzewa lasu.
Źródło: Eliza Orzeszkowa, Gloria victis, [w:] Opowiadania, Warszawa 1994 .
METAFORA | WYJAŚNIENIE |
Uczniowie samodzielnie oceniają realizacje zadania. Swoje odpowiedzi porównują z umieszczonymi w e‑materiałach.
5. Uczniowie do każdego z bohaterów opowiadania Gloria victis Elizy Orzeszkowej dopisują postać mityczną lub historyczną, do której zostali porównani w utworze. Zapisują cechy wspólne dla obu postaci.
Bohater Glorii victis | Postać mityczna lub historyczna | Cechy wspólne |
Romuald Traugutt | ||
Jagmin |
Uczniowie samodzielnie oceniają swoje realizacje zadania. Odpowiedzi porównują z umieszczonymi w e‑materiałach.
Faza podsumowująca
1. Uczniowie porównują wizerunek Romualda Traugutta zawarty w opowiadaniu z zamieszczonym w e‑materiałach zdjęciem.
Rozwiązując zadanie, uczniowie odpowiadają na pytania pomocnicze:
Czy w uwiecznionym na fotografii obliczu można dostrzec rysy bohatera?
Czy na fotografii zostały uwiecznione ludzkie, przyziemne cechy?
Czy na zdjęciu można zaobserwować smutek, który według słów Orzeszkowej bywa bratem mądrości?
2. Uczniowie gromadzą informacje o malarstwie Artura Grottgera i kolekcji czarnej biżuterii. Dzielą się nimi w klasie.
Zadanie domowe
Nauczyciel na podstawie e‑materiałów formułuje polecenie pracy domowej.
1. Czym różni się wartość dzieł literackich inspirowanych wydarzeniami historycznymi od wartości naukowych publikacji na ich temat? Odpowiedz na to pytanie w rozprawce problemowej, w której wykorzystasz fragmenty Glorii victis Elizy Orzeszkowej i inne wybrane przez siebie teksty kultury. Dobierz do nich odpowiedni kontekst.
Materiały pomocnicze
Słownik literatury polskiej XIX wieku, pod red. Józefa Bachórza i Aliny Kowalczykowej, Wrocław 2002 r.
Tadeusz Konwicki, Bohiń, Warszawa, 1987 r.
Aniela Zinkiewicz‑Rymdziwicz, Zygmunt Rymdziewicz, Biżuteria patriotyczna w zbiorach w Muzeum cystersów w Wąchocku, [w;} Polski Jubiler 3(14), 2001 r.
Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:
Uczniowie mogą audiobook zilustrować własnymi pracami plastycznymi, tak by ukazać heroizm powstańców.