Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał

SCENARIUSZ LEKCJI

Imię i nazwisko autora: Maciej Kałaska

Przedmiot: geografia

Temat zajęć: Wpływ kolonializmu i jego rozpadu na współczesny świat

Grupa docelowa: III etap edukacyjny, liceum/technikum, zakres podstawowy, klasa II

Podstawa programowa:

VII. Podział polityczny i zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno‑gospodarczego świata: mapa podziału politycznego, system kolonialny i jego rozpad, procesy integracyjne i dezintegracyjne na świecie, konflikty zbrojne i terroryzm, podstawowe wskaźniki rozwoju. Uczeń:

  1. dyskutuje na temat wpływu kolonializmu i jego rozpadu na współczesny podział polityczny świata, zróżnicowanie struktur ludnościowych, migracje ludności, występowanie konfliktów zbrojnych i dysproporcje w rozwoju państw.

Kształtowane kompetencje kluczowe:

  • kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji,

  • kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii,

  • kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się.

Cele operacyjne:

Uczeń:

  • określa wpływ kolonializmu i jego rozpadu na zróżnicowanie struktur ludnościowych, migracje ludności, występowanie konfliktów zbrojnych i dysproporcje w rozwoju państw,

  • ocenia wpływ kolonializmu i jego rozpadu na gospodarkę państw,

  • wykazuje związki między kolonializmem i jego rozpadem a sytuacją społeczno‑polityczną państw,

  • wiąże kolonializm i proces jego rozpadu z sytuacją społeczno‑kulturową państw.

Strategie: odwrócona klasa

Metody nauczania: dyskusja, praca z e‑materiałem, wypowiedź wspomagana prezentacją multimedialną

Formy zajęć: praca indywidualna, praca w parach, praca całego zespołu klasowego,  praca w grupach

Środki dydaktyczne: e‑materiał, komputer, projektor multimedialny (lub/i tablety z dostępem do internetu)

Materiały pomocnicze:

K. Andrzejczak, A. Kliber, Pomoc rozwojowa Francji dla krajów afrykańskich, „Wiadomości Statystyczne” 2017, nr 5, s. 38–61. Dostępny w: researchgate.net.

P. Cywiński, Neokolonializm turystyczny – co się kryje za tym terminem, Portal post‑turysta 2013. Dostępny w: post‑turysta.pl.

Raport – brudny zysk. Jak korporacje, banki i fundusze inwestycyjne czerpią zyski z łamania praw człowieka (prezentacja multimedialna 16.10.2013), Centrum CSR. Dostępny w: centrumcsr.pl (slajdy 6–11).

PRZEBIEG LEKCJI

Kilka lekcji wcześniej nauczyciel prosi uczniów o przygotowanie się do tematu. W pierwszej kolejności uczniowie zapoznają się z treścią sekcji „Przeczytaj” niniejszego e‑materiału. Następnie mają przygotować się do krótkiego wystąpienia wspomaganego prezentacją multimedialną (np. wykonaną w programie PowerPoint). Zadanie realizowane jest w czterech grupach (ich skład jest wybierany przez nauczyciela). Uczniowie mają za zadanie wykazać wpływ kolonializmu i jego rozpadu na jedno z następujących zagadnień:

  • zróżnicowanie struktur ludnościowych,

  • migracje ludności,

  • występowanie konfliktów zbrojnych, 

  • dysproporcje w rozwoju państw.

Wpływ ten wykazują na podstawie dwóch wybranych przez siebie przykładów państw. Zagadnienie (jedno z czterech) jest losowane przez liderów grup. Nauczyciel przypomina zasady wykonania poprawnej prezentacji multimedialnej (czas wystąpienia: nie dłużej niż 2–3 minuty).

Faza wprowadzająca

  • Przedstawienie celów lekcji.

Faza realizacyjna

  • Nauczyciel rozpoczyna dyskusję nad następującymi pojęciami: kolonializm i dekolonizacja. Chętni uczniowie zabierają głos w dyskusji, formułując własne definicje tych pojęć. Propozycje uczniów są kontrastowane z definicjami ze słownika zawartego w e‑materiale.

  • Nauczyciel przedstawia skrótowo przebieg kolonializmu i dekolonizacji na świecie. Koncentruje się tylko na najważniejszych wydarzeniach. Może wykorzystać fragmenty filmu edukacyjnego zawartego w e‑materiale.

  • Uczniowie realizują pierwszy cel lekcji (Określa wpływ kolonializmu i jego rozpadu na zróżnicowanie struktur ludnościowych, migracje ludności, występowanie konfliktów zbrojnych i dysproporcje w rozwoju państw). W pierwszej kolejności jeden z uczniów proszony jest o przeczytanie poleceń do filmu edukacyjnego. Uczniowie oglądają film, a następnie wykonują polecenie do niego w parach.

  • Teraz rozpoczynają się cztery wystąpienia, które uczniowie przygotowali w grupach przed lekcją. Kolejność wystąpień jest dowolna. Nauczyciel prosi wszystkich o trzymanie się reżimu czasowego wypowiedzi. Po każdym wystąpieniu nauczyciel uzupełnia wypowiedź uczniów (jeśli istnieje taka konieczność). Nauczyciel podsumowuje to zadanie, najlepiej zestawiając je z poleceniem dotyczącym filmu edukacyjnego. Na koniec nauczyciel prosi o indywidualne wykonanie ćwiczenia 1. z sekcji „Sprawdź się”.

  • Na tym etapie klasa realizuje drugi cel lekcji (Przedyskutowanie wpływu kolonializmu i jego rozpadu na gospodarkę państw). Nauczyciel prosi uczniów o 4‑minutowe przypomnienie sobie fragmentu tekstu Kolonializm oraz jego rozpad a gospodarka państw z sekcji „Przeczytaj”. Następnie uczniowie wykonują ćwiczenia nr 3. i 4., z e‑materiału. Nauczyciel czuwa nad ich poprawnością.

  • Realizacja trzeciego celu lekcji (Wskazanie związków między kolonializmem i jego rozpadem a sytuacją społeczno‑polityczną państw). Nauczyciel prosi uczniów o 4‑minutowe przypomnienie sobie fragmentu tekstu Kolonializm oraz jego rozpad a sytuacja społeczno‑polityczna państw z sekcji „Przeczytaj”. Uczniowie wykonują ćwiczenia nr 5. i 6., z e‑materiału. Nauczyciel czuwa nad ich poprawnością.

  • Realizacja czwartego celu lekcji (Powiązanie kolonializmu i procesu jego rozpadu z sytuacją społeczno‑kulturową państw). Nauczyciel prosi uczniów o 4‑minutowe przypomnienie sobie framgentu tekstu Kolonializm oraz jego rozpad a sytuacja społeczno‑kulturowa państw z sekcji „Przeczytaj”. Nauczyciel prosi, aby chętni uczniowie zapisali na tablicy najważniejsze informacje z tekstu.

Faza podsumowująca

  • Podsumowanie i utrwalenie nowej wiedzy poprzez zadawanie pytań i udzielanie na nie odpowiedzi przez uczniów.

  • Nauczyciel nagradza aktywnych na lekcji uczniów, ocenia wypowiedzi wspomagane prezentacją multimedialną (praca domowa) i przypomina cele zajęć.

Praca domowa

  • Dla wszystkich: indywidualne rozwiązanie ćwiczenia 2. z sekcji „Sprawdź się”.

  • Dla chętnych: samodzielne rozwiązanie ćwiczenia 7. i 8. z sekcji „Sprawdź się”.

  • Dla chętnych: Rozprawka pt. Przejawy neokolonializmu turystycznego. Inspiracje można czerpać z artykułu P. Cywińskiego (druga pozycja w materiałach pomocniczych).

Wskazówki metodyczne

  • Zaleca się realizację zagadnienia na 2 godzinach lekcyjnych (temat istotny ze względu na przeciwdziałanie stereotypizacji państw globalnego Południa i ćwiczenie krytycznego myślenia).

  • Warto zapożyczyć część informacji i ćwiczeń z e‑materiału Wpływ dawnych systemów kolonialnych przeznaczonego dla zakresu rozszerzonego.

  • Warto zrealizować e‑materiał Wpływ dawnych systemów kolonialnych dla poziomu rozszerzonego w powiązaniu z niniejszym. Treści są zbliżone, natomiast niniejszy e‑materiał jest mniej tendencyjny i zawiera ograniczone treści europocentryczne.

  • Film edukacyjny zawarty w e‑materiale może posłużyć zarówno w trakcie lekcji, jak i przed lekcją (do strategii odwróconej klasy) oraz po lekcji (w celu utrwalenia wiadomości). Może także znaleźć swoje zastosowanie na lekcji powtórzeniowej.