Od ars antiqua do ars subtilior. Ewolucja średniowiecznej polifonii
Klucz do rozwoju
Aby dobrze zrozumieć omawiane zagadnienia, przypomnij sobie, czym była muzyka średniowieczna i jakie miejsce zajmowała w kulturze chrześcijańskiej Europy. Zastanów się, dlaczego narodziny wielogłosu oraz rozwój notacji były tak przełomowe dla dalszych dziejów muzyki. Warto uporządkować różnice między ars antiqua a ars nova – zwróć uwagę na zmiany w podejściu do rytmu (rytmika modalna i menzuralna), formy oraz relacji między muzyką religijną i świecką. Pomyśl, na czym polegała izorytmia i technika nota contra notam oraz dlaczego świadczą one o rosnącej świadomości konstrukcyjnej kompozytorów. Spróbuj dostrzec, że ars subtilior nie była zupełnie nową epoką, lecz wyrafinowanym rozwinięciem wcześniejszych osiągnięć, prowadzącym do skrajnego skomplikowania rytmicznego. Zwróć też uwagę na znaczenie ośrodków kulturowych, takich jak Paryż czy Awinion, i ich wpływ na kształt stylu. Przypomnij sobie, czym było quadrivium i dlaczego muzykę zaliczano do sztuk wyzwolonych – to pomoże zrozumieć symbolikę przedstawienia kobiecej personifikacji muzyki. Spróbuj odpowiedzieć sobie na pytanie, czy przemiany między ars antiqua a ars nova były jedynie techniczną zmianą zapisu, czy raczej świadczyły o głębszej przemianie myślenia o sztuce. Dopiero wtedy zobaczysz, że rozwój rytmiki i polifonii był nie tylko ewolucją formy, lecz także wyrazem zmieniającej się wrażliwości intelektualnej i estetycznej późnego średniowiecza.
Ważne daty
476‑1453 – tradycyjnie przyjęte ramy czasowe średniowiecza (od upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego do upadku Cesarstwa Bizantyjskiego)
1180 – Magnus Liber Organi Leoninusa Magistra (Wielka Księga Organum na cały rok liturgiczny)
1180‑1250 – rytmika modalna (dwie podstawowe wartości rytmiczne: długa (longa) i krótka (brevis), z których układano sześć schematów wywiedzionych z antycznych stóp poetyckich)
1250‑1600 – rytmika menzuralna (większe urozmaicenie wartości rytmicznych i dokładniejsze określenie czasu trwania dźwięków)
XIII w. – ars antiqua w muzyce
1315‑1400 – ars nova w muzyce
1320 – traktat Ars nova Philippe’a de Vitry
1323 – bulla papieża Jana XXII nakazująca pielęgnować chorał, organum i motet XIII‑wieczny
1380‑1400 – ars subtilior w muzyce
Cele
określać ramy czasowe epoki średniowiecza;
określać ramy czasowe stylu ars antiqua w muzyce, wyjaśnić znaczenie nazwy, scharakteryzować styl, wymienić i opisać typowe dla stylu gatunki muzyczne, wskazać głównych reprezentantów i przyporządkować im tytuły najważniejszych kompozycji;
określać ramy czasowe stylu ars nova w muzyce, wyjaśnić znaczenie nazwy, scharakteryzować styl, wymienić i opisać typowe dla stylu gatunki muzyczne, wskazać głównych reprezentantów i przyporządkować im tytuły najważniejszych kompozycji.