Muzyka symfoniczna — geneza i rozwój gatunku
Klucz do rozwoju
Aby dobrze zrozumieć rozwój symfonii, zwróć uwagę przede wszystkim na jej pochodzenie. Gatunek ten wyrasta z barokowej sinfonii operowej, która początkowo była jedynie wstępem do przedstawienia. Zastanów się, w jaki sposób trzyczęściowy układ uwertury neapolitańskiej stał się podstawą dla pierwszych symfonii. Kolejnym ważnym elementem jest styl galant, który wprowadził prostotę, melodyjność i przejrzystą fakturę homofoniczną – cechy przygotowujące grunt pod klasyczny język symfoniczny. Przyjrzyj się także roli szkoły mannheimskiej, której kompozytorzy nie tylko rozwijali technikę orkiestry, ale również przyczynili się do ukształtowania czteroczęściowego modelu symfonii. Kluczowe jest także zrozumienie funkcji poszczególnych części cyklu: dramatycznej formy sonatowej w części pierwszej, lirycznej części wolnej, tanecznego menueta oraz żywego finału rondowego. Zwróć również uwagę na to, w jaki sposób Beethoven przełamał klasyczny model symfonii, poszerzając skalę ekspresji, rozbudowując formę i nadając temu gatunkowi bardziej indywidualny charakter.
Ważne daty
II poł. XVIII w. – w szkole mannheimskiej oraz w twórczości klasyków wiedeńskich powstają pierwsze samodzielne symfonie
ok. 1700–1750 — rozwój stylu galant w muzyce europejskiej
1710–1784 — lata życia Carla Philippa Emanuela Bacha
1732–1809 — lata życia Josepha Haydna
1756–1791 — lata życia Wolfganga Amadeusza Mozarta
1764 — powstanie I Symfonii Es‑dur KV 16 Wolfganga Amadeusza Mozarta
1770–1827 — lata życia Ludwiga van Beethovena
ok. 1770‑1780 – okres burzy i naporu w muzyce, pogłębienie ekspresyjne na gruncie symfonii
1083 — prawykonanie III Symfonii Es‑dur „Eroica” Ludwiga van Beethovena
1808 — prawykonanie V Symfonii c‑moll Ludwiga van Beethovena
1824 — prawykonanie IX Symfonii d‑moll Ludwiga van Beethovena
1830 – powstaje symfonia programowa – Symfonia fantastyczna Hectora Berlioza
1976 – polski przykład poszerzania znaczenia gatunkowego – powstaje III Symfonia – Symfonia pieśni żałosnych Henryka Mikołaja Góreckiego
Cele
wyjaśniać genezę symfonii i jej związek z barokową sinfonią operową.
rozpoznawać budowę klasycznej symfonii i funkcje poszczególnych części cyklu.
charakteryzować znaczenie twórczości Haydna, Mozarta i Beethovena dla rozwoju gatunku symfonii.