Systemy religijne i etyczne cywilizacji Bliskiego i Dalekiego Wschodu – wypracowanie
Jak powstały pierwsze cywilizacje?
Obecnie praktycznie na całym świecie ludzie posługują się pismem, mogą oglądać te same filmy i czytać najróżniejsze książki, korzystają z tych samych wynalazków stanowiących część ogólnoludzkiej cywilizacji. Jej korzenie sięgają IV tysiąclecia p.n.e. Zanim jednak powstały pierwsze cywilizacje, ludzie musieli porzucić koczowniczy tryb życia. To właśnie przejście od wcześniejszego sposobu życia, polegającego na przemieszczaniu się ludzkich grup w celu zbierana jadalnych roślin oraz polowania na zwierzynę, zdecydowanie wpłynęło na zmiany w historii ludzkości.
Wskażesz regiony świata, w których powstały pierwsze cywilizacje.
Nazwiesz i opiszesz pierwsze cywilizacje.
Wyjaśnisz, w którym starożytnym mieście jego mieszkańcy wchodzili do domostw... przez dach.
Scharakteryzujesz cechy wspólne rozwoju cywilizacji na Bliskim i Dalekim Wschodzie.
Od łowiectwa i zbieractwa do rolnictwa
Około 10 tys. lat p.n.e. człowiek zaczął osiedlać się na stałe w jednym miejscu. Nazywamy to rewolucją neolityczną. Dogodne warunki do nowego modelu życia istniały w położonych w ciepłym klimacie dolinach wielkich rzek. Nanoszony przez nie muł stawał się żyzną glebą, na której uprawiano zboże potrzebne do wyżywienia ludzi i zwierząt hodowlanych. Rzeki dostarczały też wodę do nawadniania pól.
Najpierw na Bliskim Wschodzie zaczęto zbierać, a potem stopniowo uprawiać dziką pszenicę, jęczmień oraz soczewicę, natomiast w Chinach proso i ryż. Ludzie starali się udomowić także dzikie zwierzęta. Najwcześniej, ok. 10–8 tys. lat p.n.e., udało się to z owcami, kozami, świniami i krowami.
Rozwój rolnictwa pozwalał na wyżywienie coraz większej liczby osób. Nie wszyscy musieli pracować na polach i część ludności zaczęła wykonywać inne zajęcia. Spora grupa zajęła się rzemiosłem.
Szczególnie sprzyjające warunki istniały w sześciu dolinach. Pierwszą z nich tworzyły rzeki Eufrat i Tygrys w Mezopotamii, a kolejną Nil w Egipcie. Jeszcze inna znajdowała się w Indiach wzdłuż rzeki Indus. Ostatnie doliny znajdowały się na terenie późniejszych Chin. Tworzyły ją rzeki Huang He (Rzeka Żółta) i Jangcy.
W tych rejonach zaczęły powstawać osady, a następnie pierwsze miasta i państwa. Tam narodziły się pierwsze cywilizacje.
Pierwsze cywilizacje
Pojęcie cywilizacji pochodzi od łacińskiego słowa civitas, oznaczającego „miasto”, „państwo”, ale też „społeczność” – mieszkańców zamieszkujących określony teren. Mówiąc „cywilizacja”, mamy na myśli poziom rozwoju, jaki osiągnęło społeczeństwo żyjące na danym terenie w danej epoce. Chodzi tu przede wszystkim o osiągnięcia techniczne i kulturowe. Odzwierciedlają one rozwój materialny i duchowy określonego społeczeństwa oraz stanowią jego dziedzictwo. Oto najważniejsze z pierwszych ludzkich cywilizacji:
Najstarszymi miastami świata są Jerycho w Palestynie oraz Çatalhöyük w Anatolii (Turcja). Jerycho powstało ok. 8 tys. lat p.n.e. (wg innych ustaleń - ok. 11 tys. lat p.n.e.). Jego mieszkańcy budowali gliniane domy z wapiennymi podłogami, pod którymi chowali zmarłych. Miały powierzchnię ok. 20 m kw. i składały się z kilku pomieszczeń. Mieszkańcy zajmowali się uprawą zbóż oraz handlem. Miasto otaczał mur o ponad trzymetrowej wysokości, w którym umieszczono wysoką na 8,5 m okrągłą wieżę. Liczba ludności nie przekraczała 2 tys.
Çatalhöyük jest młodsze. Powstało ok. 6700–5650 lat p.n.e. Nie miało murów obronnych, a jego zabudowa była zwarta. Nie posiadało ulic i mieszkańcy przemieszczali się po dachach kamienno‑ceglanych domów. Domy miały one po kilka pięter, a do komunikacji wykorzystywano drabiny. Powierzchnia domostw wynosiła ok. 25 m kw. Miasto mogło liczyć nawet 10 tys. mieszkańców.
Obejrzyj filmy o jednej z najstarszych osad ludzkich na świecie
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RVANVB6XOG6RG
Film nawiązujący do treści materiału Jak doszło do powstania pierwszych cywilizacji?
Zapoznaj się z nagraniami i wyjaśnij, dlaczego osada w Çatal Hüyük jest tak interesującym stanowiskiem archeologicznym dla naukowców badających zagadnienie rewolucji neolitycznej.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R16B58LVPKPBA
Film nawiązujący do treści materiału
Jak myślisz, dlaczego pod koniec istnienia osady w Çatal Hüyük zaczęły słabnąć więzy społeczne. Jakie były tego przykłady?
Trenuj i ćwicz
Jakie dzikie rośliny i zwierzęta udomowił człowiek jako pierwsze? Zaznacz poprawne odpowiedzi.
Przyjrzyj się dwóm poniższym ilustracjom. Przyporządkuj do nich odpowiednie informacje.
Źródło 1
Źródło 2
Przeczytaj fragment artykułu popularnonaukowego i wskaż dodatkowe następstwa osiedlenia się człowieka, rozwoju rolnictwa oraz powstawania pierwszych cywilizacji.
Rewolucja neolitycznaWraz z zasianymi polami i udomowionymi zwierzętami pojawili się nowi bogowie, a nadwyżki jedzenia pozwoliły na rozwój ośrodków miejskich, bogacenie się elit i warstw rządzących. Zintensyfikowała się wymiana handlowa, pojawiły się potrzeby szybszej komunikacji i przekazywania na odległość informacji. Rolnictwo zmieniło ludzi, również pod względem fizycznym. Ograniczający intensywną aktywność fizyczną nowy styl życia sprawił, że kości rolników stały się bardziej podatne na złamania, bo zmniejszyła się gęstość istoty gąbczastej. Nowa, oparta na roślinach i mleku dieta spowodowała też zmiany w ludzkim DNA. Ponieważ hodowcy pili dużo mleka, pojawiła się niewystępująca wcześniej mutacja genu pozwalająca dorosłym produkować enzym rozkładający obecną w mleku laktozę. Dieta wpłynęła na rozjaśnienie karnacji (nie dostarczała bowiem wystarczająco dużo witaminy D, więc wzrosła rola produkcji tej witaminy przez organizm, co zależy od słońca, którego na północy było niewiele). Genetycy zauważyli, że w DNA człowieka po pojawieniu się rolnictwa zmianom uległy też geny wzrostu, metabolizmu kwasów tłuszczowych oraz zwiększyło się ryzyko niektórych chorób, m.in. celiakii (niewłaściwej reakcji układu immunologicznego na białka zbóż). Ponieważ jednak rolnicy żyli w większych grupach, stali się bardziej odporni na choroby zakaźne, np. gruźlicę.
Źródło: Agnieszka Krzemińska, Rewolucja neolityczna, „Polityka” 2016, nr 2 (2).
Słownik
(łac. civitas) poziom rozwoju, jaki osiągnęło społeczeństwo żyjące na danym terenie w danej epoce; jego osiągnięcia techniczne i kulturowe
sztuczne nawadnianie pól
próg skalny; skaliste wzniesienie w dnie rzeki; utrudnia spływ i powoduje nagły spadek wód - wodospad
proces ewolucji ludzkości, przejście od łowiectwa i zbieractwa do produkcji żywności (rolnictwa, hodowli); zmiana trybu życia z koczowniczego na osiadły