Ilustracja przedstawia młodych chłopców, którzy grają w piłkę nożną na trawiastym boisku. Podzieleni są na dwie drużyny — jedna ubrana jest w białe koszulki i niebieskie spodnie, a druga w białe spodnie, czerwone koszulki w paski i czapki. Grę oglądają widzowie. Są to mężczyźni w surdutach i cylindrach oraz kobiety w sukniach z kwiecistymi kapeluszami. W tle widać stojących widzów oraz kilka budynków.
Ilustracja przedstawia młodych chłopców, którzy grają w piłkę nożną na trawiastym boisku. Podzieleni są na dwie drużyny — jedna ubrana jest w białe koszulki i niebieskie spodnie, a druga w białe spodnie, czerwone koszulki w paski i czapki. Grę oglądają widzowie. Są to mężczyźni w surdutach i cylindrach oraz kobiety w sukniach z kwiecistymi kapeluszami. W tle widać stojących widzów oraz kilka budynków.
Przemiany gospodarcze i społeczne. Nowe prądy ideowe
Obraz z końca XIX w. przedstawiający mecz piłki nożnej między Dresden Football Club (gdzie grali cudzoziemcy, głównie Anglicy pracujący w Niemczech ) a Deutscher Fußballbund (zespołem niemieckim).
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Kultura masowa i odrodzenie idei sportu olimpijskiego
Korzeni idei kultury masowej można doszukiwać się już w starożytności, gdzie twórczości patronowali Apollo i Dionizos – reprezentanci odpowiednio jasnego i mrocznego nurtu poezji; konwencji i jej zaprzeczenia. Zdecydowane potępienie smaku publiczności pojawiło się jednak dopiero między epoką oświecenia i romantyzmu, kiedy to wzmogła się różnica pomiędzy rozumem i uczuciem, kanony klasycystyczne straciły swoje znaczenie a skutkiem tego piękno i jego odbiór przestały być traktowane jak coś obiektywnego i uznano je za przynależne do sfery subiektywnej. W takim kontekście artystom przypadła rola geniuszy uczucia. Za artystycznymi geniuszami nie nadążała jednak ich publiczność. Dzięki upowszechnieniu szkolnictwa w drugiej połowie XIX wieku spadła liczba analfabetów. Rynek czytelniczy rósł. Przybyło odbiorców, szukających taniej rozrywki. Pojawiła się literatura popularna, tzw. groszowa bądź wagonowa, o tematyce sensacyjnej, romansowej i science‑fiction. Przyspieszyło umasowienie prasy. Ogromną popularność zyskały goniące za sensacją brukowce, skierowane do klasy robotniczej. U progu XX wieku narodziły się też nowe środki masowego przekazu, które zrewolucjonizowały kulturę – radio i film.
RxDxW0kXlg1rM1
Linia chronologiczna. 1877: wynalezienie fonografu przez Thomasa Edisona. 1879: opatentowanie żarówki przez Thomasa Edisona. 1887: skonstruowanie gramofonu przez Emila Berlinera. 1895: pierwszy seans filmowy braci Lumière. 1896: pierwsza nowożytna, letnia olimpiada w Atenach. 1896: przesłanie bezprzewodowo sygnały nadanego alfabetem Morse'a. 1914–1918: I wojna światowa. 1922: powstanie pierwszej publicznej stacji radiowej w Wielkiej Brytanii — BBC.
Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Twoje cele
Przeanalizujesz, jak zmieniły się obyczaje i rozrywki na przełomie wieków.
Wyjaśnisz znaczenie nowych wynalazków technicznych dla powstania kultury masowej.
Scharakteryzujesz rolę sportu dla budowania tożsamości narodowej.
Muzyka dla wszystkich
R1G162R68ZAE81
Zdjęcie przedstawia urządzenie z dużą tubą i małą igłą przyczepionymi do drewnianej podstawy, na której znajduje się płyta. Do podstawy przymocowana jest korbka. Tło stanowi murowana ściana.
Patefon był przenośnym urządzeniem o napędzie mechanicznym, służącym do odtwarzania płyt. Patefony produkowane były w latach 1905–1920 przez francuskie przedsiębiorstwo Pathé Frères.
Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.
Dzisiejsza powszechna dostępność muzyki zaczęła się od wynalezienia przez Thomasa Edisona fonografu w 1877 roku. Nakręcało się go korbką, a nośnikiem dźwięku był cylinder pokryty cynową folią, woskiem lub ebonitem. Niestety jakość dźwięku była daleka od doskonałości. Lepszą dawał konkurent fonografu – gramofon, skonstruowany w 1887 r. przez Niemca Emila Berlinera. W gramofonie używano płaskich, twardych płyt. Pierwsze wytwarzano z cynku powleczonego woskiem, po kilku latach zaczęto wyrabiać je z ebonitu. Na ziemiach polskich gramofony sprzedawano od 1889 r., a pierwsza wytwórnia płyt gramofonowych ruszyła w Warszawie 20 lat później. W tymże roku zaczęto sprzedawać gramofon walizkowy, który można było zabrać ze sobą na majówkę. Nakręcany na korbkę gramofon z tubą stał się symbolem nowoczesności i zwiastunem popkultury.
Radio – „telegraf bez drutu”
RKL4pPMzlJzKo1
Zdjęcie przedstawia trzech mężczyzn w garniturach i melonikach, którzy obsługują urządzenia z antenkami, przyciskami i kablami. W tle widoczny jest drewniany budynek.
Pracownicy poczty przeprowadzają inspekcję urządzeń Marconiego w 1897 roku.
Źródło: Cardiff Council Flat Holm Project, wikipedia.org, licencja: CC BY 3.0.
W 1896 r. Guglielmo Marconi przesłał bezprzewodowo, za pośrednictwem wynalezionej przez siebie anteny, sygnał nadany alfabetem Morse’a na odległość trzech kilometrów. Pięć lat później przesłał sygnał radiowy (jedną literę) przez Atlantyk. Pierwsze odbiorniki radiowe zaczęto sprzedawać w Nowym Jorku w 1910 r. Rozwój radiotechniki przyspieszyła I wojna światowa − wojsko doceniło zalety nowego sposobu komunikacji. W latach międzywojennych radio stało się elementem życia codziennego milionów Amerykanów. Dzięki zyskom z reklam stało się też biznesem.
Fotografia
Fotografia zmieniła sposób widzenia świata. Za datę jej powstania przyjmuje się rok 1839, kiedy Francuz Louis Jacques Daguerre udoskonalił technikę otrzymywania trwałych obrazów na materiale światłoczułym, nazwaną później dagerotypią. Pierwszymi wojnami udokumentowanymi przez fotografów były wojna krymska i wojna secesyjna w Ameryce. Pod koniec wieku pozowanie do zdjęcia ślubnego było już stałym elementem ceremonii. Album ze zdjęciami stał się ważnym elementem historii rodzinnej. Na przełomie wieków ludzie mogli się udać do fotoplastykonu, gdzie oglądali przesuwające się zdjęcia z najbardziej egzotycznych miejsc świata. Mogli też wybrać się na seans do kinematografu, by podziwiać ruchome obrazy.
RJK6K6RNHTCRH
Czarno‑białe zdjęcie przedstawia niewyraźny budynek gospodarski oraz pola.
Widok z okna w Le Gras – pierwsza udana, trwała fotografia wykonana przez Nicéphore’a Niépce’a w 1826 roku.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Kinematograf
RdKRlBBDToevD1
Zdjęcie przedstawia duży, niski budynek, przed którym stoją rzędy samochodów oraz grupa pozujących do zdjęcia ludzi. Na budynku jest napis: Christie Film Co. Nestor Comedies. Po lewej stronie rosną drzewa.
Nestor Studio, pierwsze studio filmowe w Hollywood (1912 rok).
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
W grudniu 1895 r. bracia August i Ludwik Lumière zapoczątkowali epokę kina półgodzinnym seansem „Kinematografu Lumière” w podziemiach paryskiej Grand Cafe. Seans rozpoczynał dwuminutowy film Wyjście robotników z fabryki. Trudno obecnie oddać emocje ludzi pierwszy raz oglądających filmy. Do legendy przeszło przerażenie widzów spowodowane jadącym „wprost na nich” pociągiem. Filmy były czarnobiałe i nieme, muzyk grający podczas seansu nie zawsze był mistrzem, a projekcję nierzadko przerywał pożar (taśma celuloidowa jest łatwopalna), ale od samego początku kino tworzyło nowe wzorce dla masowej wyobraźni.
R1CJSPEGVEFG6
Ilustracja przedstawia widzów, którzy oglądają wyświetlany na ekranie film. Widzowie są elegancko ubrani, są to mężczyźni, kobiety i dzieci. Mają radosne miny i uniesione ręce. Wyświetlany film przedstawia postać w fartuchu, która trzyma wąż ogrodowy blisko twarzy. Woda niespodziewanie tryska i strąca kapelusz. Na dole jest napis w języku francuskim: Cinèmatographe Lumière.
Plakat z 1895 r. zachęcający do obejrzenia pierwszego filmu braci Lumière.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Rx7WNZebyh8eu1
Zdjęcie przedstawia duży, biały napis Hollywood, który znajduje się na wzgórzu. W tle widoczne jest bezchmurne niebo.
Napis „Hollywood”.
Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.0.
Film szybko przestał być sensacyjną nowinką. Wkrótce stał się przemysłem, w którym prym wiodły wytwórnie amerykańskie. Symbolem amerykańskiej kinematografii i stolicą kina światowego stała się północno- zachodnia dzielnica Los Angeles − Hollywood. Pierwsze studio filmowe, Studio Nestor, powstało tu w 1911 r. Początkowo jednak kinematografia rozwijała się na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych. Do Kalifornii filmowcy przenieśli się m.in. ze względu na lepsze warunki pogodowe. W epoce kina niemego Hollywood zostało zdominowane przez pięć wielkich wytwórni, m.in. Paramount i Warner Bros. Nieprzypadkowo Hollywood nazywano fabryką snów. Z jednej strony przydomek ten nawiązywał do magii kina, tworzenia rzeczywistości będącej odzwierciedleniem marzeń. Z drugiej zaś oddaje technologiczną stronę amerykańskiej kinematografii: nagromadzenie w jednym miejscu studiów filmowych, laboratoriów i mnóstwa innych zakładów związanych z kinem, a także rzeszy aktorów, techników, reżyserów itp. sprawia wrażenie ogromnego zakładu przemysłowego. To odczucie potęgowała także rosnąca z roku na rok liczba filmów, które w coraz większym stopniu zaczęły kształtować mentalność i gusty ludzi na całym świecie.
RLHGFHLBPN926
Zdjęcie przedstawia plan filmowy. Po bokach stoją ogromne kolumny zwieńczone rzeźbami stojących słoni. Na dole jest duży plac z rzeźbami oraz schody, na których znajduje się tłum postaci w antycznych kostiumach. W tle widoczny jest wysoki mur z namalowanymi freskami.
Plan filmowy, produkcja filmu Nietolerancja (ang. Intolerance), reż. David Wark Griffith, Hollywood, 1916 rok. Film podzielony na cztery części (upadek Babilonu, męczeństwo Chrystusa, noc św. Bartłomieja i czasy współczesne produkcji) przedstawia różne oblicza nietolerancji. Na fotografii widać scenerię wykorzystaną do kręcenia wydarzeń w starożytnym Babilonie. Produkcja, choć nadal niema, była już spektakularnym i kosztownym przedsięwzięciem, co widać choćby po dekoracjach.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Dla podsumowania zagadnień kultury masowej obejrzyj film.
RQT5A1OPK46KA
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Kultura masowa.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Kultura masowa.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Kultura masowa.
Sport jako zjawisko masowe
Chociaż idea sportowej rywalizacji ma tradycje antyczne, to dopiero pod koniec XIX w. nastąpiła kodyfikacja zasad obowiązujących w poszczególnych dyscyplinach, a sport stał się zjawiskiem masowym.
Zakaz igrzysk olimpijskich wydany przez cesarza Teodozjusza Wielkiego w 393 r. sprawił, że przez wiele wieków sport istniał w zasadzie jedynie w formie zabaw ludowych lub okazjonalnych widowisk, służących czasem wojskowej zaprawie uczestników (np. turnieje rycerskie). Na powrót idei edukacji sportowej i łączenia rozwoju duchowego i fizycznego młodzieży wpłynęły, oprócz rozwoju medycyny, także wprowadzenie w XIX w. powszechnego poboru i głosy wojskowych narzekających na sprawność fizyczną poborowych. Późniejsze paramilitarne organizacje młodzieżowe miały na celu właśnie przysposobienie do służby wojskowej. Szczególnie duży nacisk kładziono na gimnastykę.
R8rd4M4BVlXZf
Zdjęcie przedstawia podłużny stadion. Na jego powierzchni biegną pojedynczy sportowcy oraz stoją mężczyźni w mundurach. Widoczne są dwie rzeźby udekorowane wieńcami. Na trybunach siedzą tłumy wiwatujących ludzi. W tle stoją maszty z flagami. Dalej znajdują się drzewa.
Zrekonstruowany stadion Panateński w Atenach – miejsce pierwszych zawodów nowożytnych igrzysk w 1896 roku.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Koniec XIX i początek XX w. to także okres wzrostu zainteresowania turystyką i powstania pierwszych towarzystw turystyczych (m.in. Towarzystwa Tatrzańskiego).
Industrializacja, a wraz z nią ustawy regulujące czas pracy, sprawiły, że pojawiła się kwestia wolnego czasu jako zjawiska masowego. Odpowiedź na pytanie, jak go z pożytkiem spędzić, dały wcześniejsze doświadczenia szkół prywatnych. Brytyjczycy w kształceniu swoich elit wykorzystywali sporty zespołowe do tego, by wyrabiać umiejętności działania w grupie i hartować ducha. Na przykład zasady gry w rugby opracowano w elitarnej szkole dla chłopców w angielskim mieście Rugby.
Za przykładem sportowych klubów dla dżentelmenów zaczęły powstawać również podobne stowarzyszenia niższych warstw, zwłaszcza robotników. Warto zauważyć, że niektóre dyscypliny, jak polo czy krykiet, w zasadzie pozostały elitarne, piłka nożna, rugby czy inne sporty o niezbyt skomplikowanych zasadach, a przede wszystkim niewymagające drogiego sprzętu, stały się natomiast sportem masowym − nie tylko chętnie uprawianym, lecz także oglądanym: pierwszy finał rozgrywek o Puchar Anglii w piłce nożnej obejrzało w 1872 r. 2 tys. widzów, a 51 lat później na decydującym meczu było ich już 200 tys. W 1863 r. w Anglii powstał pierwszy Związek Piłki Nożnej (Football Association), który po zaledwie ośmiu latach istnienia skupiał już 50 klubów.
RB5SPPL86QBMJ
Zdjęcie przedstawia drużynę, która pozuje do zdjęcia. Składa się z dwóch rzędów młodych mężczyzn. Pierwszy rząd siedzi na trawie, a drugi stoi. Większość jest ubrana w jasne stroje sportowe, a kilku w mundury. Przed drużyną stoi puchar.
Drużyna piłkarska 95 królewskiej kompanii artylerii garnizonowej, zwyciężczyni zawodów o Puchar Gubernatora w 1917 roku. Zwróć uwagę na stroje zawodników.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Olimpiady i idea międzynarodowej rywalizacji w sporcie
Rh32A3OZM8CrD
Nagranie dźwiękowe lekcji pod tytułem Przemówienie Pierre’a de Coubertin na sesji Unii Francuskich Towarzystw Sportów Atletycznych na Sorbonie, 1892 r.
Nagranie dźwiękowe lekcji pod tytułem Przemówienie Pierre’a de Coubertin na sesji Unii Francuskich Towarzystw Sportów Atletycznych na Sorbonie, 1892 r.
Źródło: przeł. G. Młodzikowski.
Jednym z największych propagatorów sportu i inicjatorem ruchu olimpijskiego był francuski baron Pierre de Coubertin. Jako pedagog głosił konieczność powrotu do antycznych tradycji dbania o rozwój fizyczny oraz sportowej rywalizacji między państwami. W 1896 r. stanął na czele powołanego przez siebie Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. W tym samym roku w Atenach miały miejsce pierwsze nowożytne igrzyska olimpijskie. Następne olimpiady odbywały się regularnie co cztery lata, odwołano jedynie zaplanowaną na 1916 r. olimpiadę w Berlinie – w odróżnieniu od starożytnej Hellady, w nowożytnej Europie nie przerywano wojen na czas igrzysk olimpijskich.
R1LPG715LJPK4
Zdjęcie przedstawia stadion z lotu ptaka. Wokół murawy znajdują się trybuny, część jest zadaszona. Na murawie stadionu stoją szeregi ludzi. Na zewnątrz wokół stadionu zbiera się tłum. Przed głównym wejściem stoi wysoka kolumna.
Stadion Olimpijski w Amsterdamie podczas igrzysk w 1928 roku.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Sokol, Sokół, Sokil
Tam, gdzie toczyła się walka o zachowanie tożsamości narodowej, kultura fizyczna łączyła się z wychowaniem patriotycznym. Charakterystyczne, że tego rodzaju inicjatywy pojawiały się w społeczeństwach pozbawionych własnego państwa, ale cieszących się autonomią. Tak było m.in. w Irlandii i monarchii habsburskiej. W 1862 r. w Pradze założono pierwszą organizację czeskiego „Sokoła” (Sokol). Było to towarzystwo gimnastyczne, które oprócz podnoszenia sprawności fizycznej za cel stawiało sobie rozbudzanie i podtrzymywanie świadomości narodowej wśród młodzieży. Sokolskie grupy szybko powstawały w kolejnych miastach czeskich. Ich hasło brzmiało: „Ni zisk, ni slavu!”, co miało podkreślać ideowy charakter organizacji. W 1867 r. utworzono we Lwowie pierwsze polskie gniazdo „Sokoła”, wzorowane na czeskim towarzystwie. W latach 80. „Sokół” zaczął gromadzić polską młodzież z zaboru pruskiego, a od 1905 r. działał nielegalnie także w zaborze rosyjskim. W 1894 r. we Lwowie powstał ukraiński „Sokół” czyli „Sokil”.
RTEVKKZAGGSFC
Zdjęcie przedstawia murawę, na której znajdują się sportowcy. Wszyscy mają tę samą pozę i są równomiernie rozmieszczeni. Kucają i mają szeroko rozstawione ręce. W tle widoczne są trybuny wypełnione widzami.
VIII ogólnopolski zlot Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Katowicach w 1937 roku. Zjazdy i wspólne zajęcia członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” miały na celu zacieśnienie więzi narodowych, rozbudzenie świadomości wspólnoty, a także fizyczne przygotowanie do czynnej służby na rzecz ojczyzny.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Ciekawostka
Skauting i harcerstwo
Skauting, najliczniejszy ruch młodzieżowy na świecie, ma brytyjskie korzenie. W 1908 r. weteran wojny burskiej gen. Robert Baden‑Powell, stworzył organizację Boy Scouts (ang. scout − zwiadowca), a dwa lata później razem ze swoją siostrą Agnes powołał żeńską wersję tej organizacji – Girl Guides (ang. guide – przewodnik). Baden‑Powell oparł skauting na doświadczeniu samotnego zwiadu – badaniu wrogiego terytorium, unikaniu wykrycia i przetrwaniu wśród dzikiej przyrody. Chłopcy i dziewczęta uczyli się samodzielności, zdobywając kolejne sprawności, m.in. podczas pobytu na obozach. Polski skauting zapoczątkowali we Lwowie Andrzej i Olga Małkowscy, kilka lat po powstaniu organizacji Baden‑Powella. Polską odmianę skautingu nazywano harcerstwem. Spośród innych organizacji skautowych wyróżniało się ono silnym naciskiem na wychowanie patriotyczne. Latem 1914 r. polskie drużyny skautowe liczyły już ok. 12 tys. członków.
R1BwrdBiF0CkG
Zdjęcie przedstawia pozujących do zdjęcia harcerzy. Są to młodzi chłopcy w mundurkach, którzy stoją w rzędzie. Kilku z nich ma założone kapelusze. Za nimi są drzewa.
Boy Scouts, Columbus, Ohio, 1918 rok.
Źródło: UA Archives | Upper Arlington History, wikipedia.org, licencja: CC BY-SA 2.0.
R34Q4MXUZ8T6B
Zdjęcie przedstawia pozujące do zdjęcia harcerki. Są to młode dziewczyny w mundurkach z jasnymi krawatami. Mają spięte włosy i stoją w dwóch rzędach. Uśmiechają się. W tle widoczne są drzewa.
A Girl Guide Company w Wielkiej Brytanii 1918 rok.
Źródło: wikipedia.org, domena publiczna.
Zapoznaj się z filmami
R6O71VVFH2GMZ
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Początki kultury masowej. Prasa.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Początki kultury masowej. Prasa.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Początki kultury masowej. Prasa.
Polecenie 1
Opisz różnice między kulturą elitarną a masową.
RnTbkkLHzOmb1
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Pomyśl o tym, kto tworzył i kto konsumował daną kulturę. Zastanów się, jakie były różnice w dostępności, treści i formie między kulturą elitarną a masową. Uwzględnij też funkcję każdej z nich – czy chodziło o prestiż i wyrafinowanie, czy o rozrywkę i szerokie dotarcie do społeczeństwa.
Kultura elitarną charakteryzowało to, że była tworzona i konsumowana głównie przez wąską grupę społeczną, zazwyczaj dobrze wykształconą i zamożną. Jej odbiorcy mieli dostęp do literatury pięknej, sztuki wysokiej, muzyki klasycznej czy teatralnych przedstawień wymagających pewnej wiedzy i wrażliwości estetycznej. Przekazywana była w tradycyjnych instytucjach, takich jak teatry, opery, galerie czy biblioteki, i często wiązała się z prestiżem społecznym. Kultura masowa natomiast powstała w odpowiedzi na potrzeby znacznie szerszych grup społecznych, w tym mieszkańców miast i robotników. Była łatwo dostępna, często rozrywkowa i przystępna pod względem treści i formy, obejmując prasę popularną, powieści, kabarety, taneczne melodie czy filmy. Jej celem było przyciągnięcie uwagi dużej liczby odbiorców, a nie podnoszenie walorów artystycznych czy estetycznych. Różnice między tymi dwoma formami kultury wynikały więc zarówno z poziomu trudności i wartości artystycznej, jak i z grupy docelowej, do której były adresowane, oraz z funkcji, jaką pełniły w społeczeństwie.
Polecenie 2
Opisz rozwój prasy w drugiej połowie XIX wieku.
RnTbkkLHzOmb1
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Skup się na tym, jakie czynniki techniczne i społeczne umożliwiły rozwój prasy, np. alfabetyzacja, szkolnictwo, nowe maszyny drukarskie i dostępność cenowa gazet. Zastanów się też, jak zmienił się charakter prasy – od elitarnych pism do tytułów dostępnych dla szerokiej publiczności, które informowały, bawiły i kształtowały opinię społeczną.
W drugiej połowie XIX wieku prasa rozwijała się bardzo dynamicznie, stając się jednym z głównych źródeł informacji dla szerokich kręgów społeczeństwa. Wzrost alfabetyzacji i powszechne szkolnictwo sprawiły, że coraz więcej ludzi potrafiło czytać, co zwiększało grono odbiorców gazet. Powstawały nowe tytuły, a techniczne usprawnienia w druku, takie jak szybsze maszyny drukarskie, pozwalały na wydawanie większej liczby egzemplarzy w krótszym czasie. Prasa stawała się bardziej przystępna cenowo, co umożliwiało dostęp również osobom spoza zamożnej burżuazji. W tym okresie zaczęły powstawać dzienniki i tygodniki, które oprócz informacji politycznych i społecznych oferowały rozrywkę, reportaże i felietony, a także komentowały bieżące wydarzenia. Masowa prasa wpływała na kształtowanie opinii publicznej, pozwalała różnym grupom społecznym wyrażać swoje postulaty i stawała się narzędziem zarówno politycznym, jak i kulturowym.
R1XOKHDVV3SRG
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Początki kultury masowej. Kinematografia.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Początki kultury masowej. Kinematografia.
Początki kultury masowej. Kinematografia. Źródło ZPE.
Początki kultury masowej. Kinematografia. Źródło ZPE.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Początki kultury masowej. Kinematografia.
Polecenie 3
Scharakteryzuj różnorodność kultury masowej pod koniec XIX wieku.
R1EyxkCnUdByn
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Pomyśl o tym, jakie formy i treści wchodziły w skład kultury masowej pod koniec XIX wieku – prasę, literaturę popularną, teatr, muzykę, rozrywki miejskie. Zwróć uwagę na dostępność tych form dla szerokiego odbiorcy, rolę techniki i urbanizacji w ich rozwoju oraz na to, że łączyły one informację, zabawę i kształtowanie opinii społecznej.
Pod koniec XIX wieku kultura masowa była niezwykle różnorodna i skierowana do szerokiego kręgu odbiorców. Obejmowała prasę popularną, która informowała o wydarzeniach politycznych, społecznych i lokalnych, a także publikowała felietony, reportaże i powieści w odcinkach. Ważnym elementem były formy rozrywki dostępne dla mieszkańców miast, takie jak kabarety, teatry ludowe, koncerty taneczne czy widowiska cyrkowe. Popularne stawały się również ilustrowane czasopisma i pierwsze formy literatury popularnej, które były przystępne językowo i poruszały tematy bliskie codziennemu życiu odbiorców. Rozwój transportu i urbanizacja sprzyjały powstawaniu kulturalnych punktów spotkań, a techniczne innowacje, takie jak fotografia i litografia, ułatwiały tworzenie atrakcyjnych wizualnie materiałów. Kultura masowa była więc zróżnicowana pod względem formy i treści, łączyła informacje, rozrywkę i modę, a jej celem było dotarcie do jak największej liczby ludzi oraz kształtowanie wspólnych wzorców i zainteresowań społecznych.
Polecenie 4
Opisz rozwój kinematografii przełomu XIX i XX wieku. Wyjaśnij, w jaki sposób zmienił się sposób odbioru filmów kinowych.
RnTbkkLHzOmb1
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Skup się na tym, jak powstała kinematografia – wynalazki techniczne, pierwsze filmy i sale kinowe. Zastanów się też, jak zmieniło się doświadczenie widza: od pojedynczych pokazów do masowego, wspólnego odbioru w kinach, oraz jak filmy zaczęły pełnić funkcje rozrywkowe, edukacyjne i społeczne.
Na przełomie XIX i XX wieku kinematografia zaczęła się dynamicznie rozwijać jako nowa forma rozrywki i sztuki. Wynalezienie aparatów rejestrujących ruch i możliwości wyświetlania sekwencji obrazów umożliwiło powstanie pierwszych filmów krótkometrażowych, które początkowo były jedynie ciekawostką techniczną pokazywaną w teatrzykach lub podczas pokazów ulicznych. Z czasem pojawiły się stałe sale kinowe, co ułatwiło masowy dostęp do filmów, a produkcja filmowa stawała się coraz bardziej profesjonalna, rozwijały się scenariusze, reżyseria i montaż, a filmy zaczęły opowiadać bardziej złożone historie. Zmienił się także sposób odbioru – widzowie nie byli już jedynie biernymi obserwatorami, lecz uczestnikami wspólnego doświadczenia w przestrzeni publicznej, co sprzyjało kształtowaniu nowych wzorców kultury masowej. Filmy zaczęły łączyć rozrywkę z edukacją i kształtowaniem opinii społecznej, a ich popularność rosła wraz z urbanizacją i rosnącym znaczeniem czasu wolnego dla mieszkańców miast.
R5U72NUB1PHOE
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Początki kultury masowej. Sport.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Początki kultury masowej. Sport.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Początki kultury masowej. Sport.
Polecenie 5
Wymień rodzaje sportu popularnego pod koniec XIX wieku. Podziel je na te masowe oraz te elitarne.
R1EyxkCnUdByn
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Pomyśl, które sporty były dostępne dla szerokiej publiczności i mogły być uprawiane w miastach przez zwykłych ludzi, a które wymagały pieniędzy, specjalnego sprzętu lub członkostwa w klubach – te ostatnie traktowano jako elitarne. Zastanów się też, jak te różnice odzwierciedlały pozycję społeczną uczestników.
Pod koniec XIX wieku sport zyskiwał na popularności i można było wyróżnić zarówno formy masowe, jak i elitarne. Do sportów masowych należały przede wszystkim piłka nożna, lekkoatletyka, kolarstwo, gimnastyka i sporty wodne, które były dostępne dla szerokich warstw społecznych i uprawiane w klubach lokalnych lub w ramach organizacji miejskich. Natomiast sporty elitarne obejmowały przede wszystkim tenis, jeździectwo, szermierkę, golf i regaty żeglarskie, które wymagały większych nakładów finansowych, specjalistycznego sprzętu lub dostępu do ekskluzywnych klubów, dlatego były domeną arystokracji i zamożnej burżuazji. W ten sposób sport odzwierciedlał zarówno podziały społeczne, jak i zmieniające się wzorce spędzania czasu wolnego w XIX wieku.
Polecenie 6
Podaj genezę powrotu do idei olimpijskiej.
RnTbkkLHzOmb1
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Skup się na tym, kto i kiedy zainicjował powrót do igrzysk olimpijskich, jakie wartości przyświecały temu ruchowi oraz jakie inspiracje historyczne wykorzystano, zwłaszcza ze starożytnej Grecji. Pamiętaj też o roli sportu w wychowaniu i kształtowaniu postaw społecznych w XIX wieku.
Geneza powrotu do idei olimpijskiej wiąże się z ruchem odrodzenia zainteresowania starożytnością oraz wzrostem znaczenia wychowania fizycznego w XIX wieku. W 1896 roku francusko‑szwedzki pedagog i historyk Pierre de Coubertin podjął inicjatywę przywrócenia igrzysk olimpijskich jako nowoczesnej imprezy międzynarodowej, inspirując się starożytnymi igrzyskami w Grecji, które łączyły sport z wartościami moralnymi i edukacyjnymi. Jego celem było promowanie pokojowej rywalizacji między narodami, rozwijanie ciała i ducha młodzieży oraz kształtowanie solidarności międzynarodowej. Powstanie nowoczesnych igrzysk olimpijskich było więc efektem zarówno fascynacji klasyką, jak i rosnącej roli sportu w wychowaniu i życiu społecznym XIX wieku.
Trenuj i ćwicz
1
Ćwiczenie 1
Zapoznaj się z ilustracją i wykonaj polecenia.
Rrm6Rc3KxcFoY
Ilustracja przedstawia grupę mężczyzn, którzy jadą na bicyklach. Są to rowery, które składają się z ogromnego koła z przodu oraz mniejszego z tyłu. Jeżdżąca na nim osoba znajduje się wysoko nad ziemią, pedały wprawiające rower w ruch są po środku dużego koła. Nieco inaczej wygląda rower, na którym porusza się jedyna kobieta na ilustracji — składa się on z dwóch dużych kół po bokach i jednego mniejszego z przodu. Kobieta ma długą, ciemną suknię. Mężczyźni są ubrani w mundury i garnitury. Wszyscy znajdują się na polnej drodze. W pobliżu widoczne są łąki oraz niskie drzewa.
Jazda na bicyklach, drukowana akwarela z 1887 roku. Pierwsze rowery nie przypominały dzisiejszych modeli i poruszanie się na nich było dość trudne. W bicyklu pedały bezpośrednio wprawiały w ruch większe, przednie koło. Dopiero w 1874 r. w Anglii pojawił się pierwszy model z pedałami umieszczonymi pomiędzy kołami o tej samej średnicy, zaopatrzony w napęd łańcuchowy stosowany do dziś. Rower szybko się upowszechnił i stał się popularnym środkiem lokomocji, służąc również rekreacji.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1PwU6OxEfaRi
1. Przyjrzyj się ilustracji i porównaj konstrukcję bicykla z konstrukcją znanego ci roweru. Wyjaśnij, jakie trudności niosła ze sobą jazda na bicyklach. (Uzupełnij).
2. Opisz, jaką zmianę w obyczajowości epoki odnotowano na tej ilustracji. (Uzupełnij).
R1dAw37DONs70
1. Wyjaśnij, jakie trudności niosła ze sobą jazda na bicyklach w porównaniu do dzisiejszych rowerów. (Uzupełnij).
2. Opisz, jaką zmianę w obyczajowości epoki odnotowano na tej ilustracji. (Uzupełnij).
Zwróć uwagę na wysokość bicykla. Czy na ilustracji przedstawieni są sami mężczyźni?
1. W bicyklu pedały bezpośrednio wprawiały w ruch większe, przednie koło. Tak duże koło mogło sprawiać trudności przy wchodzeniu na nie, a zwłaszcza, gdy kobieta miał długą spódnice. W odróżnieniu od bicykla rower posiada dwa symetryczne koła i napędzany jest poprzez łańcuch.
2. Na ilustracji widoczna jest kobieta uprawiająca sport z mężczyznami. Widoczna jest zmiana spędzania wolnego czasu ze statycznego na bardziej rekreacyjny.
1
Ćwiczenie 2
Wymień najważniejsze elementy kultury masowej z przełomu XIX i XX w.
RDD6RCRF14ka3
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Wróć do treści lekcji i wybierz te przykłady które uważasz za najciekawsze.
Najważniejsze elementy kultury masowej: kino, prasa, radio, muzyka, sport.
Ćwiczenie 3
Zapoznaj się z poniższymi materiałami źródłowymi. Następnie na ich podstawie wykonaj polecenie.
Źródło A Plakat z epoki.
R1RgcaN2zcnYT
Ilustracja przedstawia widzów, którzy oglądają wyświetlany na ekranie film. Widzowie są elegancko ubrani, są to mężczyźni, kobiety i dzieci. Mają radosne miny i uniesione ręce. Wyświetlany film przedstawia postać w fartuchu, która trzyma wąż ogrodowy blisko twarzy. Woda niespodziewanie tryska i strąca kapelusz. Na dole jest napis w języku francuskim: Cinèmatographe Lumière.
Kinematograf Lumière.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Źródło B Fragment tekstu popularnonaukowego.
Twórcami [kinematografu] byli osławieni bracia Auguste i LouisLumiere. Ci pochodzący z Francji wynalazcy skupiali się na rozwoju fotografii, a dopiero następnie na kinematografii. [Bracia] zrezygnowali z możliwości pójścia na studia, wybierając rodzinny zakład fotograficzny. To za sprawą swojego ojca bracia Lumiere zafascynowali się kinematografią około 1892 roku. Postanowili zakupić kinetoskop stworzony przez Edisona, by dokładnie przeanalizować zasadę jego funkcjonowania. To właśnie dzięki temu udało się stworzyć kinematograf, który dał początek współczesnej kinematografii. Kinematograf wzbudzał w ludziach wiele emocji. Nic dziwnego, że tak licznie przybyli na pierwszy pokaz filmów w historii. Odbył się on dokładnie 28 grudnia 1895 roku w Grand Cafe w Paryżu. Najbardziej niezwykłe dla odbiorców było to, że po raz pierwszy ten sam ciąg obrazów mogło oglądać wiele osób jednocześnie. Wtedy też chętni mogli zobaczyć kilka bardzo krótkich filmów, które składały się zaledwie z jednego ujęcia. Wśród nich znalazły się: „Wjazd pociągu na stację w La Ciotat”, „Wyjście robotników z fabryki w Lyonie”, „Polewacz polany” czy „Śniadanie”. To właśnie to wydarzenie uznaje się obecnie za to, które rozpoczęło erę filmu.
CART4Cytat za: Artykuł Kinematograf, czyli początki kina. Krótka historia wynalazku braci Lumière, 2020, focus.pl, dostęp [25.11.2021].
Rfp8BNhwg7UNq
Na podstawie tekstu oraz ilustracji zaznacz twierdzenia prawdziwe. Możliwe odpowiedzi: 1. Początkowo kino stanowiło rozrywkę dla elit., 2. Oba źródła odnoszą się do pierwszych seansów w dziejach kinematografii., 3. W repertuarach kin dominowały produkcje o charakterze komediowym., 4. Seanse budziły żywe reakcje publiczności., 5. Pierwsze filmy ukazywały sceny z życia codziennego., 6. Na potrzeby seansów filmowych powstały pierwsze sale kinowe., 7. Plakat ukazujący seans filmowy mógł powstać najwcześniej w 1892 roku., 8. Tematyka plakatu odnosi się do filmu wymienionego w tekście.
1
Ćwiczenie 4
Przeanalizuj ilustrację oraz fragment tekstu popularnonaukowego. Na ich podstawie wykonaj kolejne dwa polecenia.
R182VKNdQCcgK
Ilustracja przedstawia antyczne kolumny w stylu jońskim, przy których stoi postać kobiety w długiej sukni i chustą na głowie. W lewej ręce trzyma gałązki oliwne, a w prawej wieniec laurowy. Na ścianie za nią widnieją dwie daty: 776 oraz 1896. Obok znajduje się płaskorzeźba prezentująca nagich oraz ubranych w togi mężczyzn. Dwóch z nich się siłuje, inni rzuca dyskiem. W tle znajduje się stadion i wzgórze z antycznymi budowlami. Na ilustracji znajdują się napisy w języku greckim.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Carlo Airoldi - pierwszy faul nowożytnych igrzysk
Sportowcy rywalizowali w dziewięciu dyscyplinach (lekkoatletyka, gimnastyka, kolarstwo, podnoszenie ciężarów, pływanie, strzelectwo, tenis, szermierka, zapasy) podzielonych na 43 konkurencje. Pierwszym w historii mistrzem olimpijskim został James B. Connolly, amerykański trójskoczek. Ten wywodzący się z biednej rodziny chłopak, skacząc stylem irlandzkim, pokonał drugiego w klasyfikacji Ruffere z Francji aż o 101 centymetrów! Po igrzyskach miał jednak kłopoty. Władze Uniwersytetu Harvarda usunęły go z listy studentów, ponieważ [na zawody] wyjechał bez pozwolenia. Po wielu latach 81‑letni wówczas James otrzymał na tej samej uczelni tytuł doktora honoris causa. Niemiła niespodzianka czekała również na pływaków. Zmagania w trenowanej przezeń dyscyplinie odbywały się w Zatoce Zea. Sportowcy walczyli nie tylko ze sobą, ale i z temperaturą wody, która według różnych źródeł miała od 12 do 14 stopni Celsjusza. W tych niełatwych warunkach największe umiejętności zaprezentował Alfréd Hajós z Węgier, który zdobył dwa tytuły mistrzowskie. Madziar zapamiętany został także z innego powodu. Król Jerzy I miał go zapytać, gdzie nauczył się tak dobrze pływać, na co ten z przekąsem odpowiedział: – W wodzie Wasza Wysokość! W wodzie!
CART5 Źródło: Carlo Airoldi - pierwszy faul nowożytnych igrzysk, dostępny w internecie: www.polityka.pl [dostęp 25.11.2021].
RktPQgdNTzRzr
Rozpoznaj wydarzenie opisane w tekście. Podaj miejsce i datę tego wydarzenia:
Wydarzenie: Tu uzupełnij.
Miejsce: Tu uzupełnij.
Data: Tu uzupełnij.
Rozpoznaj wydarzenie opisane w tekście. Podaj miejsce i datę tego wydarzenia:
Wydarzenie: Tu uzupełnij.
Miejsce: Tu uzupełnij.
Data: Tu uzupełnij.
ReO6jNBi0Gj3h
Uzasadnij, że ilustracja dotyczy wydarzenia opisanego w tekście. W uzasadnieniu odwołaj się do czterech elementów symbolicznych widocznych na ilustracji. (Uzupełnij).
R1IszJ7g8XIv9
Uzasadnij, że ilustracja dotyczy wydarzenia opisanego w tekście. W uzasadnieniu odwołaj się do czterech elementów symbolicznych znajdujących się na ilustracji. (Uzupełnij).
Zwróć uwagę na napisy, przedmioty trzymane przez postać w dłoniach, elementy architektury itp.
Ilustracja dotyczy pierwszych nowożytnych igrzysk olimpijskich w Atenach. Świadczy o tym napis w języku greckim, elementy architektury starożytnych Greków, np. kolumny w stylu jońskim, postaci sportowców oraz wieńce - tradycyjna nagroda dla zwycięzców zawodów sportowych oraz daty - pierwszej olimpiady starożytnej oraz nowożytnej.
Słownik
alfabet Morse'a
alfabet Morse'a
stworzony w 1838 r. przez Samuela Morse’a i Alfreda Vaila alfabet, w którym literom odpowiadają kombinacje długich i krótkich sygnałów lub kropek i kresek; używany do porozumiewania się w telekomunikacji radiowej
dagerotypia
dagerotypia
pierwsza technika otrzymywania zdjęć fotograficznych, w wyniku której na metalowej płytce otrzymywany jest obraz, zwany dagerotypem; opracowana w latach 20. i 30. XIX wieku przez Francuzów Josepha Nicéphore’a Niépce’a i Louisa Jacques’a Daguerre’a (od jego nazwiska pochodzi nazwa techniki)
ebonit
ebonit
tworzywo sztuczne barwy ciemnobrązowej lub czarnej, otrzymywane w wyniku wulkanizacji naturalnego lub sztucznego kauczuku
Hollywood
Hollywood
dzielnica miasta Los Angeles, w USA, w stanie Kalifornia; najważniejszy ośrodek amerykańskiego przemysłu filmowego; obecnie słowo Hollywood używane jest jako skrótowa nazwa dla amerykańskiej kinematografii
igrzyska olimpijskie
igrzyska olimpijskie
najstarsza i największa międzynarodowa impreza sportowa; organizowana przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski w starożytności i współcześnie co 4 lata w różnych krajach, pod hasłem szlachetnego współzawodnictwa
kinematograf
kinematograf
aparat przeznaczony do realizacji ekranowej projekcji ruchomych obrazów; słowo „kinematograf” pochodzi od greckich słów: kinematos (ruch) i gráphein (pisać); skonstruowany w 1895 r. we Francji przez braci A. i L. Lumière’ów
kodyfikacja
kodyfikacja
termin oznaczający zebranie, zaktualizowanie, usystematyzowanie i sformułowanie przepisów, zasad lub norm tak, by stanowiły jednolitą całość
popkultura
popkultura
powszechnie dostępny i praktykowany typ kultury przeznaczonej dla masowego odbiorcy
