Estry – budowa i właściwości - Estry – budowa i właściwości

Czy zastanawiasz się, skąd bierze się piękny zapach bzu lub jaśminu? Jakie związki dodaje się do perfum i olejków zapachowych? Związki te zawierają atomy węgla, wodoru i tlenu. Nazywane są estrami.

R1EAF1bgli6lo

Na ilustracji przedstawiony jest kwitnący krzew jaśminowca. Posiada on zarówno pąki, jak i już rozwinięte duże, białe kwiaty. — Kwitnący kwiat jaśminowca
Źródło: Ralphs_Fotos, dostępny w internecie: pixabay.com, domena publiczna.

Aby zrozumieć poruszane w tym materiale zagadnienia, przypomnij sobie:

budowę oraz właściwości alkoholi i kwasów karboksylowych;
właściwości fizyczne i chemiczne alkoholi oraz kwasów karboksylowych.

Nauczysz się

jak zbudowane są estry;
tworzyć nazwy estrów;
na czym polega reakcja estryfikacji i w jakich warunkach zachodzi;
zapisywać równanie reakcji estryfikacji;
projektować doświadczenie, które pozwoli otrzymać ester;
jakie są właściwości estrów i jakie mają zastosowania.

itAE6TzBKt_d5e212

1. Budowa i nazewnictwo estrów

EstryestryEstry to pochodne kwasów karboksylowych oraz alkoholi. Zbudowane są z atomów węgla, wodoru i tlenu.

Wzór ogólny estrów to $R_{1} {COOR}_{2}$ .

RXy1r1Hk8YfX2

Na ilustracji został przedstawiony wzór ogólny estrów. Od R indeks dolny jeden koniec indeksu odchodzi wiązanie pojedyncze w prawo do atomu C, od którego odchodzą dwa wiązania: podwójne na ukos w górę do atomu O i pojedyncze na ukos w dół do atomu O, od którego odchodzi wiązanie pojedyncze do R indeks dolny dwa koniec indeksu. — Wzór ogólny estrów
Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

$R_{1}$ – grupa węglowodorowa pochodząca od kwasu karboksylowego;
$R_{2}$ – grupa węglowodorowa pochodząca od alkoholu;
grupę $— C (O) O —$ nazywamy grupą estrową.

RGb7TkHq4GZ94

Na ilustracji został przedstawiony wzór grupy estrowej: wiązanie pojedyncze połączone z atomem węgla, od którego odchodzi jedno wiązanie podwójne skierowane w górę zakończone atomem tlenu oraz jedno wiązanie pojedyncze skierowane w dół prowadzące do atomu tlenu, od którego odchodzi poziomo kolejne wiązanie pojedyncze. — Grupa estrowa
Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

Nazwy estrów są dwuwyrazowe. Pierwszy człon pochodzi od kwasu, a drugi od alkoholu. W tabeli pokazano zasadę tworzenia nazw estrów. W nawiasach podano nazwy zwyczajowe.

**Tabela $1 .$ Tworzenie nazw estrów**
Kwas karboksylowy	Nazwa soli pochodzącej od kwasu	Alkohol	Nazwa grupy alkilowej	Nazwa estru
kwas metanowy (mrówkowy)	$metanian$ (mrówczan)	metanol	$metyl$	$metanian$ $metylu$ (mrówczan $metylu$ )
kwas etanowy (octowy)	$etanian$ (octan)	etanol	$etyl$	$etanian$ $etylu$ (octan $etylu$ )
kwas propanowy (propionowy)	$propanian$ (propionian)	propanol	$propyl$	$propanian$ $propylu$ (propionian $propylu$ )
kwas butanowy (masłowy)	$butanian$ (maślan)	butanol	$butyl$	$butanian$ $butylu$ (maślan $butylu$ )

**Tabela $2 .$ Wzory i nazwy estrów**
Wzór estru	Nazwa estru systematyczna (zwyczajowa)
$HCO {OC}_{2} H_{5}$	$metanian etylu$ (mrówczan $etylu$ )
${CH}_{3} CO {OC}_{4} H_{9}$	$etanian butylu$ (octan $butylu$ )
$C_{2} H_{5} CO {OCH}_{3}$	$propanian metylu$ (propionian $metylu$ )
$C_{3} H_{7} CO {OC}_{3} H_{7}$	$butanian propylu$ (maślan $propylu$ )

Polecenie 1

Rhe03ysgvM1JZ

Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

itAE6TzBKt_d5e269

2. Reakcja estryfikacji

Podczas wcześniejszych lekcji została Ci przybliżona budowa oraz właściwości dwóch ważnych grup związków organicznych: alkoholi i kwasów karboksylowych. Przypomnij sobie, jaką mają budowę.

REAJ9triK68sv

Na ilustracji przedstawione zostały wzory kwasów karboksylowych: kwasu metanowego <math aria‑label="atom wodoru H wiązanie pojedyncze grupa C O O H">H—COOH i kwasu etanowego <math aria‑label="grupa C H indeks dolny trzy koniec indeksu dolnego wiązanie pojedyncze grupa C O O H">CH3—COOH oraz alkoholi: metanolu <math aria‑label="C H indeks dolny trzy koniec indeksu dolnego wiązanie pojedyncze grupa O H">CH3—OH i etanolu <math aria‑label="grupa C H indeks dolny trzy koniec indeksu dolnego wiązanie pojedyncze grupa C H indeks dolny dwa koniec indeksu dolnego wiązanie pojedyncze grupa O H">CH3—CH2—OH. — Budowa kwasów karboksylowych i alkoholi
Źródło: Dariusz Adryan, licencja: CC BY-SA 3.0.

Rw90NtUOOA6Df

Na ilustracji przedstawione zostały wzory dwóch kwasów karboksylowych: <math aria‑label="H wiązanie pojedyncze C O O H">H—COOH i <math aria‑label="C H indeks dolny trzy koniec indeksu wiązanie pojedyncze C O O H">CH3-COOH wraz z zaznaczoną na czerwono grupą karboksylową <math aria‑label="wiązanie pojedyncze C O O H">—COOH, charakterystyczną dla kwasów organicznych. — Budowa kwasów karboksylowych i alkoholi
Źródło: Dariusz Adryan, licencja: CC BY-SA 3.0.

RcZM2ztQGJhMA

Na ilustracji przedstawione zostały wzory dwóch alkoholi: <math aria‑label="C H indeks dolny trzy koniec indeksu dolnego wiązanie pojedyncze O H">CH3—OH i <math aria‑label="C H indeks dolny trzy koniec indeksu dolnego wiązanie pojedyncze C H indeks dolny dwa koniec indeksu dolnego O H">CH3—CH2—OH wraz z zaznaczoną na czerwono grupą hydroksylową <math aria‑label="wiązanie pojedyncze O H">-OH charakterystyczną dla alkoholi. — Budowa kwasów karboksylowych i alkoholi
Źródło: Dariusz Adryan, licencja: CC BY-SA 3.0.

W wyniku reakcji kwasu karboksylowego z alkoholem powstają estryestryestry. Reakcję tę nazywamy reakcją estryfikacjiestryfikacjareakcją estryfikacji.

Stężony roztwór kwasu siarkowego( $VI$ ) jest niezbędny do przeprowadzenia reakcji estryfikacji. Pełni on funkcję katalizatorakatalizatorkatalizatora – a więc przyspiesza proces estryfikacji. Kwas siarkowy( $VI$ ) jest substancją higroskopijną, czyli wiąże cząsteczki wody powstające w reakcji. Dzięki temu zwiększa również wydajność omawianej reakcji.

RiS5waTfxsDO5

Animacja $pt .$ Reakcja estryfikacji
Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ogólny zapis reakcji estryfikacji:

Rx5cNxxrLRecJ

Ilustracja przedstawia równanie reakcji estryfikacji. Od R indeks dolny jeden koniec indeksu odchodzi wiązanie pojedyncze w prawo do atomu węgla C, od którego odchodzą dwa wiązania: podwójne na ukos w górę do atomu tlenu O i pojedyncze na ukos w dół do atomu tlenu O, od którego odchodzi wiązanie pojedyncze do atomu wodoru H. Atom tlenu i wodoru połączone wiązaniem pojedynczym oznaczono czerwoną ramką. Pod spodem podpis kwas karboksylowy. Dalej znak plus R indeks dolny dwa koniec indeksu wiązanie pojedyncze grupa OH, gdzie atom wodoru oznaczono czerwoną ramką. Pod spodem podpis alkohol. Dalej strzałki w dwie strony, nad strzałkami H2SO4, za strzałkami R indeks dolny jeden koniec indeksu, od którego odchodzi wiązanie pojedyncze w prawo do atomu C, od którego odchodzą dwa wiązania: podwójne na ukos w górę do atomu O i pojedyncze na ukos w dół do R indeks dolny dwa koniec indeksu. Pod spodem podpis ester. Dalej znak plus H indeks dolny dwa koniec indeksu O. Wzór wody również oznaczono kolorem czerwonym. — Schemat estryfikacji
Źródło: Krzysztof Jaworski, licencja: CC BY-SA 3.0.

$R_{1}$ – grupa węglowodorowa, która pochodzi od kwasu karboksylowego (lub jest to atom wodoru w przypadku kwasu metanowego);
$R_{2}$ – grupa węglowodorowa pochodząca od alkoholu.

Ważne!

Estry kwasu mrówkowego $HCOOH$ nie zawierają grupy węglowodorowej, pochodzącej od kwasu. Zamiast niej w cząsteczce znajduje się atom wodoru.

Poniżej podano kilka przykładów reakcji estryfikacji.

RgpbZHSJibzvF

Ilustracja przedstawia trzy przykładowe równania reakcji estryfikacji. Przykład pierwszy: jedna cząsteczka kwasu metanowego kolorem zielonym HCO kolorem czerwonym OH dodać jedna cząsteczka etanolu kolorem niebieskim C2H5O kolorem czerwonym H, strzałki w dwie strony, nad strzałkami H2SO4, jedna cząsteczka metanianu etylu kolorem zielonym HCO kolorem niebieskim OC2H5 dodać jedna cząsteczka wody kolorem czerwonym H2O. Przykład drugi: jedna cząsteczka kwasu etanowego kolorem zielonym CH3CO kolorem czerwonym OH dodać jedna cząsteczka propanolu kolorem niebieskim C3H7O kolorem czerwonym H, strzałki w dwie strony, nad strzałkami H2SO4, jedna cząsteczka etanianu propylu kolorem zielonym CH3CO kolorem niebieskim OC3H7 dodać jedna cząsteczka wody kolorem czerwonym H2O. Przykład trzeci: jedna cząsteczka kwasu butanowego kolorem zielonym C3H7CO kolorem czerwonym OH dodać jedna cząsteczka metanolu kolorem niebieskim CH3O kolorem czerwonym H, strzałki w dwie strony, nad strzałkami H2SO4, jedna cząsteczka butanianu metylu kolorem zielonym C3H7CO kolorem niebieskim OCH3 dodać jedna cząsteczka wody kolorem czerwonym H2O. — Przykłady reakcji estryfikacji
Źródło: Krzysztof Jaworski, licencja: CC BY-SA 3.0.

Polecenie 2

Poniżej przedstawiono model kulkowy pewnego estru. Który fragment estru pochodzi od kwasu karboksylowego, a który od alkoholu? Dopasuj oznaczenie do odpowiedniego miejsca, a następnie wybierz prawidłową nazwę tego estru.

RxXI8fSpoqruy

Model kulkowy pewnego estru.

Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

RsYHvCjJzDr5R

Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Polecenie 3

Scharakteryzuj budowę butanianu pentylu.

R17ObpC8noeHZ

Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Butanian pentylu składa się z części kwasowej pochodzącej od kwasu butanowego oraz części alkoholowej pochodzącej od pentan– $1$ –olu. Część pochodząca od kwasu składa się z $4$ atomów węgla, natomiast część alkoholowa zawiera $5$ atomów węgla. Przy $4$ atomie węgla w części kwasowej są dwa atomy tlenu, jeden połączony wiązaniem podwójnym i jeden połączony wiązaniem pojedynczym. Atom tlenu związany wiązaniem pojedynczym połączony jest z częścią alkoholową estru.

Ciekawostka

Istnieją również estry kwasów nieorganicznych. Przykładem takiego estru jest triazotan( $V$ ) glicerolu, potocznie zwany nitrogliceryną, który powstaje w wyniku reakcji glicerolu – alkoholu wielowodorotlenowego i kwasu azotowego( $V$ ).

ROLVtPxQJutCz

Na ilustracji ukazano równanie reakcji: od grupy C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego odchodzą dwa wiązania pojedyncze: w prawo do grupy O H i w dół do grupy C H. Od niej odchodzą dwa wiązania pojedyncze: w prawo do grupy O H i w dół do grupy C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, od której odchodzi wiązanie pojedyncze w prawo do grupy O H. W każdej z grup O H kolorem czerwonym zaznaczono atom wodoru. Dalej znajduje się znak plus i wzór trzy H O wiązanie pojedyncze N O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego. Grupę H O oznaczono kolorem czerwonym. Dalej strzałki w dwie strony, nad strzałkami H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, S O indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego. Za strzałkami wzór: od grupy C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego odchodzą dwa wiązania pojedyncze: w prawo do grupy O N O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego i w dół do grupy C H. Od niej odchodzą dwa wiązania pojedyncze: w prawo do grupy O N O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego i w dół do grupy C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, od której odchodzi wiązanie pojedyncze w prawo do grupy O N O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego. Pod spodem napis nitrogliceryna. Dalej znajdują trzy cząsteczki wody H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O oznaczone kolorem czerwonym. — W wyniku reakcji glicerolu z kwasem azotowym( $V$ ) powstaje nitrogliceryna – substancja stosowana między innymi jako środek wybuchowy.
Źródło: Krzysztof Jaworski, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

Nitrogliceryna znajduje zastosowanie w medycynie jako lek przeciwko schorzeniom układu sercowego. Szwedzki chemik, Alfred Nobel, otrzymał z niej dynamit.
Innym przykładem estrów są woski, które powstają z kwasów tłuszczowych i alkoholi o długich łańcuchach węglowodorowych. Występują w warstwach pokrywających owoce, liście i ptasie pióra. Pełnią głównie funkcję ochronną.

R1J70LCHthuOE

Na ilustracji przedstawiona została pszczoła zaglądająca do wgłębienia w plastrze miodu. Plastry miodu składają się z małych, sześciokątnych komórek, połączonych ze sobą za pomocą woskowego szkieletu. W każdej komórce jest miód, który nazywany jest miodem surowym. Jest to miód, który nie przeszedł jeszcze procesu pasteryzacji i filtracji. W takim plastrze znajdziemy również, niewielkie ilości pyłku, propolisu czy mleczka pszczelego. — Wosk pszczeli jest mieszaniną różnych związków organicznych, w tym estrów kwasów etanowego i pentanowego. Służy pszczołom do tworzenia węzy pszczelej – ich gniazda.
Źródło: Richard Bartz, Munich Makro Freak & Beemaster Hubert Seibring (http://commons.wikimedia.org), licencja: CC BY-SA 2.5.

itAE6TzBKt_d5e350

3. Właściwości i zastosowanie estrów

W celu zbadania właściwości estrów, wykonamy doświadczenie, w którego wyniku otrzymamy octan etylu (etanian etylu).

Doświadczenie 1

Przeprowadź doświadczenie chemiczne, które będzie polegać na zbadaniu rozpuszczalności w wodzie octanu (etanianu) etylu.

RNRDr4cu028q7

Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Zapoznaj się z poniższym opisem doświadczenia, a następnie odpowiedz na pytanie.

Problem badawczy:

Czy produkt reakcji kwasu etanowego z alkoholem jest substancją dobrze rozpuszczalną w wodzie?

Hipoteza:

Produkt reakcji jest trudno rozpuszczalny w wodzie.

Co było potrzebne:

probówka;
zlewka;
pipeta;
etanol ( $96 %$ )
lodowaty kwas octowy ( $99,5 %$ );
stężony kwas siarkowy( $VI$ );
zlewka z gorącą wodą;
zlewka z zimną wodą.

Przebieg doświadczenia:

Do probówki nalano po $2 {cm}^{3}$ etanolu i kwasu octowego. Następnie, za pomocą pipety dodano kilka kropli stężonego kwasu siarkowego( $VI$ ). Probówkę z mieszaniną włożono do zlewki z gorącą wodą i pozostawiono na kilka minut. Na koniec przelano ciecz z probówki do zimnej wody. W wyniku reakcji kwasu octowego z etanolem, w obecności stężonego kwasu siarkowego( $VI$ ), powstała oleista ciecz, która pływała po powierzchni wody. Wyczuwalny był intensywny zapach, różniący się od charakterystycznego zapachu kwasu octowego i etanolu.

R1WjfSzCuiHy4

Film $pt .$ Estryfikacja. Reakcja kwasu octowego z etanolem w obecności stężonego kwasu
siarkowego( $VI$ )
Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Polecenie 3

R1Y20TdEN4frs

Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Obserwacje:

W wyniku reakcji kwasu etanowego z etanolem, w obecności stężonego kwasu siarkowego( $VI$ ), powstała oleista ciecz, która pływa po powierzchni wody. Wyczuwalny jest intensywny zapach, różniący się od charakterystycznego zapachu kwasu etanowego i etanolu.

Weryfikacja hipotezy:

Postawiona hipoteza okazała się prawdziwa. Produkt reakcji jest trudno rozpuszczalny w wodzie.

lub

Postawiona hipoteza okazała się fałszywa. Produkt reakcji jest trudno rozpuszczalny w wodzie.

Wnioski:

Produktem tej reakcji jest etanian etylu (octan etylu) – substancja słabo rozpuszczalna w wodzie, o gęstości mniejszej od gęstości wody.

Polecenie 3

Napisz, jaki związek powstał w wyniku reakcji i czy był on związkiem dobrze rozpuszczalnym w wodzie.

RF7VKLVzNqNNM

Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Zastosowanie estrów niższych kwasów karboksylowych wynika z ich właściwości.

Obejrzyj poniższą galerię grafik za pomocą strzałki umieszczonej po prawej stronie ilustracji.

R1J9MuVB957jE

Na ilustracji opisane są właściwości estrów niższych kwasów karboksylowych. Są one cieczami trudno rozpuszczalnymi w wodzie, ale dobrze rozpuszczalnymi w rozpuszczalnikach organicznych. Posiadają charakterystyczne, owocowe lub kwiatowe zapachy. — Właściwości i zastosowanie estrów
Źródło: Tomorrow sp.z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

RpTNdLtKcsPBC

Ilustracja przedstawia estry o charakterystycznych zapachach. Przy każdym przykładzie znajduje się zdjęcie owocu, którego zapach wytwarza dany ester. W górnym rzędzie od lewej: heksanian etylu, wzór C5H11COOC2H5, zapach truskawki; butanian butylu (maślan butylu), wzór C3H7COOC4H9, zapach ananasa; butanian etylu (maślan etylu), wzór C3H7COOC2H5, zapach ananasa; etanian pentylu, wzór CH3COOC5H11, zapach banana. W dolnym rzędzie od lewej: butanian pentylu, wzór C3H7COOC5H11, zapach gruszki; heksanian pentylu, wzór C5H11COOC5H11, zapach jabłka; pentanian pentylu, wzór C4H9COOC5H11, zapach jabłka. — Właściwości i zastosowanie estrów
Źródło: Tomorrow sp.z o.o., redjar, Apple and Pear Australia Ltd, tribp, Camera Eye Photography, LeanForward lf, dostępny w internecie: https://www.flickr.com, licencja: CC BY-SA 2.0.

R15D13rTC8xqX

Na ilustracji opisane są zastosowania estrów. Są one dobrymi rozpuszczalnikami farb i lakierów, służą jako zmywacze do paznokci, a także są wykorzystywane do produkcji perfum, kosmetyków, olejków eterycznych i sztucznych aromatów. Na dole ilustracji, po lewej stronie znajduje się grafika przedstawiająca dwie półprzezroczyste buteleczki z rozpuszczalnikiem do farb. Po prawej stronie jest zdjęcie ukazujące fiolki z perfumami. — Właściwości i zastosowanie estrów
Źródło: Tomorrow sp. z o.o., Angela Andriot, Nuno Nogueira (Nmnogueira), dostępny w internecie: http://commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 2.5.

Ciekawostka

Z płatków kwiatowych jaśminu otrzymuje się olejek, który znajduje zastosowanie między innymi w produkcji perfum.
Kwiaty jaśminu zbiera się przed świtem, aby rosa i ciepło nie uszkodziły płatków. Aby wyprodukować $4 g$ czystego olejku, trzeba zebrać i poddać obróbce około $3 kg$ świeżych kwiatów, dlatego olejek jaśminowy jest jednym z najdroższych olejków na świecie.

RtGIYNrx6IU8l

Ilustracja przedstawia stojący na ziemi ciemnobrązowy, wiklinowy kosz wypełniony białymi kwiatami jaśminu. — Kwiat jaśminu – z jego płatków uzyskuje się drogocenny olejek jaśminowy.
Źródło: A. Barra, dostępny w internecie: http://commons.wikimedia.org, http://pixabay.com, licencja: CC BY-SA 3.0.

itAE6TzBKt_d5e466

Podsumowanie

Estry to ważna grupa związków chemicznych, występująca w organizmach żywych.
Estry otrzymujemy w wyniku reakcji estryfikacji, czyli reakcji kwasów karboksylowych z alkoholami.
Kwas siarkowy( $VI$ ) w reakcji estryfikacji pełni funkcję katalizatora, czyli przyspiesza jej przebieg. Kwas siarkowy( $VI$ ) jest również substancją higroskopijną – wiąże wodę, dlatego powoduje również zwiększenie wydajności procesu estryfikacji.
Wzór ogólny estrów to $R_{1} {COOR}_{2}$ , a grupa charakterystyczna to grupa estrowa $— COO —$ .
Estry są słabo rozpuszczalne w wodzie, ale dobrze rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych, stąd wykorzystuje się je jako składniki rozpuszczalników farb i lakierów.
Niektóre estry mają przyjemne zapachy i te są stosowane między innymi w produkcji perfum czy olejków eterycznych.

Praca domowa

Polecenie 4

Które z poniższych równań reakcji przedstawia reakcję otrzymywania butanianu etylu? Wskaż prawidłową odpowiedź.

RFp6W4ezJZeJE

Możliwe odpowiedzi: 1. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C O O H, plus, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O H H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, S O indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego powyżej ← poniżej, strzałka w prawo, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C O O C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, plus, H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O, 2. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C O O H, plus, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O H H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, S O indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego powyżej ← poniżej, strzałka w prawo, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C O O C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, plus, H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O, 3. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C O O H, plus, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O H H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, S O indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego powyżej ← poniżej, strzałka w prawo, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C O O C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, plus, H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O, 4. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C O O H, plus, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O H H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, S O indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego powyżej ← poniżej, strzałka w prawo, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C O O C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, plus, H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O

Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Polecenie 5

RRNfUXPvoXiwh

Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

itAE6TzBKt_d5e614

Słownik

estry

związki chemiczne, zawierające grupę estrową $— COO —$ ; powstają w wyniku reakcji estryfikacji

estryfikacja

reakcja kwasów karboksylowych z alkoholami, która zachodzi w obecności kwasu siarkowego( $VI$ ); w jej wyniku otrzymujemy estry

katalizator

substancja, która przyspiesza reakcję chemiczną – np. stężony kwas siarkowy( $VI$ ) w reakcji estryfikacji

itAE6TzBKt_d5e672

Ćwiczenia

Pokaż ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

RcBmabqBRdyy4

Źródło: Aneta Wojewoda, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 2

R1GAggqXpzGLf

Źródło: Aneta Wojewoda, licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 3

R5FRn46QPhXtt

Źródło: Aneta Wojewoda, licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 4

RXiXU8E3twQyT

Uzupełnij lukę, wybierając brakujące substraty lub produkty w reakcjach estryfikacji. H C O O H, plus, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, O H H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, S O indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego powyżej ← poniżej, strzałka w prawo1. H C O O C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 2. H C O O H, 3. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O H, 4. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 5. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 6. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, O H, 7. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O H plus, H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O

C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O H, plus1. H C O O C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 2. H C O O H, 3. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O H, 4. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 5. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 6. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, O H, 7. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O HH indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, S O indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego powyżej ← poniżej, strzałka w prawo, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, plus, H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O

C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O H, plus, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, O H H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, S O indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego powyżej ← poniżej, strzałka w prawo 1. H C O O C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 2. H C O O H, 3. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O H, 4. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 5. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 6. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, O H, 7. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O H plus, H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O

1. H C O O C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 2. H C O O H, 3. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O H, 4. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 5. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 6. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, O H, 7. C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C O O H plus, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O H H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, S O indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego powyżej ← poniżej, strzałka w prawo, H C O O C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, plus, H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O

Źródło: Aneta Wojewoda, licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 5

Jakie nazwy zwyczajowe mają estry odpowiedzialne za zapachy niektórych owoców? Wybierz nazwę zwyczajową i dopasuj ją do nazwy systematycznej.

R13hzoKxn0qjp

Kolaż złożony z czterech zdjęć. W lewym górnym rogu jest zdjęcie z numerem jeden, które przedstawia dwie gruszki na białym tle. W prawym górnym rogu jest zdjęcie z numerem dwa, które przedstawia ananasa na białym tle. W lewym dolnym rogu jest zdjęcie z numerem trzy, które przedstawia pomarańczę na białym tle. W prawym dolnym rogu jest zdjęcie z numerem cztery, które przedstawia siedem bananów na białym tle. — Zdjęcie gruszek, ananasa, pomarańczy i bananów.
Źródło: dostępny w internecie: https://pixabay.com, domena publiczna.

RoRLAWeTd67FC

Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

R3NVMEfTJxkgM

Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

R1Vpm8xzkQPYS2

Ćwiczenie 6

Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

R176kd3NcojRI2

Ćwiczenie 7

Modele kulkowe.

Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 7

Zapisz wzór półstrukturalny estru o wzorze $C_{4} H_{9} {COOC}_{5} H_{11}$ oraz napisz nazwę estru.

R1qvibyXHQXG9

Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Wzór półstrukturalny składa się między innymi z grup ${CH}_{3}$ i ${CH}_{2}$ .

Ester o wzorze $C_{4} H_{9} {COOC}_{5} H_{11}$ to pentanian pentylu.

Wzór półstrukturalny: ${CH}_{3} {CH}_{2} {CH}_{2} {CH}_{2} {COOCH}_{2} {CH}_{2} {CH}_{2} {CH}_{2} {CH}_{3}$

RBQlOKl4RRJ3f2

Ćwiczenie 8

Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Rk0ud0AW3TSi13

Ćwiczenie 9

Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

RGgnkpsZy6oKo3

Ćwiczenie 10

Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Bibliografia

Kulawik J., Kulawik T., Litwin M., Podręcznik do chemii dla klasy ósmej szkoły podstawowej, Warszawa 2020.

Łasiński D., Sporny Ł., Strutyńska D., Wróblewski P., Podręcznik dla klasy ósmej szkoły podstawowej, Mac edukacja 2021.

bg‑gray3

Notatnik

R4oyU6eQu125d

Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.