Formułowanie zasad
Nie ma uniwersalnego zbioru zasad, z którego mogliby skorzystać nauczyciele. Uczniowie mają zróżnicowane potrzeby: różnią się nie tylko wiekiem, ale też stopniem rozwoju kompetencji społecznych i emocjonalnych, wcześniejszymi doświadczeniami szkolnymi. Zespoły klasowe znajdują się na różnych etapach procesu grupowego. Zazwyczaj mają już one wypracowane strategie zachowań w określonych sytuacjach. Niektóre z tych zachowań będą sprzyjać rozwojowi grupy jako wspólnoty i wystarczy je tylko nazwać, np. przekazujemy sobie informacje. Inne będą ten proces zakłócać, na przykład gdy uczniowie w czasie lekcji używają telefonów i wysyłają sobie wiadomości. Wtedy trzeba zmienić przyzwyczajenia uczniów, wskazać im, jak się zachować, wprowadzić nową zasadę: telefony trzymamy w plecakach.
Warto pamiętać, że w formułowaniu zasad nie chodzi o to, by zredagować idealny dokument, tylko aby zapisać zasady w taki sposób, jak chcą tego uczniowie. Nauczyciel może oczywiście pomagać im w układaniu zdań tak, by były one krótkie, pozytywne i jasne, ale to uczniowie mają decydujący głos, jak ostatecznie mają brzmieć.
Poniżej zamieszczono ilustracje przykładowych kontraktów, które pokazują, jak wiele różnych rozwiązań stosuje się w polskich klasach.
1. Kontrakt organizacyjny
Przykład kontraktu organizacyjnego niezbędnego w klasie, do której dołączają uczniowie niemający doświadczeń w polskiej szkole. Taki rodzaj kontraktu przydatny jest także w klasach, w których nauczyciele doświadczają trudności w prowadzeniu lekcji. Zasady zawarte w kontrakcie są raczej wyrazem oczekiwań nauczycieli niż wynikiem rozmów na temat potrzeb uczniów. Zasady może zaproponować nauczyciel/specjalista wprowadzający kontrakt w klasie pod dwoma warunkami. Najpierw szczegółowo należy wyjaśnić, jaki jest cel każdej zasady i jakiego dokładnie zachowania się od uczniów oczekuje. Potem trzeba uzyskać akceptację wszystkich uczniów co do treści i brzmienia zasad, na przykład poprzez złożenie przez uczniów podpisów na plakacie. Tego typu kontrakt będzie wymagał częstszych modyfikacji, np. co 2 miesiące. Przykładowo: jeśli siadanie w wyznaczonych miejscach stanie się już dla uczniów rutyną, można wprowadzić inny punkt, związany z równoważeniem głosów w czasie lekcji.
2. Kontrakt – zasady obowiązujące na lekcji
Rodzaj kontraktu, który będzie wspierał nauczycieli w kierowaniu zachowaniem uczniów podczas lekcji. Można go wykorzystać np. do przypomnienia, że osobom nieobecnym na lekcji należy przekazać notatki, zachęcić uczniów do wzajemnego pomagania sobie albo pochwalić ich za dobrą współpracę. Do kontraktu można się też odwołać m.in. w sytuacjach gdy: uczniowie opóźniają rozpoczęcie pracy nad zadaniem, rozmawiają zamiast pracować, rozmawiają w czasie, gdy powinni słuchać, odpowiadają, nie czekając na udzielanie im głosu, komentują wyniki losowego doboru do grup.
3. Kontrakt – szacunek do drugiej osoby
Przykład kontraktu, który ma wspierać rozwój relacji między uczniami, uczyć okazywania innym szacunku. Zamiast ogólnych sformułowań zawiera przykłady oczekiwanych zachowań uczniów. Na końcu znajduje się punkt, w którym jest jasno napisane, czego uczniom nie wolno robić.
