Modyfikacje budowy łodygi

Łodygi ulegają różnym modyfikacjom, dzięki którym mogą pełnić specjalne funkcje. Przekształcają się np. w obecne u roślin pnących wąsy czepne i chroniące przed roślinożercami ciernie. Niektóre rośliny wykorzystują łodygi jako główne organy fotosyntetyczne, podczas gdy inne, wytwarzają łodygi podziemne, służące jako organy spichrzowe i przetrwalne.

Zmodyfikowane łodygi o specjalnych funkcjach

Wąsy łodygowe

R6dQNYopg2isV1

Na zdjęciu widoczny jest wąs czepny winorośli. Jest to długi i cienki, spiralnie zakręcony twór w kolorze zielonym z czerwonawymi obszarami.

Wąsy to organy czepne wrażliwe na dotyk – pod wpływem bodźca mechanicznego owijają się wokół podpór, utrzymując i wspierając pozycję rośliny. Pnąc się dzięki nim ku górze, roślina uzyskuje lepszy dostęp do światła. Niektóre rośliny posiadają wąsy zakończone przylgami umożliwiającymi wspinanie się po gładkich powierzchniach, np. winobluszcz (Parthenocissus).

Ciernie łodygowe

R5vJCDiyMMnsC1

Na zdjęciu widoczne są zdrewniałe pędy krzewu tarniny, z których wyrastają liczne, długie, ostro zakończone ciernie.

Ciernie łodygowe to ostro zakończone, sztywne struktury, które mogą powstawać z bocznych odgałęzień łodyg (np. u tarniny – Prunus spinosa). W odróżnieniu od podobnych do nich kolców posiadają własną wiązkę przewodzącą i są silnie zdrewniałe, co zwiększa ich odporność na złamanie. Pełnią funkcje ochronną przed roślinożercami.

Gałęziaki

R1da2XKrnBeXX1

Na zdjęciu widoczne są gałęziaki u szparaga pierzastego. Są to zielone, spłaszczone, pierzaście rozgałęzione łodygi z drobnymi, cienkimi liśćmi.

Gałęziaki to spłaszczone, zielone łodygi, które kształtem przypominają liście. Taka modyfikacja pozwala ograniczyć utratę wody przez roślinę, ponieważ  liście, w których znajdują się aparaty szparkowe, ulegają redukcji, a fotosyntetyzujące gałęziaki zapewniają produkcję związków organicznych. Gałęziaki występują np. u przęśli (Ephedra) i szparaga (Asparagus).

Łodygi u sukulentów

RYQEjCEecLyPc1

Na zdjęciu widać sukulent mamilarię rosnący w doniczce. Roślina ma grube, kuliste, zielone łodygi różnej wielkości, które pokrywają białe ciernie.

Występują u sukulentówsukulentysukulentów łodygowych, gdzie pełnią funkcje fotosyntetyczne oraz magazynujące wodę. Gromadzenie wody umożliwia dobrze rozwinięty miękisz wodny. Łodygi mogą mieć różne kształty: kuliste (np. u mamilarii – Mammillaria), walcowate (np. u cereusów – Cereus) czy też spłaszczone i członowane (np. u opuncji – Opuntia).

Kłącza

RLlKXANeYUig11

Zdjęcie przedstawia wyjęte z ziemi i położone na piasku bladobrązowe, rozgałęzione kłącza trzciny pospolitej. Widać wyrastające z węzłów, skierowane w dół korzenie przybyszowe, oraz rosnące w górę zielone pędy nadziemne.

Kłącza to zgrubiałe, podziemne łodygi z łuskowatymi liśćmi. Pełnią funkcje spichrzowe i przetrwalnikowe wspomagającą roślinę w okresach niesprzyjających wegetacji (np. zimy lub susze). Służą także do rozmnażania wegetatywnego. Z każdego fragmentu kłącza, w którym znajduje się przynajmniej jeden węzeł z pąkiem, może powstać nowa roślina. Występują np. u irysa (inaczej kosaciec – Iris) i konwalii majowej (Convallaria majalis).

Cebule

RnEAfkIxydA421

Na zdjęciu widać dwie cebule czerwone położone na boku na ziemi. Pokrywają je ciemnoczerwone, błyszczące łuski, a ze spodniej części wyrastają cienkie, białe korzenie.

Cebule to podziemne pędy o silnie skróconej łodydze nazywanej piętką, z której gęsto wyrastają mięsiste liście spichrzowe i okrywowe -zw. łuski.  Z położonego na szczycie pąka wierzchołkowego cebuli wyrasta w porze wegetacji część nadziemna rośliny.

Bulwy

RjzgPxVTGbWyT1

Na zdjęciu widać wyjęte z ziemi bulwy topinamburu. Mają one różowawo-białawy kolor i nieregularny kształt, ze zgrubieniami i zwężeniami.

Bulwy to zgrubiałe, mięsiste organy, które występują najczęściej pod ziemią. Bulwy magazynują wodę i substancje pokarmowe. Pełnią również funkcje przetrwalnikowe oraz uczestniczą w rozmnażaniu wegetatywnym. Typowym przykładem roślin, które wykształciły bulwy pędowe, jest ziemniak (Solanum tuberosum).

Rozłogi

R1Jr8w9BsgyKT1

Na zdjęciu widać długie, czerwonawe rozłogi truskawki płożące się po wysypanej żwirem powierzchni. Z części węzłów wyrastają nowe zielone pędy z charakterystycznymi trójdzielnymi liśćmi. Niektóre z pędów mają także kwiatostany o różowych płatkach korony i żółtych wnętrzach.

Rozłogi to odgałęzienia boczne pędu, płożące się na powierzchni lub rosnące pod ziemią.  Mają długie międzywęźla, a w węzłach znajdują się zredukowane – przypominające łuski – liście. Służą do rozmnażania wegetatywnego: z pąka co drugiego liścia tworzy się nowy pęd, a z węzłów dodatkowo wyrastają korzenie przybyszowe. Powstała w ten sposób roślina, po oddzieleniu się od rośliny macierzystej, może żyć samodzielnie. Występują np. u truskawki (Fragaria × ananassa).

Podsumowanie

• Łodygi ulegają różnym modyfikacjom, dzięki którym mogą pełnić specjalne funkcje. Do modyfikacji łodyg zalicza się: wąsy, ciernie, gałęziaki, łodygi sukulentów, rozłogi, kłącza i bulwy.

• Wąsy to organy czepne wrażliwe na dotyk – pod wpływem bodźca mechanicznego owijają się wokół podpór, utrzymując i wspierając pozycję rośliny. 

• Ciernie to ostro zakończone, sztywne struktury, z własną wiązką przewodzącą, stanowiące ochronę przed roślinożercami.

• Gałęziaki to spłaszczone, zielone łodygi, które kształtem przypominają liście; pełnią funkcje fotosyntetyczne i chronią przed utratą wody.

• Łodygi sukulentów są wyspecjalizowane w gromadzeniu wody w silnie rozwiniętym miękiszu wodnym.

• Kłącza to zgrubiałe, podziemne łodygi z łuskowatymi liśćmi; pełnią funkcje spichrzowe i przetrwalnikowe.

• Cebule to podziemne pędy o silnie skróconej łodydze nazywanej piętką, z której gęsto wyrastają dwa rodzaje liści: spichrzowe i okrywające. Cebule pełnią funkcje przetrwalnikowe.

• Bulwy to zgrubiałe, mięsiste organy, które występują najczęściej pod ziemią; pełnią funkcje spichrzowe, służą również do rozmnażania wegetatywnego.

• Rozłogi to odgałęzienia boczne pędu, płożące się na powierzchni lub rosnące pod ziemią; pełnią funkcje przetrwalnikowe, służą również do rozmnażania wegetatywnego.

Ćwiczenia utrwalające