Granica zachodnia II RP

Granicę Rzeczpospolitej z Niemcami wytyczono na drodze rokowań dyplomatycznych podczas konferencji paryskiej w latach 1919–1920. Ważnym atutem delegacji polskiej były antyniemieckie powstania, które wybuchły w Wielkopolsce i na Górnym Śląsku i które przypieczętowały przynależność tych terenów do Polski. Wytyczenie południowej granicy z Czechosłowacją spowodowało natomiast konflikt o Śląsk Cieszyński, Orawę i Spisz. Jesienią 1918 r. czescy politycy rozpoczęli działania, których celem było przejęcie kontroli nad Śląskiem Cieszyńskim – najludniejszym i najbogatszym z trzech spornych terenów. Od wybuchu konfliktu zbrojnego dzielił oba kraje już tylko krok.

Przed walką…

Sytuacja ziem, które Polacy widzieliby w swoich granicach, a które wchodziły w skład państwa niemieckiego przed 1914 rokiem, była skomplikowana. Już po podpisaniu zawieszenia broni, nakazano Niemcom wstrzymanie się od jakichkolwiek działań, 
ale nie nakazano wycofania się z terenów byłej Rzeczypospolitej i ziem, do których Polacy zgłaszali pretensje (m.in. Pomorza i Wielkopolski).

Posłowie polscy zasiadający w parlamencie niemieckim w październiku 1918 roku wystąpili z żądaniami oderwania tych ziem od Niemiec. 11 listopada w Poznaniu ujawniła się Naczelna Rada Ludowa (NRL). Był to ośrodek władzy chcący organizować polską administrację, składający się z przedstawicieli Narodowej Demokracji i uznający zwierzchność Komitetu Narodowego Polskiego (KNP). Należy dodać, że KNP był  przez państwa zachodnie uznawany za jedynego reprezentanta sprawy polskiej. Dysponował również siłami zbrojnymi, czyli Armią Hallera.

NRL oraz KNP uważały, że o przynależności do Polski ziem byłego zaboru pruskiego zadecydują państwa ententy. Odbędzie się to w wyniku dyplomatycznych ustaleń.

Za koniecznością wywalczenia militarnego tych terenów, a tym samym przypieczętowania ich przynależności do Polski, opowiadała się między innymi miejscowa Polska Organizacja Wojskowa. Zanim zapadła decyzja podczas konferencji paryskiej, Polacy byli już zdeterminowani do podjęcia działań zbrojnych na terenie Wielkopolski. Po podpisaniu traktatu wersalskiego okazało się, że nie wszystkie jego postanowienia dotyczące polskiej granicy zachodniej usatysfakcjonują Polaków.

Powstanie wielkopolskie

Zapoznaj się z animacją i wykonaj polecenia

R126XSL5M3TRU

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Powstanie Wielkopolskie.

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Powstanie Wielkopolskie.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R126XSL5M3TRU

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Powstanie Wielkopolskie.

Regiony plebiscytowe

O przynależności Górnego Śląska, Mazur i Warmii rozstrzygnąć miały plebiscyty. Osobną kwestią był status Gdańska– miasta w większości zamieszkanego przez Niemców. Stał się on wolnym miastem podległym Lidze Narodów. Należał on jednak do polskiego obszaru celnego, Rzeczpospolita mogła też utrzymywać tam własną pocztę, korzystać z portu wojennego oraz uczestniczyć w polityce zagranicznej miasta.

RJG767LCNAU9J

Zdjęcie przedstawia śródmieście gdańska. Na tle gęsto zabudowanych kamienic wyróżnia się budynek gotyckiej świątyni ze strzelistymi wieżyczkami oraz wysoką wieżą po lewej stronie. Na ścianach widoczne są wysokie okna zakończone łukami. W tle zdjęcia jest niebo z chmurami.

W styczniu 1920 r. przyłączono do Polski Pomorze. Natomiast plebiscyt na Warmii, Mazurach i Powiślu Polacy przegrali. Przeprowadzono go w lipcu 1920 r., w najgorszym dla Polski momencie wojny z bolszewikami, kiedy Armia Czerwona zbliżała się do Wisły. Do Polski przyłączono jedynie pięć wsi na Powiślu i trzy wsie na Mazurach.

R1UURQZG6MPCX1

Zdjęcie przedstawia młodych żołnierzy w mundurach i z czapkami. Czterej przykucają w pierwszym rzędzie, trzymają broń. Pięciu mężczyzn stoi w drugim rzędzie za nimi. Również mają broń. Po prawej widoczny jest budynek. W tle są drzewa.

Na Śląsku decyzja mocarstw sprzymierzonych dotycząca przeprowadzenia plebiscytu wywołała u Polaków oburzenie. W dniu 17 sierpnia 1919 r. doszło do strajku generalnego (większość przemysłowców i właścicieli fabryk stanowili Niemcy), który od razu przekształcił się w powstanie. W ciągu niespełna dwóch tygodni zostało ono stłumione przez oddziały niemieckie. Na Śląsk przybyła Międzysojusznicza Komisja Plebiscytowa i Rządząca. Szykany i terror niemieckiej policji, które nasiliły się w okresie ofensywy bolszewickiej, sprowokowały Polaków do kolejnego wystąpienia. W sierpniu 1920 r. wybuchło drugie powstanie śląskie, inspirowane przez Polską Organizację Wojskową (POW). Walki zakończono po tygodniu, ponieważ spełniony został główny postulat powstańców – zorganizowano wspólną policję polsko‑niemiecką, podlegającą Komisji.

1

R1J1MEXEMKNH5

Zdjęcie przedstawia miejski plac, na środku którego stoi niewielki czołg. Wokół niego jest pusta przestrzeń, której pilnują żołnierze. Przestrzeń te otacza tłum ludzi obserwujących czołg i żołnierzy. W tle widoczna jest ulica oraz rząd kamienic.

RVUL4NKZVL2ZV

Zdjęcie przedstawia tłum ludzi na miejskiej ulicy. Wśród nich są głównie mężczyźni i młodzieńcy w kapeluszach i kaszkietach, a także jedna kobieta z małym dzieckiem na rękach. Pomiędzy ludźmi stoi pojazd. W tle widoczna jest kamienica oraz rosnące drzewa.

Plebiscyt na Śląsku przeprowadzono 20 marca 1921 roku. Komisja Międzysojusznicza dopuściła do głosowania wszystkie dorosłe osoby urodzone na obszarze plebiscytowym. W związku z tym spoza Śląska na głosowanie przyjechało niespełna 10 tys. Polaków i około 200 tys. Niemców, których uprawnienia wyborcze były wątpliwe, ponieważ choć urodzili się na Śląsku, na stałe tam nie mieszkali. Podnoszenie tej sprawy przez stronę polską nie odniosło jednak skutku. Wyniki plebiscytu okazały się niekorzystne dla Polski. Rozgoryczeni mieszkańcy Górnego Śląska ponownie chwycili za broń. W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. rozpoczęło się trzecie powstanie śląskie. Po dwóch miesiącach walk podpisano rozejm. W październiku Liga Narodów w myśl decyzji Rady Ambasadorów i pod presją wydarzeń dokonała nowego, korzystniejszego dla Rzeczypospolitej, podziału spornych ziem. Polska w wyniku ustaleń polsko‑niemieckiej konwencji górnośląskiej z czerwca 1922 r. otrzymała prawie jedną trzecią Śląska z Katowicami, zamieszkaną przez ok. 750 tys. Polaków, z większością ośrodków górniczych i przemysłowych.

Granica z Czechosłowacją

RD2VU79A2REXS1

Zdjęcie przedstawia żołnierzy z bronią, którzy siedzą i stoją w kilku rzędach. Są różnie ubrani: w garnitury, mundury, czapki, kapelusze oraz kaszkiety. Są to głównie młodzi mężczyźni. W pierwszym rzędzie widoczne są dwie tabliczki: jedna z godłami, a druga z napisem w innym języku z rokiem 1920. Za mężczyznami widoczna jest ściana budynku z oknami.

Południowa granica Polski była jedyną granicą naturalną – wyznaczały ją góry. Ale i tu doszło do konfliktów granicznych, w tym wypadku z nowo powstałą Czechosłowacją. Dotyczyły one Śląska Cieszyńskiego, Spiszu i Orawy. Polska Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego i czeski Národní Výbor podpisały na początku listopada 1918 r. porozumienie o podziale Śląska Cieszyńskiego na podstawie etnicznej, które zostało uznane przez Warszawę, lecz odrzucone przez Pragę. W styczniu 1919 r. Czechosłowacja zaatakowała obszar administrowany przez Polaków. Spór miał zostać rozstrzygnięty w wyniku plebiscytu, do którego jednak nie doszło. W krytycznym dla Rzeczypospolitej lipcu 1920 r. mocarstwa sprzymierzone przyznały Czechosłowacji większą część Śląska Cieszyńskiego (1,3 tys. km2), w tym także część powiatu cieszyńskiego i prawie cały powiat frysztacki, w których przeważała ludność polska. Polsce przypadł 1 tys. km2, a po stronie czechosłowackiej na tzw. Zaolziu – od granicznej rzeki Olzy – zostało ok. 150 tys. Polaków.

Trenuj i ćwicz

11

Ćwiczenie 3

Zapoznaj się z mapą, a następnie wykonaj polecenie.

R1RKX8Q23D3T7

Ilustracja

RL26T91OQ658J

Przeanalizuj poniższe fragmenty opracowania historycznego, a następnie dopasuj do nich właściwe cyfry odpowiadające określonym regionom na mapie przedstawiającej II RP. Do wybuchu powstania wykorzystano przejazd [...] I. Paderewskiego, podążającego do Warszawy w celu podjęcia rozmów z Piłsudskim na temat sformułowania nowego rządu [...].Podpisany 16 lutego w Trewirze układ przedłużający rozejm z Niemcami obejmował także armię [polską], uznaną za armię sojuszniczą. W ten sposób zabroniono, pod groźbą nowej wojny, przekraczania wojskom niemieckim linii demarkacyjnej wytyczonej od granicy między Prusami Wschodnimi i Zachodnimi do Śląska z pozostawieniem większości [terenów, na których toczyło się powstanie] pod kontrolą Polaków [s. 96] - Tu uzupełnij W dniu 12 października Rada Ligi Narodów, do której zwrócili się premierzy: francuski Aristide Brand i angielski David Lloyd George, niepotrafiący ustalić na drodze rozmów dwustronnych wspólnego stanowiska w kwestiach podziału, uchwaliła rezolucję o zasadach rozdziału gmin i powiatów [...]. Decyzja o podziale terytorium [...] stanowiła zakończenie czteroletniego polsko‑niemieckiego konfliktu o Górny Śląsk. Ostatecznie po podpisaniu 15 maja 1922 r. polsko‑niemieckiej konwencji [...] (tzw. konwencji górnośląskiej) regulującej dwustronne stosunki na byłym terenie plebiscytowym po wytyczeniu nowej granicy i gwarantującej prawa mniejszości narodowych po obydwu stronach, w czerwcu i lipcu wojska niemieckie zajęły przyznane obu krajom terytoria [s.105.] - Tu uzupełnij Podczas konferencji w Paryżu strona polska nie mogła nawet liczyć w sprawie grancy [...] na wsparcie Francji. Paryż wyraźnie sympatyzował z Pragą. [...] utrzymujący się stan napięcia [...] i słabnąca pozycja międzynarodowa Polski latem 1920r. zmusiły rząd W. Grabskiego do rezygnacji z przeprowadzenia głosowania i praktycznej kapitulacji w tej sprawie . Jako jeden z warunków przyznania pomocy w wojnie przeciwko Rosji bolszewickiej zaakceptowano zgodę na podporządkowanie się arbitralnej decyzji mocarstw [...] Zapadła ona 28 lipca i okazała się niezgodna z oczekiwaniami wynikającymi z nadal dominujących proczeskich sympatii we Francji, niekorzystna dla strony polskiej. Polska otrzymała mniejszą część obszaru, który miał być objęty plebiscytem[...] [s. 108] - Tu uzupełnij

Przeanalizuj poniższe fragmenty opracowania historycznego, a następnie dopasuj do nich właściwe cyfry odpowiadające określonym regionom na mapie przedstawiającej II RP. Do wybuchu powstania wykorzystano przejazd [...] I. Paderewskiego, podążającego do Warszawy w celu podjęcia rozmów z Piłsudskim na temat sformułowania nowego rządu [...].Podpisany 16 lutego w Trewirze układ przedłużający rozejm z Niemcami obejmował także armię [polską], uznaną za armię sojuszniczą. W ten sposób zabroniono, pod groźbą nowej wojny, przekraczania wojskom niemieckim linii demarkacyjnej wytyczonej od granicy między Prusami Wschodnimi i Zachodnimi do Śląska z pozostawieniem większości [terenów, na których toczyło się powstanie] pod kontrolą Polaków [s. 96] - Tu uzupełnij W dniu 12 października Rada Ligi Narodów, do której zwrócili się premierzy: francuski Aristide Brand i angielski David Lloyd George, niepotrafiący ustalić na drodze rozmów dwustronnych wspólnego stanowiska w kwestiach podziału, uchwaliła rezolucję o zasadach rozdziału gmin i powiatów [...]. Decyzja o podziale terytorium [...] stanowiła zakończenie czteroletniego polsko‑niemieckiego konfliktu o Górny Śląsk. Ostatecznie po podpisaniu 15 maja 1922 r. polsko‑niemieckiej konwencji [...] (tzw. konwencji górnośląskiej) regulującej dwustronne stosunki na byłym terenie plebiscytowym po wytyczeniu nowej granicy i gwarantującej prawa mniejszości narodowych po obydwu stronach, w czerwcu i lipcu wojska niemieckie zajęły przyznane obu krajom terytoria [s.105.] - Tu uzupełnij Podczas konferencji w Paryżu strona polska nie mogła nawet liczyć w sprawie grancy [...] na wsparcie Francji. Paryż wyraźnie sympatyzował z Pragą. [...] utrzymujący się stan napięcia [...] i słabnąca pozycja międzynarodowa Polski latem 1920r. zmusiły rząd W. Grabskiego do rezygnacji z przeprowadzenia głosowania i praktycznej kapitulacji w tej sprawie . Jako jeden z warunków przyznania pomocy w wojnie przeciwko Rosji bolszewickiej zaakceptowano zgodę na podporządkowanie się arbitralnej decyzji mocarstw [...] Zapadła ona 28 lipca i okazała się niezgodna z oczekiwaniami wynikającymi z nadal dominujących proczeskich sympatii we Francji, niekorzystna dla strony polskiej. Polska otrzymała mniejszą część obszaru, który miał być objęty plebiscytem[...] [s. 108] - Tu uzupełnij

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Przeanalizuj mapę i zwróć uwagę na status danych regionów w ramach odrodzonego państwa polskiego. Przypomnij sobie, jaki był los danych ziem po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, gdzie odbyły się plebiscyty, gdzie miało miejsce powstanie.

Ćwiczenie 3

RACC2B4FGZDPD

Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.

Pokaż podpowiedź

Zwróć uwagę na terytoria odzyskane kosztem Niemiec po I wojnie światowej.

Pokaż odpowiedź

W wyniku traktatu wersalskiego Polska otrzymała Pomorze Gdańskie (bez Gdańska), Wielkopolskę zdobytą w powstaniu wielkopolskim, część Kujaw oraz większość Powiśla. Przyznano jej także dostęp do morza oraz utworzono Wolne Miasto Gdańsk, pozostające pod kontrolą Ligi Narodów, ale związane gospodarczo z Polską. Dzięki tym decyzjom Polska odzyskała ważne ziemie utracone podczas zaborów i wzmocniła swoją pozycję gospodarczą oraz strategiczną.

1

Ćwiczenie 5

Przeanalizuj poniższy plakat z okresu walk polsko‑niemieckich o Górny Śląsk i wyjaśnij jego wymowę propagandową, interpretując widoczne elementy graficzne.

RNS2Q2NC95OVZ

Ilustracja

R1SKJDGTQOMLK

Twoja odpowiedź (Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Zastanów się nad symboliką czaszki i żmii; kogo przedstawiono pod tymi symbolami?

Pokaż odpowiedź

Czaszka oznacza zapowiedź, że władza niemiecka przyniesie Polsce śmierć, głód i choroby. Żmija oplatająca czaszkę symbolizuje zaś podstępne postępowanie Niemców podczas plebiscytu.

R16K1S92NEPNA

Ćwiczenie 5

Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.

Słownik