RPtnCP1QcIaaK
Fresk przedstawia scenę z Księgi Rodzaju. Jej tematem jest danie przez Boga życia Adamowi, pierwszemu człowiekowi. Po prawej stronie obrazu ukazany jest Bóg. To starszy, siwowłosy mężczyzna z brodą. Jego postać jest ma ideale proporcje. Bóg spoczywa na rozłożystej purpurowej szacie otoczony kilkoma cherubinami. Jego lewe ramię obejmuje kobietę – to być może Ewa, która czeka w niebie na akt własnego stworzenia. Po lewej stronie ukazany jest Adam na tle zielonych ogrodów i błękitnych wód Edenu. To młody, nagi, atletycznie zbudowany mężczyzna wpół leżący na lewym boku, Prawe ramię Boga wysunięte jest w kierunku Adama, aby przekazać iskrę życia do lewej ręki i wskazującego palca Adama. Palce Boga i Adama znajdują się w bardzo niewielkiej odległości od siebie.

Harmonia głosów. Renesansowa wizja ładu w muzyce sakralnej

Michał Anioł, Stworzenie Adama, ok. 1511
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
bg‑yellow

Klucz do rozwoju

Renesansowa muzyka sakralna nie jest zbiorem odrębnych gatunków, lecz spójnym systemem opartym na tych samych zasadach kompozytorskich. Aby dobrze zrozumieć ten rozdział, zwróć uwagę przede wszystkim na rozwój techniki imitacyjnej, rolę cantus firmus oraz zmieniający się sposób opracowania tekstu liturgicznego. Spróbuj dostrzec, jak kolejne pokolenia kompozytorów rozwijały te same idee, tworząc coraz doskonalsze formy polifonii.

bg‑yellow

Ważne daty

  • ok. 1160–1250 – działalność szkoły Notre‑Dame, z której późnych form organum wywodzi się motet

  • ok. 1300–1377 – życie Guillaume’a de Machaut, autora pierwszej w pełni zachowanej mszy cyklicznej jednego kompozytora

  • ok. 1364 – powstanie Messe de Nostre Dame, pierwszej w pełni zachowanej mszy cyklicznej jednego kompozytora

  • ok. 1397–1474 – życie Guillaume’a Dufaya, jednego z twórców renesansowej mszy cyklicznej

  • ok. 1400–1453 – życie Johna Dunstable’a, przedstawiciela szkoły angielskiej wywierającej wpływ na muzykę kontynentalną

  • ok. 1410–1497 – życie Johannesa Ockeghema, wybitnego przedstawiciela drugiej generacji szkoły franko‑flamandzkiej

  • 2. poł. XV w. – powstanie Missa pro defunctis Johannesa Ockeghema, najstarszego zachowanego wielogłosowego requiem

  • ok. 1450–1521 – życie Josquina des Prés, najwybitniejszego twórcy renesansowego motetu

  • ok. 1490–1562 – życie Adriana Willaerta, twórcy szkoły weneckiej i rozwoju techniki polichóralnej

  • ok. 1495–1560 – życie Wacława z Szamotuł, najwybitniejszego polskiego kompozytora renesansu

  • ok. 1500–1553 – życie Cristóbala de Moralesa, przedstawiciela hiszpańskiej muzyki sakralnej

  • ok. 1510–1556 – życie Clemensa non Papa, mistrza motetu przeimitowanego

  • 1525–1594 – życie Giovanniego Pierluigiego da Palestriny, najwybitniejszego przedstawiciela szkoły rzymskiej

  • 1532–1594 – życie Orlanda di Lasso, jednego z najwybitniejszych kompozytorów późnego renesansu

  • 1545–1563 – obrady Soboru Trydenckiego, które wpłynęły na rozwój renesansowej muzyki kościelnej i sposób opracowania tekstów liturgicznych

  • 1548–1611 – życie Tomása Luisa de Victorii, przedstawiciela szkoły rzymskiej i twórcy wybitnych dzieł religijnych

  • 1557–1612 – życie Giovanniego Gabrieliego, najwybitniejszego przedstawiciela szkoły weneckiej przełomu renesansu i baroku

  • 1605 – powstanie Officium Defunctorum Tomása Luisa de Victorii, jednego z najwybitniejszych dzieł późnorenesansowej muzyki sakralnej

  • XVI w. – upowszechnienie motetu przeimitowanego jako najważniejszej odmiany renesansowego motetu

  • XVI w. – rozpowszechnienie Missa parodia oraz mszy przeimitowanej jako najważniejszych typów renesansowej mszy

bg‑yellow

Cele

Nauczysz się
  • rozpoznawać najważniejsze gatunki renesansowej muzyki sakralnej oraz wskazywać ich charakterystyczne cechy;

  • analizować techniki kompozytorskie stosowane w motecie, mszy i requiem, ze szczególnym uwzględnieniem imitacji oraz cantus firmus;

  • wyjaśniać znaczenie szkoły franko‑flamandzkiej i najważniejszych kompozytorów dla rozwoju europejskiej muzyki renesansu.