Scenariusz zajęć

Autor: Daria Szeliga, Krzysztof Błaszczak

Przedmiot: Chemia

Temat: Dlaczego aminy mają charakter zasadowy?

Grupa docelowa: III etap edukacyjny, liceum, technikum, zakres podstawowy i rozszerzony; uczniowie III etapu edukacyjnego – kształcenie w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy

XVIII. Związki organiczne zawierające azot. Uczeń:

4) porównuje i wyjaśnia przyczynę zasadowych właściwości amoniaku i amin; pisze odpowiednie równania reakcji;

Zakres rozszerzony

XVIII. Związki organiczne zawierające azot. Uczeń:

4) porównuje i wyjaśnia przyczynę zasadowych właściwości amoniaku i amin; pisze odpowiednie równania reakcji;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

• kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

• kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii;

• kompetencje cyfrowe;

• kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się.

Cele operacyjne

Uczeń:

• porównuje i wyjaśnia przyczynę zasadowych właściwości amoniaku i amin;

• porównuje zasadowość amin o różnej rzędowości;

• porównuje zasadowość amin alifatycznych i aromatycznych;

• pisze równania reakcji ukazujące zasadowy charakter amin.

Strategia nauczania:

• asocjacyjna.

Metody i techniki nauczania:

• burza mózgów;

• dyskusja dydaktyczna;

• analiza materiału źródlowego;

• ćwiczenia uczniowskie;

• gra edukacyjna;

• technika zdań podsumowujących.

Formy pracy:

• praca indywidualna;

• praca zbiorowa.

Środki dydaktyczne:

• komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do Internetu;

• tablica multimedialna/tablica i kreda;

• zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

• rzutnik multimedialny.

Faza wstępna:

1. Zaciekawienie i dyskusja. Nauczyciel wykorzystuje treści zawarte we wprowadzeniu.

2. Rozpoznawanie wiedzy wyjściowej uczniów. Uczniowie podają właściwości amin, które zapisują na tablicy i przypominają teorię  Brønsted’a i Lowry'ego.

3. Ustalenie celów lekcji. Nauczyciel podaje temat zajęć i wspólnie z uczniami ustala cele lekcji, które uczniowie zapisują w portfolio.

Faza realizacyjna:

1. Nauczyciel dzieli uczniów na grupy. Uczniowie (w grupach) losują kartki, na których są narysowane wzory elektronowe cząsteczek amoniaku i wybranych amin, a następnie uczniowie w grupach tworzą mapę podobieństw między wzorami tych związków. W dyskusji uczniowie poszukują najistotniejszego podobieństwa. Po wyznaczonym czasie liderzy grup prezentują efekty pracy. Nauczyciel weryfikuje poprawność merytoryczną wypowiedzi uczniów i ewentualnie uzupełnia braki.

2. Uczniowie w grupach przypominają sobie, jaki odczyn ma roztwór wodny amoniaku, po czym chętna osoba wyjaśnia przyczynę wskazanego odczynu wodnego roztworu amoniaku, zapisując równanie reakcji amoniaku z wodą na tablicy.

3. Uczniowie w grupach zapisują równania reakcji wylosowanych amin z wodą. Wskazują kwasy i zasady wg teorii Brønsted’a i Lowry'ego w zapisanych równaniach reakcji (jest to przypomnienie z wcześniejszych lekcji).

4. Uczniowie w oparciu o treści zawarte w e‑materiale, w tym stałe dysocjacji amin, wyjaśniają zmiany zasadowości amin w zależności od ich rzędowości, np. dla metanoaminy, N-metylometanoaminy i  N,N-dimetylometanoaminy. Chętna osoba na forum podaje wyjaśnienie.  Nauczyciel weryfikuje poprawność wytłumaczenia.

5. Uczniowie wyjaśniają wpływ oddziaływania wolnej pary elektronowej na atomie azotu z sekstetem elektronowym pierścienia aromatycznego, na zasadowość aniliny.

6. Wybrany uczeń zapisuje równania reakcji kwasu chlorowodorowego (solnego) z wybranymi przez nauczyciela aminami (np. tak jak w e‑materiale). Uczniowie, z pomocą nauczyciela, nazywają otrzymane sole (mogą wesprzeć się informacją w e‑materiale w sekcji „Przeczytaj”). Następnie inny uczeń zapisuje równania reakcji otrzymanych soli z wodorotlenkiem sodu.

Faza podsumowująca:

1. Nauczyciel sprawdza wiedzę uczniów zadając przykładowe pytania: Dlaczego aminy mają właściwości zasadowe? Co jest przyczyną zasadowych właściwości amoniaku? Dlaczego aminy alifatyczne są silniejszymi zasadami od amin aromatycznych?

2. Jako podsumowanie lekcji nauczyciel może wykorzystać zdania do uzupełnienia, które uczniowie również zamieszczają w swoim portfolio:

• Przypomniałem/łam sobie, że...

• Co było dla mnie łatwe...

• Czego się nauczyłam/łem...

• Co sprawiało mi trudność...

Praca domowa:

1. Uczniowie sprawdzają swoją wiedzę wykonując ćwiczenia zawarte w e‑materiale – sprawdź się.

2. Uczniowie zapoznają się z grą edukacyjną i wykonują zawarte w medium ćwiczenia.

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:

Gra edukacyjna może być wykorzystana jako powtórzenie przygotowując się do lekcji lub do sprawdzianu. Medium może być również wykorzystane przez uczniów nieobecnych na lekcji jako uzupełnienie luk kompetencyjnych.

Materiały pomocnicze:

1. Polecenia podsumowujące (nauczyciel przed lekcją zapisuje je na niewielkich kartkach):

• Dlaczego aminy mają właściwości zasadowe?

• Co jest przyczyną zasadowych właściwości amoniaku?

• Dlaczego aminy alifatyczne są silniejszymi zasadami od amin aromatycznych?

2. Wzory elektronowe cząsteczek amoniaku i wybranych amin.