Fotografia przedstawia księgę w starodruku. Widać tam trochę tekstu napisanego ozdobną czcionką i jedną ilustracje. Na ilustracji znajduje się mężczyzna w czarnym płaszczu. Ilustracja jest bogato zdobiona kolorowymi zawijasami.
Fotografia przedstawia księgę w starodruku. Widać tam trochę tekstu napisanego ozdobną czcionką i jedną ilustracje. Na ilustracji znajduje się mężczyzna w czarnym płaszczu. Ilustracja jest bogato zdobiona kolorowymi zawijasami.
Od ars antiqua do ars subtilior. Ewolucja średniowiecznej polifonii
Źródło: online-skills, cc0.
bg‑yellow
W samym sednie
Ars antiqua i ars nova
W muzyce średniowiecznej wyraźnie zaznaczyły się dwa widoczne style – ars antiquaArs Antiquaars antiqua [czytaj: ars antikwa] (sztuka dawna) i ars novaArs Novaars nova [czytaj: ars nowa] (sztuka nowa). Linia podziału czasowego w początkowej fazie dość wyraźnie wskazuje na muzykę o duchowej i liturgicznej tematyce oraz sposobie jej pojmowania. W Europie dominuje muzyka wokalna przynależna religii chrześcijańskiej, którą rozpoznać można po narodzinach wielogłosu i rozwiniętych technikach kompozytorskich takich jak: fauxbourdonFauxbourdonfauxbourdon [czytaj: foburdą], gymelGymelgymel, izorytmiaIzorytmiaizorytmia czy technika nota contra notamNota contra notamnota contra notam [czytaj: nota kontra notam]. Warto wspomnieć kilka postaci z tego okresu, chociaż przypisywanie nazwisk lub ogólnie podpisywanie utworów swoim imieniem i nazwiskiem nie było zbyt popularne w tamtych czasach. Wszystko co powstało z rąk ludzkich w przeświadczeniu idei epoki średniowiecza miało służyć Bogu i jego Chwale. Ars antiqua [czytaj: ars antikwa] (w. XII/XIII w.) kojarzona z twórczością kompozytorów, działających przy katedrze Notre Dame [czytaj: notr dam] w Paryżu to w głównej mierze wydarzenia łączące się z postaciami, takimi jak: Leoninus Magister [czytaj: leoninus magister], Perotinus Magnus [czytaj: perotinus magnus], Franko z Kolonii i Petrus de Cruce [czytaj: petrus de kruc]. W ars nova [czytaj: ars nowa] (przypadającej na 1315–1400) tworzyli: Philippe de Vitry [czytaj: filippe de witri, Jacopo da Bologna [czytaj: dżakopo da bolonia], Marchettus [czytaj: marketus] z Padwy i Guillaume de Machault [czytaj: gijom de maszo] – autor mszy Notre Dame [czytaj: notr dam], czyli pierwszego zachowanego do naszych czasów cyklu mszalnego, skomponowanego w całości przez jednego twórcę.
Psałterz księcia Jana de Berry z około 1409 r., bogato iluminowany przez Jacquemarta de Hesdina, zawiera m.in. miniaturę „Szaleniec lunarny” – wyjątkowy przykład personifikacji faz księżyca ukazanej jako niepokorna postać, wzorowana na pracach Jeana Pucelle’a.
ReO97YXLwvwS6
Na zdjęciu przedstawiono średniowieczną kartę z psałterza. Większą część zajmuje malunek przedstawiający trzech mężczyzn w długich, kolorowych szatach. Jeden z nich trzyma rozłożoną na pulpicie, zapisaną księgę. Wszyscy mężczyźni mają otwarte usta. Oczy kierują w górę. W prawym, górnym rogu malunku przedstawiono wizerunek świętego. Przed pulpitem stoi ołtarz. Pod malunkiem wypisano ręcznie słowa, z ozdobnymi, wielkimi inicjałami. Dookoła malunku ze słowami umieszczono roślinne motywy, przypominające gałęzie ze spiczastymi liśćmi.
Trzech śpiewaków na karcie psałterza księcia Jana de Berry [czytaj: de beri], Pseudo‑Jacquemart [czytaj: psudu żekma], około 1380 - 1420 r., wikimedia.org, domena publiczna
Źródło: Pseudo-Jacquemart, Trzech śpiewaków na karcie psałterza księcia Jana de Berry, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Cantate_Domino.jpg [dostęp 2.11.2008], domena publiczna.
Kompozytorzy epoki ars antiqua i ars nova
Infografiki zawierają informacje na temat kompozytorów.
RNTCyO80i98QE1
Ilustracja interaktywna przedstawia postać Leoninus Magister. Ma spokojny wyraz twarzy, w ręce trzyma białą książkę. Ma długie brązowe włosy. Ubrany jest w niebieskie i pomarańczowe szaty. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Leoninus Magister, czołowy kompozytor epoki ars antiqua, żył w drugiej połowie XII w. Działał w katedrze Notre Dame w Paryżu jako zakonnik, kantor i kierownik chóru. Uchodził za najwybitniejszego kompozytora muzyki organalnej (Optimus Organista). Leoninus zasłynął przede wszystkim jako autor Magnus Liber Organi (Wielkiej Księgi Organum) na cały rok liturgiczny, zawierającej około 100 dwugłosowych organum.
Ilustracja interaktywna przedstawia postać Leoninus Magister. Ma spokojny wyraz twarzy, w ręce trzyma białą książkę. Ma długie brązowe włosy. Ubrany jest w niebieskie i pomarańczowe szaty. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Leoninus Magister, czołowy kompozytor epoki ars antiqua, żył w drugiej połowie XII w. Działał w katedrze Notre Dame w Paryżu jako zakonnik, kantor i kierownik chóru. Uchodził za najwybitniejszego kompozytora muzyki organalnej (Optimus Organista). Leoninus zasłynął przede wszystkim jako autor Magnus Liber Organi (Wielkiej Księgi Organum) na cały rok liturgiczny, zawierającej około 100 dwugłosowych organum.
Leoninus Magister, lastfm-img2.akamaized.net, CC BY 3.0.
RY4t4CMgUtOhS1
Ilustracja interaktywna przedstawia postać Perotinus Magnus. Mężczyzna siedzi przy instrumencie. Ubrany jest w czarne i fioletowe szaty. Na ilustracji widzimy postać z prawego profilu. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Perotinus Magnus, czołowy twórca epoki ars antiqua, żył w latach 1155–1200. Znany był z przerobienia kompozycji swego nauczyciela Leoninusa – Magnus Liber Organi. Zbiór ten, zawierający dwugłosowe organum na cały rok kościelny, Perotinus przerobił wprowadzając organum trzy-, a nawet czterogłosowe (Viderunt omnes i Sederunt principes).
Ilustracja interaktywna przedstawia postać Perotinus Magnus. Mężczyzna siedzi przy instrumencie. Ubrany jest w czarne i fioletowe szaty. Na ilustracji widzimy postać z prawego profilu. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Perotinus Magnus, czołowy twórca epoki ars antiqua, żył w latach 1155–1200. Znany był z przerobienia kompozycji swego nauczyciela Leoninusa – Magnus Liber Organi. Zbiór ten, zawierający dwugłosowe organum na cały rok kościelny, Perotinus przerobił wprowadzając organum trzy-, a nawet czterogłosowe (Viderunt omnes i Sederunt principes).
Perotinus Magnus, Wikipedia, domena publiczna.
R5XO21Q25uPsu1
Ilustracja interaktywna przedstawia postać Guillaume de Machault. Mężczyzna z przyjaznym wyrazem twarzy, lekko uśmiechnięty. Ma długie lokowane włosy i wyraziste brwi. Ubrany jest w białą koszulę z dużym kołnierzem oraz marynarkę w kratkę. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Guillaume de Machault, jeden z najważniejszych twórców epoki ars nova, żył w latach 1300–1377. Był kompozytorem, poetą i sekretarzem królewskim na dworze króla Czech Jana Luksemburskiego. Po jego śmierci służył na dworze królów francuskich, a około 1350 r. osiadł w Reims jako kanonik. Machault zasłynął głównie jako kompozytor muzyki świeckiej, nawiązującej do ideologii trubadurów i truwerów, sławiącej miłość dworską i rycerskie obyczaje. Stworzył 33 virelai (w większości przeznaczone na głos z improwizowanym akompaniamentem), 23 motety (z czego 20 izorytmiczne) oraz liczne ballaty (na głos solowy i dwu- lub trzygłosowy akompaniament). Komponował także mistrzowskie dzieła religijne, jak msza z Barcelony, msza z Tuluzy czy msza Notre Dame – najstarszy zachowany do naszych czasów cykl mszalny skomponowany przez jednego twórcę.
Ilustracja interaktywna przedstawia postać Guillaume de Machault. Mężczyzna z przyjaznym wyrazem twarzy, lekko uśmiechnięty. Ma długie lokowane włosy i wyraziste brwi. Ubrany jest w białą koszulę z dużym kołnierzem oraz marynarkę w kratkę. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Guillaume de Machault, jeden z najważniejszych twórców epoki ars nova, żył w latach 1300–1377. Był kompozytorem, poetą i sekretarzem królewskim na dworze króla Czech Jana Luksemburskiego. Po jego śmierci służył na dworze królów francuskich, a około 1350 r. osiadł w Reims jako kanonik. Machault zasłynął głównie jako kompozytor muzyki świeckiej, nawiązującej do ideologii trubadurów i truwerów, sławiącej miłość dworską i rycerskie obyczaje. Stworzył 33 virelai (w większości przeznaczone na głos z improwizowanym akompaniamentem), 23 motety (z czego 20 izorytmiczne) oraz liczne ballaty (na głos solowy i dwu- lub trzygłosowy akompaniament). Komponował także mistrzowskie dzieła religijne, jak msza z Barcelony, msza z Tuluzy czy msza Notre Dame – najstarszy zachowany do naszych czasów cykl mszalny skomponowany przez jednego twórcę.
Guillaume de Machault, classicalforums.com, CC BY 3.0.
RzslZLZJdDHLV1
Ilustracja interaktywna przedstawia portret mężczyzny - Philippe de Vitry. Mężczyzna w średnim wieku, z dłuższymi, prostymi włosami. Wyraz twarzy spokojny, lekko uśmiechnięty. Ma delikatny wąsik i bródkę. Ubrany jest w szkolę z dużym białym kołnierzem oraz czarny płaszcz z widocznymi guzikami. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Philippe de Vitry, czołowy kompozytor i teoretyk ars nova, żył w latach 1291–1361. Był także dyplomatą, doradcą politycznym, administratorem, zaś w 1351 r. został mianowany biskupem. Philippe de Vitry zasłynął przede wszystkim jako autor traktatu Ars nova i innowator gatunku motetu. Miał też udział w rozwoju notacji muzycznej. Jego utwory często zawierały komentarze do aktualnych wydarzeń i aluzje polityczne.
Ilustracja interaktywna przedstawia portret mężczyzny - Philippe de Vitry. Mężczyzna w średnim wieku, z dłuższymi, prostymi włosami. Wyraz twarzy spokojny, lekko uśmiechnięty. Ma delikatny wąsik i bródkę. Ubrany jest w szkolę z dużym białym kołnierzem oraz czarny płaszcz z widocznymi guzikami. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Philippe de Vitry, czołowy kompozytor i teoretyk ars nova, żył w latach 1291–1361. Był także dyplomatą, doradcą politycznym, administratorem, zaś w 1351 r. został mianowany biskupem. Philippe de Vitry zasłynął przede wszystkim jako autor traktatu Ars nova i innowator gatunku motetu. Miał też udział w rozwoju notacji muzycznej. Jego utwory często zawierały komentarze do aktualnych wydarzeń i aluzje polityczne.
Philippe de Vitry, Wikipedia, domena publiczna.
RYYiXmGS4htkZ1
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło, które prezentuje Francesco Landini w ozdobnym, kolorowym tle. Mężczyzna siedzi i trzyma w ręce drewniany instrument. Ubrany jest w fioletowo‑czerwone szary. Na głowie zawinięty ma turban w kolorze fioletowym. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Francesco Landini, czołowy przedstawiciel epoki ars subtilior, żył w latach 1325–1397. Niewidomy od dzieciństwa na skutek przebytej ospy, od wczesnych lat życia poświęcił się muzyce. Opanował grę na organach i lutni, a także sztukę śpiewu, pisania poezji i kompozycji. Landini zasłynął jako twórca muzyki świeckiej: ponad 150 ballat dwu- i trzygłosowych, kilkunastu madrygałów oraz pojedynczych motetów, virelai i cacci. Najbardziej znanym utworem Landiniego jest dwuczęściowa ballata Ecco La Primavera (Wiosna jest tutaj).
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło, które prezentuje Francesco Landini w ozdobnym, kolorowym tle. Mężczyzna siedzi i trzyma w ręce drewniany instrument. Ubrany jest w fioletowo‑czerwone szary. Na głowie zawinięty ma turban w kolorze fioletowym. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Francesco Landini, czołowy przedstawiciel epoki ars subtilior, żył w latach 1325–1397. Niewidomy od dzieciństwa na skutek przebytej ospy, od wczesnych lat życia poświęcił się muzyce. Opanował grę na organach i lutni, a także sztukę śpiewu, pisania poezji i kompozycji. Landini zasłynął jako twórca muzyki świeckiej: ponad 150 ballat dwu- i trzygłosowych, kilkunastu madrygałów oraz pojedynczych motetów, virelai i cacci. Najbardziej znanym utworem Landiniego jest dwuczęściowa ballata Ecco La Primavera (Wiosna jest tutaj).
Francesco Landini, Wikipedia, domena publiczna.
RLMofesADVDHM1
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło, które prezentuje Johannes da Ciconia w ozdobnym, kolorowym tle. Mężczyzna siedzi i trzyma w ręce drewniany instrument. Ubrany jest w fioletowo‑czerwone szary. Na głowie zawinięty ma turban w kolorze fioletowym. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Johannes da Ciconia, czołowy przedstawiciel epoki ars subtilior, żył w latach 1335–1417. Jego styl komponowania znacząco różnił się od mu współczesnych – odszedł bowiem od używania bardzo skomplikowanych środków kompozytorskich na rzecz prostszych technik i opracowań; dążył też do osiągnięcia równowagi między głosami. Twórczość Johannesa da Ciconii, na którą składały się liczne motety, chansons, virelai, madrygały i części mszalne, stanowi pomost między muzyką średniowieczną a renesansową.
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło, które prezentuje Johannes da Ciconia w ozdobnym, kolorowym tle. Mężczyzna siedzi i trzyma w ręce drewniany instrument. Ubrany jest w fioletowo‑czerwone szary. Na głowie zawinięty ma turban w kolorze fioletowym. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Johannes da Ciconia, czołowy przedstawiciel epoki ars subtilior, żył w latach 1335–1417. Jego styl komponowania znacząco różnił się od mu współczesnych – odszedł bowiem od używania bardzo skomplikowanych środków kompozytorskich na rzecz prostszych technik i opracowań; dążył też do osiągnięcia równowagi między głosami. Twórczość Johannesa da Ciconii, na którą składały się liczne motety, chansons, virelai, madrygały i części mszalne, stanowi pomost między muzyką średniowieczną a renesansową.
Johannes da Ciconia, img.discogs.com, CC BY 3.0.
Polecenie 1
Określ, przedstawicielem jakiej epoki jest Perotinus [czytaj: perotinus]?
R1TLUu2neg8p7
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Perotinus, był przedstawicielem średniowiecznej epoki muzycznej, zwanej ars antiqua.
Polecenie 1
Zapoznaj się z utworem Perotinusa [czytaj: perotinusa] o tytule „Viderunt omnes” [czytaj: widerunt omnes], a następnie odpowiedz na pytanie:
Przedstawicielem jakiej epoki jest Perotinus [czytaj: perotinus]?
R1dHNaTNxStmD
Utwór pod tytułem „Viderunt omnes” autorstwa Magnusa Perotinusa w wykonaniu chóru The Hilliard Ensemble. Utwór trwający 1 minutę i 29 sekund. Kompozycja jest wokalna, przeznaczona na chór. Utwór jest wykonywany w niezbyt szybkim tempie i ma bardzo podniosły, uroczysty charakter, typowy dla muzyki sakralnej; brzmienie a capella [czytaj: a kapella], wykorzystanie chorału gregoriańskiego oraz polifonia są typowe dla epoki. Tekst jest śpiewany po łacinie.
Utwór pod tytułem „Viderunt omnes” autorstwa Magnusa Perotinusa w wykonaniu chóru The Hilliard Ensemble. Utwór trwający 1 minutę i 29 sekund. Kompozycja jest wokalna, przeznaczona na chór. Utwór jest wykonywany w niezbyt szybkim tempie i ma bardzo podniosły, uroczysty charakter, typowy dla muzyki sakralnej; brzmienie a capella [czytaj: a kapella], wykorzystanie chorału gregoriańskiego oraz polifonia są typowe dla epoki. Tekst jest śpiewany po łacinie.
Magnus Perotinus [czytaj: magnus perotinus], Viderunt omnes [czytaj: widerunt omnes] (fragment), wyk. The Hilliard Ensemble [czytaj: de hiliard ansambyl], online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: The Hilliard Ensemble, Magnus Perotinus, Viderunt omnes (fragment), licencja: CC BY 3.0.
Magnus Perotinus [czytaj: magnus perotinus], Viderunt omnes [czytaj: widerunt omnes] (fragment), wyk. The Hilliard Ensemble [czytaj: de hiliard ansambyl], online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: The Hilliard Ensemble, Magnus Perotinus, Viderunt omnes (fragment), licencja: CC BY 3.0.
Utwór pod tytułem „Viderunt omnes” autorstwa Magnusa Perotinusa w wykonaniu chóru The Hilliard Ensemble. Utwór trwający 1 minutę i 29 sekund. Kompozycja jest wokalna, przeznaczona na chór. Utwór jest wykonywany w niezbyt szybkim tempie i ma bardzo podniosły, uroczysty charakter, typowy dla muzyki sakralnej; brzmienie a capella [czytaj: a kapella], wykorzystanie chorału gregoriańskiego oraz polifonia są typowe dla epoki. Tekst jest śpiewany po łacinie.
Transkrypcja
„Viderunt omnes fines terræ salutare Dei nostri. Jubilate Deo, omnis terra. Notum fecit Dominus salutare suum; ante conspectum gentium revelavit justitiam suam”.
R17gvXqGahf0S
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Perotinus, był przedstawicielem średniowiecznej epoki muzycznej, zwanej ars antiqua.
Ars subtilior
Końcową fazę epoki ars nova, przypadającą na lata 1380–1400, określa się nieraz mianem ars subtilior (łac. subtilis – subtelny, delikatny). Ars subtilior to synteza stylu francuskiego i włoskiego, cechująca się niezwykłym wyszukaniem. W sztuce tego czasu obok typowego zjawiska izorytmiiIzorytmiaizorytmii zaznaczyła się obecność kantylenowej melodyki i wyraźne wpływy kanonu. Spotęgowane zostało też zapoczątkowane w ars nova skomplikowanie rytmiczne i rozdrobnienie wartości.
Głównymi przedstawicielami epoki ars subtilior byli Francesco Landini i Johannes da Ciconia. Tworzyli oni przede wszystkim madrygałyMadrygałmadrygały, caccie i ballaty.
Francesco Landini, choć głównie kojarzony z włoską trecentową ars nova, swoją twórczością zapowiadał wyrafinowanie stylu ars subtilior, łącząc liryczną melodyjność z coraz bardziej złożoną rytmiką. Jego ballaty charakteryzują się elegancją i subtelnym napięciem między melodią a harmonią, co wpisuje się w estetykę późnego średniowiecza. Choć działał głównie we Florencji, jego wpływ rozciągał się szeroko, inspirując kompozytorów także kręgu ars subtilior we Francji i Awinionie.
Awinion leży we Francji, a w XIV wieku był szczególnie ważnym ośrodkiem kultury i muzyki ze względu na tzw. niewolę awiniońską papieży. Warto wymienić to miasto osobno, by podkreślić jego wyjątkowe znaczenie jako centrum ars subtilior, nieco odrębnego od paryskiego środowiska ars nova, mimo że oba należały do francuskiego kręgu kulturowego.
Ilustracja Pani Muzyki z francuskiego rękopisu z ok. 1500 roku personifikuje muzykę jako dostojną kobietę, często ukazywaną z atrybutami takimi jak harfa, lutnia czy organistrum, symbolizującymi różne dziedziny praktyki muzycznej. Przedstawienie to odzwierciedla średniowieczno‑renesansową koncepcję muzyki jako jednej z siedmiu sztuk wyzwolonych (artes liberales), wchodzącej w skład quadrivium. Postać Pani Muzyki łączy wymiar symboliczny, dydaktyczny i estetyczny, ukazując muzykę jako harmonijną siłę porządkującą świat i duszę.
RoCzZKlBwdwvz1
Fotografia przedstawia tzn. Panią Muzyka – ilustracja z francuskiego rękopisu z około 1500 r. Piękna kobieta w centrum, grająca na instrumencie, a za nią na drugim planie, dwa łabędzie.
Pani Muzyka – ilustracja z francuskiego rękopisu z około 1500 r., minimalny.files.wordpress.com, CC BY 3.0.
Rx4lSL5Z5etdY1
Ilustracja przedstawia mężczyznę przed którym stoi, ustawionych w kolejce osiem kobiet. Przy każdej z kobiet znajdują się napisy. Mężczyzna, to Boecjusz, stoi z lewej strony. Nosi czerwoną szatę, przepasaną niebieskim sznurem i prostokątną czapkę. Przed nim stoi kobieta w niebieskiej sukni ze złotymi ozdobami, jej głowę zdobi białe okrycie w kształcie prostokąta ze złotymi ornamentami. Między Boecjuszem a kobietą widnieje napis w języku francuskim: suwerenna pociecha. Za kobietą stoi następna w brązowej długiej sukni, na ramionach ma biały płaszcz, a na głowie białą chustę. W ręku trzyma rozłożoną księgę. Obok niej znajduje się napis: gramatyka. Za nią stoi kobieta w czerwonej długiej sukni połyskującej złotem i białej chuście na głowie. W lewej ręce trzyma biały kawałek materiału zaś w prawej tabliczkę. Obok kobiety widnieje napis: retoryka. Za nią kolejna kobieta, w bordowej sukni, ma złoty hennin w kształcie stożka i przezroczystą woalkę zasłaniającą czoło. W ręce trzyma koło z czarnymi znakami. Przy niej jest napis: logika. Obok stoi kobieta w niebieskiej sukni ze złotymi motywami roślinnymi, na którą nałożyła w jasnobrązową bluzkę rozkloszowaną na biodrach z białym futerkiem w czarne plamki. Na głowie ma bordowy kapelusz w kształcie obwarzanka w złote kropki. W rękach trzyma kartkę z zapisanymi nutami, przy niej jest napis: muzyka. Za nią stoi kobieta z zielonej długiej sukni ze złotą lamówką. Głowę zdobi granatowy czepiec siodłowy. W prawej ręce trzyma cyrkiel, obok jest napis: geometria. Obok niej następna kobieta w bordowej długiej sukni z białymi lamówkami przy rękawach i na dole sukni. Na głowie ma brązowy kapelusz w kształcie obwarzanka. W ręku trzyma zapisany czarnymi literami zwój pergaminu. Przy niej jest napis: arytmetyka. Ostatnia kobieta w kolejce ma brązową suknię z czerwonym bolerkiem, jej głowę zdobi złoty kapelusz w kształcie stożka z przezroczystą woalką. W prawej ręce trzyma astrolabium, a lewą chwyta suknię. Przy niej widnieje napis: astronomia. W tle widać mury zamku. Postaci znajdują się na placu przed zamkiem. Po lewej stronie znajdują się dwie kolumny ze złotymi głowicami i bazami. Obok murów rosną drzewa z zielonymi koronami. Na niebie świeci słońce. Ilustracja jest otoczona złoto‑niebieskimi cienkimi ramami. Prawą stronę obrazu zdobi prostokątna ramka z poziomkami, lewą winorośl.
Coëtivy [czytaj: koetiwi] Master Filozofia przedstawiająca Boecjuszowie siedem sztuk wyzwolonych
W muzyce średniowiecznej wyraźnie wyodrębniły się dwa zasadnicze style: ars antiqua i ars nova, które odzwierciedlają ewolucję myślenia o rytmie, formie i funkcji muzyki. Ars antiqua, rozwijająca się w XII i XIII wieku przy katedrze Notre Dame w Paryżu, koncentrowała się na religijnej polifonii opartej na rytmice modalnej. Jej przedstawicielami byli m.in. Leoninus, Perotinus, Franko z Kolonii i Petrus de Cruce, a do najważniejszych zabytków należą organa z Magnus Liber Organi oraz czterogłosowe kompozycje Perotinusa. W XIV wieku ars nova przyniosła istotne zmiany dzięki wprowadzeniu rytmiki menzuralnej, która umożliwiła większe zróżnicowanie wartości rytmicznych i precyzyjniejszy zapis. W tym okresie muzyka świecka zyskała rangę równą religijnej, a nowe gatunki, takie jak madrygał, caccia czy virelai, wzbogaciły repertuar epoki. Szczególne znaczenie miała izorytmia, która nadała motetowi nowy, bardziej złożony kształt. Wybitnymi twórcami ars nova byli Philippe de Vitry, Guillaume de Machault, Jacopo da Bologna i Marchettus z Padwy. Schyłkową, najbardziej wyrafinowaną fazą stylu była ars subtilior, charakteryzująca się skrajnym skomplikowaniem rytmicznym oraz syntezą wpływów francuskich i włoskich. Całość tych przemian ukazuje drogę od monumentalnej, liturgicznej polifonii ku coraz bardziej intelektualnej, subtelnej i artystycznie wyszukanej muzyce późnego średniowiecza.
bg‑yellow
Bibliografia
D. Gwizdalanka, Historia muzyki 1. Podręcznik dla szkół muzycznych, PWM Edition, Kraków 2006
J. Chomiński, K. Wilkowska‑Chomińska, Historia muzyki cz. I, PWM, Kraków 1989
B. Schaeffer, Dzieje muzyki, WSiP 1983
encyklopedia.pwn.
Wielka historia świata. Tomy 1‑12 (praca pod patronatem Polskiej Akademii Umiejętności); Świat Książki 2004‑2006.
Wielka historia Polski, tomy 1‑10; Oficyna Wydawnicza FOGRA, Kraków 2016.
Seria Historia powszechna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011‑2019.
Ars antiqua
Ars antiqua
[łac.], okres w dziejach europejskiej muzyki średniowiecza, obejmujący lata 1160–1320, związany z działalnością kompozytorów paryskiej szkoły Notre Dame (Leoninus, Perotinus) i późniejszych teoretyków muzyki (Franco z Kolonii, Petrus de Cruce).
Ars nova
Ars nova
[łac., ‘sztuka nowa’], okres w dziejach muzyki europejskiej, obejmujący XIV w.
Fauxbourdon
Fauxbourdon
[foburdą; fr. < wł. falso bordone ‘fałszywy burdon’], muz. technika kompozytorska polegająca na prowadzeniu 3 głosów w równoległych współbrzmieniach tercjowo‑kwartowych, czyli w tzw. akordach sekstowych; powstał w Anglii, rozwinięty w 1. poł. XV w. w szkole burgundzkiej, pojawił się także u Mikołaja z Radomia; fauxbourdon przyczynił się do utrwalenia poczucia akordowego i przezwyciężenia średniow. linearyzmu (niezależności poszczególnych głosów).
Gymel
Gymel
rodzaj improwizowanego śpiewu 2‑głosowego powstałego w Anglii w okresie średniowiecza.
Izorytmia
Izorytmia
technika polegająca na stosowaniu wielokrotnie powtarzanego schematu rytmicznego (talea) jako podstawy utworu wielogłosowego (np. motetu).
Nota contra notam
Nota contra notam
rodzaj średniowiecznej techniki kompozytorskiej polegającej na tym, że jednej nucie głosu głównego konstrukcji, odpowiadała jedna nuta głosu drugiego, kontrapunktującego (stąd nazwa: nuta przeciw nucie).
Izorytmia
Izorytmia
technika polegająca na stosowaniu wielokrotnie powtarzanego schematu rytmicznego (talea) jako podstawy utworu wielogłosowego (np. motetu).
Madrygał
Madrygał
wokalny utwór wielogłosowy w języku włoskim, zwykle o tematyce świeckiej, popularny od XIV do początku XVII w.
