Jak być dobrym filozofem?
Kim jest filozof? Jakie stawia sobie cele?
Odpowiedź na te pytania zmieniała się wraz z rozwojem filozofii, która w starożytności oznaczała przede wszystkim umiłowanie mądrości i dążenie do poznania.
Pierwsi filozofowie stawiali pytania o naturę rzeczywistości, ich następcy – o sposób jej poznawania. Od czasów Akademii, założonej ok. 387 r. p.n.e. przez PlatonaPlatona, filozofia rozwijała się w ścisłym powiązaniu z matematyką, retoryką i naukami przyrodniczymi. Filozofowie bywali nauczycielami, pisarzami, naukowcami, prawnikami, a w wiekach średnich – najczęściej duchownymi. Filozofia stworzyła fundament dla rozwoju nauk społecznych, a także psychologii i antropologii. U progu XX w. istotnym zagadnieniem filozoficznym stał się język i jego rola w procesach poznawczych. Filozofowie zajmowali się różnorodnymi kwestiami i stosowali różne metodologie. Tym, co pozostało niezmienne od czasów SokratesaSokratesa, jest odwaga myślenia, znaczenie rozumowania logicznego i rola wyobraźni. Dobry filozof to także ten, który zna i szanuje dokonania swoich poprzedników – bo rzetelna dyskusja wymaga znajomości historii myśli – ale przede wszystkim ma odwagę zapytać: A co, jeśli jest inaczej?
Odpowiedz na pytania. Czym dla Ciebie jest filozofia? Czy to tylko historia starożytnych myślicieli, czy może praktyczne narzędzie do zrozumienia samego siebie i otaczającego świata?
Filozofia to metadyscyplinametadyscyplina – najogólniejsza z dziedzin ludzkiej wiedzy. U swoich początków nie różniła się od nauki. Momentem przełomowym stało się odkrycie metody naukowej.metody naukowej.
Przez długi czas filozofia była częścią teologii. W miarę swojego rozwoju zyskiwała jednak autonomię, nieustannie określając samą siebie.
Z czasem niektóre sfery jej zainteresowań także wyodrębniły się jako osobne dyscypliny. Filozofia przyczyniła się do powstania wielu współczesnych nauk, zwłaszcza nauk przyrodniczych i społecznych.
To właśnie z filozoficznego dążenia do poznania świata i człowieka powstały wszystkie nowoczesne dyscypliny naukowe (ekonomia, antropologia, filologia, kognitywistykakognitywistyka).
Metafilozofia (gr. metá – po, ponad, poza – w sensie refleksji wyższego rzędu) - dział filozofii, który zajmuje się refleksją nad samą filozofią — jej naturą, celami, metodami i granicami. Można powiedzieć, że metafilozofia to filozofia filozofii. Zadaje pytania takie jak: Czym właściwie jest filozofia? Jakie ma cele? Czy można mówić o postępie w filozofii? Jakie metody są w niej dopuszczalne lub skuteczne? Czy filozofia może być nauką? Dosłownie więc metafilozofia oznacza „to, co jest ponad filozofią” albo „refleksja o filozofii”.
Filozofia od starożytności służyła nie tylko do poszerzania wiedzy, ale też do kształtowania umiejętności życiowych i nauczania demokratycznego obywatelstwa. Sztuka filozofowania polegała głównie na nauce prowadzenia dobrego i sprawiedliwego życia w społeczeństwie. Osiągało się to przez rozwój w kierunku mądrości i kształtowanie konkretnych cnót. Ten proces rozwoju i uczenia się nazywano paideiapaideia, terminem, który dał początek pedagogice, ale który dziś często tłumaczy się jako samokształcenie.
Kiedy PlatonPlaton twierdził, że tylko filozofowie po 50. roku życia są zdolni do rządzenia państwem, odnosił się do potrzeby odpowiedniego wykształcenia i dojrzałości człowieka, czyli nagromadzenia wystarczającej wiedzy i mądrości. ArystotelesArystoteles natomiast zrównał cnoty niezbędne w polityce z cnotami związanymi z prawdziwą przyjaźnią. Filozofia była więc kwestią tego, co dzisiaj nazywamy edukacją umiejętności życiowych i edukacją na rzecz obywatelstwa demokratycznego.
Przez kolejne wieki filozofia rozwijała się, zadając coraz więcej pytań o kondycję człowieka i świat, w którym przyszło mu żyć.
Wysłuchaj wykładu dr. Tomasza Mazura, a następnie odpowiedz na pytanie zgodnie ze swoimi przekonaniami: czy znajomość historii filozofii jest konieczna, żeby być dobrym filozofem?
Zapoznaj się z wykładem doktora Tomasza Mazura, a następnie odpowiedz na pytanie zgodnie ze swoimi przekonaniami: czy znajomość historii filozofii jest konieczna, żeby być dobrym filozofem?
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RVG56S8DL1UOQ
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Jak stać się dobrym filozofem?
Co trzeba zrobić, żeby filozofować? Jaka jest rola wyobraźni w myśleniu filozoficznym?
Odpowiedz na następujące pytania. Co trzeba zrobić, żeby filozofować? Jaka jest rola wyobraźni w myśleniu filozoficznym?
Czy filozofowanie jest bardziej dziełem rozumu czy wyobraźni? A może o dobrym filozofowaniu decydują inne kompetencje? Uzasadnij swoje zdanie.
W średniowieczu filozofia była uważana za służebnicę teologii (łac. ancilla theologiae). Jej zadaniem było dostarczanie argumentów i narzędzi rozumowych do wyjaśniania i obrony prawd wiary. Filozofia nie była wtedy traktowana jako samodzielna dziedzina, lecz jako pomocnicza wobec nauki religijnej. Dopiero od czasów nowożytnych filozofia zaczęła stopniowo wyodrębniać się jako samodzielna dziedzina, niezależna od teologii.
Zadaniem filozofii jest dostarczanie wiedzy i mądrości, opartych na wysokich standardach. Te standardy mogą być zaczerpnięte wyłącznie z prawidłowego i rzetelnego badania rzeczywistości, człowieka i prawdy.
Filozof to człowiek, który poddaje świat, człowieka i własne przekonania krytycznej refleksji, poszukując prawdy, sensu oraz właściwych zasad życia.
Nie zadowala się gotowymi opiniami ani potocznymi wyjaśnieniami. Stawia pytania o naturę rzeczywistości, poznania, dobra i wartości. Czerpie z dorobku poprzednich pokoleń, konfrontuje wiedzę, doświadczenie i przekonania z argumentami rozumu. Jego celem jest nie tylko rozumienie świata, lecz także ujawnianie pozorów, błędów i intelektualnych złudzeń oraz wskazywanie sposobów mądrzejszego życia.
Wyjaśnij, dlaczego Twoim zdaniem warto filozofować.
Słownik
(384–322 p.n.e.) – jeden z najwybitniejszych filozofów starożytnej Grecji, obok Sokratesa i Platona. Był uczniem Platona, a następnie nauczycielem Aleksandra Wielkiego. W Atenach założył własną szkołę filozoficzną – Liceum (Lykeion), zwane także szkołą perypatetycką. Uporządkował i systematycznie opisał niemal całą współczesną mu wiedzę, kładąc podwaliny pod rozwój wielu dziedzin nauki. Stworzył wszechstronny system filozoficzny obejmujący logikę, metafizykę, etykę, fizykę, psychologię, retorykę oraz teorię sztuki. Jego poglądy wywarły ogromny wpływ na rozwój filozofii i nauki europejskiej. Zapytany o to, co dała mu filozofia, odpowiedział: „To, że bez przymusu czynię to, co inni czynią z obawy przed prawami”.
(gr. metá – po, ponad, poza – w sensie refleksji wyższego rzędu) - to dziedzina nauki, która zajmuje się analizą i refleksją nad innymi dziedzinami wiedzy. Nie bada bezpośrednio zjawisk czy faktów, lecz zajmuje się badaniem metod, zasad, celów oraz struktury różnych nauk. Metadyscyplina pomaga lepiej zrozumieć, jak działają poszczególne dziedziny i jak się rozwijają. Przykładami metadyscyplin są: metafilozofia – refleksja nad filozofią, metamatematyka – badanie podstaw matematyki.
(gr. país – dziecko, gr. paideia – wychowanie, wykształcenie) - formowanie człowieka od najmłodszych lat przez edukację i wychowanie
(427–347 p.n.e.) – filozof grecki, jeden z najwybitniejszych filozofów starożytności, obok Arystotelesa; uczeń Sokratesa, założyciel szkoły filozoficznej zwanej Akademią, twórca teorii idei i autor dialogów filozoficznych. Sformułował podstawy idealizmu i racjonalizmu. Jest również twórcą metafory jaskini, ukazującej relację między pozorami (cienie) a prawdą, którą można poznać dopiero po odwróceniu się od cieni i wyjściu z jaskini. W dialogach platońskich pojawia się słynna maksyma: „Bezmyślnym życiem żyć człowiekowi nie warto”.
(ok. 470–399 p.n.e.) – filozof grecki, nauczyciel Platona, który uczynił człowieka i jego życie centralnym punktem swoich rozważań. Twórca majeutycznej metody dialogu, polegającej na doprowadzaniu rozmówcy do samodzielnego zrozumienia danego problemu. Autor słynnego powiedzenia: „Wiem, że nic nie wiem”.