Multimedia

Film edukacyjny

R1QRT6HRENO33
Film nawiązujący do treści materiału Wiersze marynistyczne Jana Andrzeja Morsztyna.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1QRT6HRENO33

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Film nawiązujący do treści materiału Wiersze marynistyczne Jana Andrzeja Morsztyna.

Polecenie 1

Na podstawie filmu scharakteryzuj poezję marinistyczną. Wypisz jej najważniejsze cechy.

RFZHESX372ESC
(Uzupełnij).
Polecenie 2

Wytłumacz, czym jest koncept. Przywołaj różne sposoby, dzięki którym może zostać zrealizowany w utworze poetyckim.

R1NVE48G9BFZN
(Uzupełnij).
Polecenie 3

Sformułuj argumenty odnoszące się do twórczości Jana Andrzeja Morsztyna, które udowodnią stwierdzenie, że jest on marinistą.

R17SE4GF4ZQCG
(Uzupełnij).

Mapa myśli

1
RX9RTFA4CZ6P51

  • Mapa myśli.

  • Elementy należące do kategorii Cechy estetyki poetyckiej Jana Andrzeja Morsztyna

    • Nazwa kategorii: KONCEPT – oryginalny pomysł, zaskakujące zestawienia znaczeniowe i formalne, zabawa znaczeniami słów, rozumowanie prowadzące do paradoksalnego wniosku, intelektualizm treści

    • Nazwa kategorii: KONTRAST – zestawianie przeciwieństw za pomocą środków artystycznych:

    • Nazwa kategorii: HUMOR – zabawa z rzeczywistością i tradycją literacką, lekki ton w przedstawianiu rzeczywistości i pogodny stosunek do problematyki ludzkiej egzystencji, w szczególności do miłości i innych uczuć

    • Nazwa kategorii: WYRAFINOWANIE FORMALNE

  • Koniec elementów należących do kategorii Cechy estetyki poetyckiej Jana Andrzeja Morsztyna

  • Elementy należące do kategorii KONCEPT – oryginalny pomysł, zaskakujące zestawienia znaczeniowe i formalne, zabawa znaczeniami słów, rozumowanie prowadzące do paradoksalnego wniosku, intelektualizm treści

    • Nazwa kategorii: Przykład: „Do Zosie” Żeś w swej twardości niezmienna, Nie dziw, boś wszytka kamienna: (…) Co za dziw, że bożek mały Nie przestrzelił twardej skały!

  • Koniec elementów należących do kategorii KONCEPT – oryginalny pomysł, zaskakujące zestawienia znaczeniowe i formalne, zabawa znaczeniami słów, rozumowanie prowadzące do paradoksalnego wniosku, intelektualizm treści

  • Elementy należące do kategorii KONTRAST – zestawianie przeciwieństw za pomocą środków artystycznych:

    • Nazwa kategorii: ZNACZENIOWYCH (np. zaskakujące metafory, w tym oksymorony)

    • Nazwa kategorii: SKŁADNIOWO‑ZNACZENIOWYCH (np. antytezy, paradoksy)

    • Nazwa kategorii: ESTETYCZNYCH (np. użycie wysokiego stylu w turpistycznym obrazowaniu)

  • Koniec elementów należących do kategorii KONTRAST – zestawianie przeciwieństw za pomocą środków artystycznych:

  • Elementy należące do kategorii ZNACZENIOWYCH (np. zaskakujące metafory, w tym oksymorony)

    • Nazwa kategorii: Przykład: „Vaneggiar d'una innamorata” Ogień się z mrozem ugania w skrytości: I mrozem pałam, i ogniami leję; Cuda miłości, czarów sposób nowy: Mróz gorejący, a ogień lodowy. (…) Żyjąc umieram, konam nieśmiertelnie.

  • Koniec elementów należących do kategorii ZNACZENIOWYCH (np. zaskakujące metafory, w tym oksymorony)

  • Elementy należące do kategorii SKŁADNIOWO‑ZNACZENIOWYCH (np. antytezy, paradoksy)

    • Nazwa kategorii: Przykład: „Niestatek” Usta koralem, purpurą jagody, Póki mi, panno, dotrzymujesz zgody. Jak się zwadzimy – jagody są trądem Przebóg! Jak żyję, serca już nie mając? Nie żyjąc, jako ogień w sobie czuję?

  • Koniec elementów należących do kategorii SKŁADNIOWO‑ZNACZENIOWYCH (np. antytezy, paradoksy)

  • Elementy należące do kategorii ESTETYCZNYCH (np. użycie wysokiego stylu w  turpistycznym obrazowaniu)

    • Nazwa kategorii: Przykład: „Do trupa” Tyś na twarz suknem żałobnym nakryty, Jam zawarł zmysły w okropnej ciemności Ty masz związane ręce, ja wolności Zbywszy mam rozum łańcuchem powity.

  • Koniec elementów należących do kategorii ESTETYCZNYCH (np. użycie wysokiego stylu w turpistycznym obrazowaniu)

  • Elementy należące do kategorii HUMOR – zabawa z rzeczywistością i tradycją literacką, lekki ton w przedstawianiu rzeczywistości i pogodny stosunek do problematyki ludzkiej egzystencji, w szczególności do miłości i innych uczuć

    • Nazwa kategorii: Przykład: „Cuda miłości” Karmię frasunek płaczem i  wzdychaniem, Wzdychanie ogniem, ogień wiatrem prawie, Wiatr zasię cieniem, a cień oszukaniem. Kto kiedy słyszał o takowej sprawie, Że i z  tym o głód cudzy się staraniem Sam przy tej wszytkiej głód ponoszę strawie.

  • Koniec elementów należących do kategorii HUMOR – zabawa z rzeczywistością i  tradycją literacką, lekki ton w przedstawianiu rzeczywistości i pogodny stosunek do problematyki ludzkiej egzystencji, w szczególności do miłości i innych uczuć

  • Elementy należące do kategorii WYRAFINOWANIE FORMALNE

    • Nazwa kategorii: KOMPOZYCYJNE – np. użycie form kunsztownych takich jak sonet

    • Nazwa kategorii: KONSTRUKCYJNE – osiągane w szczególności poprzez zabiegi składniowe i semantyczne (np. anafory, epifory, paralelizmy, a także precyzyjna, kunsztowna wersyfikacja tekstów)

  • Koniec elementów należących do kategorii WYRAFINOWANIE FORMALNE

  • Elementy należące do kategorii KOMPOZYCYJNE – np. użycie form kunsztownych takich jak sonet

    • Nazwa kategorii: Przykład: sonet „Cuda miłości”

  • Koniec elementów należących do kategorii KOMPOZYCYJNE – np. użycie form kunsztownych takich jak sonet

  • Elementy należące do kategorii KONSTRUKCYJNE – osiągane w szczególności poprzez zabiegi składniowe i semantyczne (np. anafory, epifory, paralelizmy, a  także precyzyjna, kunsztowna wersyfikacja tekstów)

    • Nazwa kategorii: Przykłady:

  • Koniec elementów należących do kategorii KONSTRUKCYJNE – osiągane w szczególności poprzez zabiegi składniowe i semantyczne (np. anafory, epifory, paralelizmy, a także precyzyjna, kunsztowna wersyfikacja tekstów)

Polecenie 4

Zapoznaj się z sonetami Jana Andrzeja Morsztyna. Zwróć uwagę na zawarte w nich koncepty. Wynotuj kontrasty znaczeniowe, na których opierają się koncepty.

R4KHKN75H5DAF
(Uzupełnij).
R6APXBCN4DF33
Nagranie dźwiękowe Jan Andrzej Morsztyn Do panny.

Jan Andrzej Morsztyn

Do panny

Tysiąckroć, moja bohatyrko cudna.

Chcę z tobą stałe zawierać przymierze

I spisać nasze mowę na papierze.

I ty do tego nie dasz się być trudna.

Ale ja idę wprost, a tyś obłudna,

Bo choć Ja mieszkać w pokoju chcę szczerze,

Twe usta zdrajcy, twe oczy szalbierze

Marcują ze mną jako rota ludna.

Łacno tak wygrać, bo gdy się ja boju

Napieram, stoisz przy umownej radzie.

Kiedy zaś spuszczę i wierzę w pokoju,

Ty wojnę rześko zaczynasz na zdradzie.

Przebóg, przymierza! A że nie dla stroju

Przymierza proszę, weź serce w zakładzie.

Jan Andrzej Morsztyn Do panny

Tysiąckroć, moja bohatyrko cudna. 
Chcę z tobą stałe zawierać przymierze 
I spisać nasze mowę na papierze. 
I ty do tego nie dasz się być trudna.

Ale ja idę wprost, a tyś obłudna, 
Bo choć Ja mieszkać w pokoju chcę szczerze, 
Twe usta zdrajcy, twe oczy szalbierze 
Marcują ze mną jako rota ludna.

Łacno tak wygrać, bo gdy się ja boju 
Napieram, stoisz przy umownej radzie. 
Kiedy zaś spuszczę i wierzę w pokoju,

Ty wojnę rześko zaczynasz na zdradzie. 
Przebóg, przymierza! A że nie dla stroju 
Przymierza proszę, weź serce w zakładzie.

CART1 Źródło: Jan Andrzej Morsztyn, Do panny, [w:] tegoż, Poezja baroku, wybór K. Sokulska, Wrocław 1997.
RFLC9A5CA4BTB
Nagranie dźwiękowe Jan Andrzej Morsztyn Do motyla.

Jan Andrzej Morsztyn

Do motyla

Lekko, motylu! Ogień to szkodliwy!

Strzeż się tej świece i tej jasnej twarzy,

W której się skrycie śmierć ozdobna żarzy,

I nie bądź swego męczeństwa tak chciwy.

Sam się w grób kwapisz i w pogrzeb zdradliwy,

Sam leziesz w trunnę i tak ci się marzy,

Że cię to zbawi, co cię na śmierć sparzy.

— Ach! Jużeś poległ, gachu nieszczęśliwy!

Aleś w tym szczęśliw, że z pocałowaniem

I dokazawszy zawziętej rozpusty

Z twoją kochaną rozstałeś się świecą.

O! Gdybyż wolno równym powołaniem

Dla tej, której się ognie we mnie niecą,

Umrzeć, złożywszy pierwej usta z usty!

Na krzyżyk na piersiach

O święta mego przyczyno zbawienia!

Któż cię wniósł na tę jasną Kalwaryją,

Gdzie dusze, które z łaski twojej żyją

W wolności, znowu sadzasz do więzienia?

Z którego jeśli już oswobodzenia

Nie masz i tylko męki grzech omyją,

Proszę, niech na tym krzyżu ja pasyją

I krucyfiksem będę do wytchnienia.

A tam nie umrę, bo patrząc ku tobie,

Już obumarła nadzieja mi wstaje

I serce rośnie rozgrzane piersiami.

Nie dziw, że zmarli podnoszą się w grobie,

Widząc, jak kiedyś, ten, co żywot daje,

Krzyż między dwiema wystawion łotrami.

Jan Andrzej Morsztyn Do motyla

Lekko, motylu! Ogień to szkodliwy! 
Strzeż się tej świece i tej jasnej twarzy, 
W której się skrycie śmierć ozdobna żarzy, 
I nie bądź swego męczeństwa tak chciwy.

Sam się w grób kwapisz i w pogrzeb zdradliwy, 
Sam leziesz w trunnę i tak ci się marzy, 
Że cię to zbawi, co cię na śmierć sparzy. 
— Ach! Jużeś poległ, gachu nieszczęśliwy!

Aleś w tym szczęśliw, że z pocałowaniem 
I dokazawszy zawziętej rozpusty 
Z twoją kochaną rozstałeś się świecą.

O! Gdybyż wolno równym powołaniem 
Dla tej, której się ognie we mnie niecą, 
Umrzeć, złożywszy pierwej usta z usty!

Na krzyżyk na piersiach 
O święta mego przyczyno zbawienia! 
Któż cię wniósł na tę jasną Kalwaryją, 
Gdzie dusze, które z łaski twojej żyją 
W wolności, znowu sadzasz do więzienia?

Z którego jeśli już oswobodzenia 
Nie masz i tylko męki grzech omyją, 
Proszę, niech na tym krzyżu ja pasyją 
I krucyfiksem będę do wytchnienia.

A tam nie umrę, bo patrząc ku tobie, 
Już obumarła nadzieja mi wstaje 
I serce rośnie rozgrzane piersiami.

Nie dziw, że zmarli podnoszą się w grobie, 
Widząc, jak kiedyś, ten, co żywot daje, 
Krzyż między dwiema wystawion łotrami.

CART2 Źródło: Jan Andrzej Morsztyn, Do motyla, [w:] tegoż, Poezja baroku, wybór K. Sokulska.
1
RANZU91N7AKHR1

  • Mapa myśli.

  • Elementy należące do kategorii Poezja barokowa

    • Nazwa kategorii: marinizm

    • Nazwa kategorii: konceptyzm

  • Koniec elementów należących do kategorii Poezja barokowa

  • Elementy należące do kategorii marinizm

    • Nazwa kategorii: „poezja światowych rozkoszy”

    • Nazwa kategorii: oryginalność środków wyrazu

    • Nazwa kategorii: poezja zaskakująca, olśniewająca odbiorcę

    • Nazwa kategorii: Giambattista Marino (Włochy)

  • Koniec elementów należących do kategorii marinizm

  • Elementy należące do kategorii konceptyzm

    • Nazwa kategorii: zaskoczenie odbiorcy, ukazanie rzeczywistości w nowy sposób

    • Nazwa kategorii: koncept, oryginalny pomysł

    • Nazwa kategorii: poezja religijna lub metafizyczna

  • Koniec elementów należących do kategorii konceptyzm

  • Elementy należące do kategorii oryginalność środków wyrazu

    • Nazwa kategorii: kontrast

    • Nazwa kategorii: antyteza

    • Nazwa kategorii: oksymoron

    • Nazwa kategorii: hiperbola

  • Koniec elementów należących do kategorii oryginalność środków wyrazu

  • Elementy należące do kategorii koncept, oryginalny pomysł

    • Nazwa kategorii: zaskakująca puenta

    • Nazwa kategorii: oksymoron

    • Nazwa kategorii: antyteza

    • Nazwa kategorii: paradoks

    • Nazwa kategorii: gra słów

    • Nazwa kategorii: paralelizm

  • Koniec elementów należących do kategorii koncept, oryginalny pomysł

Polecenie 5

Korzystając z mapy myśli oraz słownika zamieszczonego w e‑materiale, nazwij środki wyrazu artystycznego zastosowane w przytoczonych fragmentach barokowych wierszy.

Uwaga: pod ćwiczeniem znajdziesz słownik archaizmów występujących w cytatach.

R14D3XHHAMS9Z
Cytat. Środek wyrazu artystycznego. „Takeś odmienna i takeś pierzchliwa: Raześ mi frantem, drugi raześ szczerą, Raz przyjacielem, drugi raz przecherą, Raz ze mną wiernie, drugi raz mię zdradzisz. Raz się pojednasz, drugi raz powadzisz.” Jan Andrzej Morsztyn, Nieustawiczna. (Uzupełnij). „l bystrych wód Dunajec, sławny łososiami, l Nida pińczowskimi zabawna młynami, I San szkutom niepewny dla prądziny skrytej, I Wisznia, co o Rzeczy słucha Pospolitej, I Tanew czarna, i Wieprz, dla spustnych przekazów [...]” Jan Andrzej Morsztyn, Rzeki. (Uzupełnij). „Szczęśliwe łąki, co pasą klacz gładką; Szczęśliwszy stadnik, co cię sprawi matką, A pewnie Pegaz stąd między planety Przeniesie z tobą spłodzone dzianety.” Jan Andrzej Morsztyn, Na klacz hiszpańską. (Uzupełnij). „Ogień się z mrozem ugania w skrytości: I mrozem pałam, i ogniami leję; Cuda miłości, czarów sposób nowy: Mróz gorejący, a ogień lodowy.” Jan Andrzej Morsztyn, Vaneggiar d'una innamorata. (Uzupełnij).

Słownik

dzianet
dzianet

koń rasy hiszpańskiej do jazdy wierzchem; też: o każdym pięknym, rasowym koniu

spustny
spustny

spławny, żeglowny

frant
frant

człowiek miły, zabawny, ale przebiegły

przechera
przechera

osoba sprytna, przebiegła

prądzina
prądzina

prąd, nurt

stadnik
stadnik

ten, kto dogląda, pilnuje stada

szkuta
szkuta

żaglowo‑wiosłowy statek rzeczny używany w XVI–XVIII w. do przewozu ładunków

1
Dla zainteresowanych

Jeśli interesujesz się sztuką i chcesz złębić ideę konceptyzmu w sztuce barokowej, zapoznaj się z galeriami zdjęć i wykonaj ćwiczenia.

Galeria zdjęć

1

Slajd 1 z 5

RUC5K9EU3PSFV
Ilustracja interaktywna składa się z czterech obrazów w dwóch rzędach. Pierwszy od góry przedstawia niby‑twarz zrobioną z różnych warzyw: pietruszki z nacią, marchwi, cebul. Niby‑twarz nakryta jest półmiskiem, jak kapeluszem. Drugi na górze to pierwszy obraz obrócony o 180 stopni - przedstawia warzywa w półmisku. W dolnym rzędzie po prawej obraz przedstawia dwa półmiski. Jeden, trzymany od dołu wypełniony jest martwymi zwierzętami: owcą, kurczakiem. Zwierzęta te przykryte są od góry drugim półmiskiem. Zwierzęta ułożone są tak, że przypominają twarz. Jeden z półmisków kapelusz, a drugi kołnierz. Po prawej stronie jest ten sam obraz odwrócony o 180 stopni. Opis punktów interaktywnych: 1. Konceptyzm w sztuce Giuseppe Arcimboldo, Autoportret, przed 1593
Źródło: domena publiczna
Szkic przedstawia twarz dojrzałego mężczyzny. Jego twarz jest pociągła, wręcz zapadnięta, okala ją niewielka broda. Mężczyzna ma także wąsy. Na głowie ma czepek. Pod szyją wysoki kołnierz. Koncepty były wykorzystywane nie tylko w literaturze, ale również w malarstwie i architekturze. Twórcą chętnie posługującym się typową dla konceptyzmu poetyką zaskoczenia i niespodzianki był Giuseppe Arcimboldo, włoski malarz okresu manieryzmu.
Tworzone przez niego kompozycje są bardzo charakterystyczne: składają się z wielu elementów i zależnie od przyjętego punktu widzenia można je różnie odczytywać.
Obrazy artysty należą do nurtu sztuki dworskiej, służącej budzeniu estetycznej przyjemności, ale jednocześnie ukazują skomplikowaną naturę świata – w wizjach artysty nawet najprostsza rzecz składa się z wielu elementów, które widziane razem wywołują złudzenie czegoś zupełnie innego, nowego. Arcimboldo chętnie wykorzystuje symbol i alegorię., 2. Konceptyzm w sztuce Obrazy Ogrodnik i Kucharz opierają się na niezwykłym pomyśle związanym z oryginalnym sposobem ujęcia tematu. Widać tu koncept formalny, wykorzystujący wieloznaczność ukazanych elementów. Dzieła mają zaciekawiać osobliwością podwójnego obrazu (double image). Zależnie od ustawienia pracy można zobaczyć zbiór przedmiotów związanych z wykonywanym zawodem (misę z warzywami oraz półmiski z potrawami) lub ‒ po jej odwróceniu do góry nogami ‒ sylwetki kucharza i ogrodnika. Arcimboldo stosuje żart, zabawę z widzem. Jego obrazy to pokaz wirtuozerii i kunsztu malarskiego. Jednocześnie artysta podkreśla, że świat jest bardziej złożony, niż nam się wydaje. Według barokowych myślicieli i artystów nasza wiedza o nim to tylko iluzja. Człowiek poznaje świat zmysłami, a te są zawodne i złudne.
Od góry: Giuseppe Arcimboldo, Ogrodnik, ok. 1587–1590; Giuseppe Arcimboldo, Kucharz, ok. 1570
Źródło: domena publiczna.
R2UV9J9R1KGJV
Ilustracja interaktywna przedstawia portret mężczyzny. Jest on jednak nietypowy, bowiem zrobiony jest z różnorodnych warzyw, owoców oraz kwiatów. Opis: 1. Konceptyzm w sztuce – portrety Arcimboldo często przedstawiał na swoich obrazach ludzi. Portrety ukazują twarze złożone z różnych przedmiotów, warzyw, owoców, kwiatów, ryb, mięs, a nawet miniaturowych ludzkich postaci. Te pełne detali kompozycje podkreślają złożoność człowieka i jego wnętrza., 2. Konceptyzm w sztuce – sensy alegoryczne i symboliczne Jedna z najbardziej znanych prac artysty to obraz przedstawiający Rudolfa II jako Wertumnusa – starożytnego rzymskiego boga przemian, pór roku i dojrzewania plonów. Dostrzegamy tu kilkadziesiąt gatunków kwiatów, zbóż, warzyw i owoców, co świadczy o rozległej wiedzy artysty, ale jest także przykładem jego artystycznej finezji.
Rośliny nie są dobrane przypadkowo ‒ tworzą metaforyczne sensy obrazu. Część z nich opiera się na odwołaniu do typowych w sztuce skojarzeń, stąd usta to soczyste czereśnie, a włosy to m.in. kłosy. Bogactwo roślinności i płodów pól oraz ogrodów może jednocześnie symbolizować bogactwo i przepych dworu Rudolfa II.
Są tu rośliny i owoce ze wszystkich czterech pór roku, których opiekunem był Wertumnus: wiosenne kwiaty, letnie owoce, takie jak czereśnie, symbolizujące jesień zboża oraz dynia, rzepy i cebule oznaczające zimę. Ukazanie wszystkich pór roku może sugerować harmonię, pokój i pomyślność za panowania Rudolfa II – dobrego, opiekuńczego władcy.
Malarz, ukazując cesarza w nietypowy sposób, przypomina, że człowiek, podobnie jak rośliny czy zwierzęta, podlega prawom natury i stanowi jej integralną część.
Koncept staje się dla Arcimbolda narzędziem żartu, zabawy, ale także drogą do wyrażenia sensów symbolicznych i alegorycznych.
Giuseppe Arcimboldo, Portret Rudolfa II jako Wertumnusa, ok. 1590
Źródło: domena publiczna.
R1T9SQJUVKRNA
Ilustracja interaktywna przedstawia wysoką skałę, wystającą z wody. Skała przypomina swoim kształtem twarz starszego, brodatego mężczyzny. Opis: 1. Konceptyzm w sztuce – sensy metaforyczne. Obraz przedstawia przypominającą kształtem postać ludzką. Jednak nie jest to człowiek, a zbudowana z książek konstrukcja oddająca różne elementy ciała ludzkiego. Giuseppe Arcimboldo, Bibliotekarz, ok. 1570
Źródło: domena publiczna
Koncepty stosowane w malarstwie opierają się często na wykorzystaniu metafory. Możemy wskazać trzy rodzaje przeniesienia znaczeń:
1) przeniesienie ożywionego na ożywione; do tej grupy należą portrety ludzi utworzone ze zwierząt, kwiatów lub owoców (np. Portret cesarza Rudolfa II jako Wertumnusa Arcimbolda);
2) przeniesienie martwego na ożywione; do tej grupy należą m.in. obrazy ukazujące sylwetki ludzi utworzonych z przedmiotów (np. Bibliotekarz Arcimbolda);
3) przeniesienie ożywionego na martwe – do tej grupy należą tzw. antropomorficzne krajobrazy, czyli pejzaże, które wyglądają jak twarze lub całe sylwetki ludzkie (np. Joos de Momper Młodszy, Alegoria zimy).
Joos de Momper Młodszy, Alegoria zimy, XVII wiek
Źródło: domena publiczna.
R1T4NZOZ3AF3T
Ilustracja interaktywna przedstawia martwą naturę. To obraz na sztaludze, przy którym leży paleta z farbami i komplet pędzli. Na obrazie widać stolik i leżącą na nim ludzką czaszkę, kubek, kartkę papieru i inne przedmioty. Opis: 1. Motyw vanitas Przykładem konceptyzmu są bardzo popularne w epoce baroku martwe natury vanitas. Termin vanitas, zaczerpnięty z łaciny i oznaczający marność, odnosi się do twórczości związanej z motywem przemijania. Kompozycje wanitatywne ukazują w realistyczny sposób różne, pozornie przypadkowo zestawione przedmioty, które mają określone znaczenia symboliczne i w aluzyjny sposób nawiązują do kruchości i nietrwałości dóbr doczesnych oraz życia człowieka. Martwe natury vanitas odnoszą się do kilku aspektów ziemskiego bytowania: ukazują dobra materialne (cenne przedmioty, pieniądze, kosztowności), rozkosze zmysłowe (jedzenie, napoje, fajki, instrumenty muzyczne) oraz dokonania człowieka (literatura, malarstwo, rzeźba, nauka, atrybuty władzy). Wszystkie te obszary działań i zainteresowań ludzkich są przedstawiane jako złudne i pozbawione prawdziwej wartości.
Aby podkreślić ich przemijalność i marność, artyści zestawiają je z przedmiotami pozwalającymi unaocznić destrukcyjne działanie czasu (np. czaszki, zegary, psujące się jedzenie) oraz delikatnymi, kruchymi istotami i ulotnymi zjawiskami (np. muszle, motyle bańki mydlane).
Koncept staje się tu narzędziem refleksji. Przedstawienie omawianych elementów ma charakter moralizatorski i służy obrazowemu ukazaniu refleksji zaczerpniętej z biblijnej Księgi Koheleta: vanitas vanitatum, et omnia vanitas – łac. „marność nad marnościami i wszystko marność”., 2. Motyw vanitas Obraz Cornelisa Norbertusa Gijsbrechtsa podejmuje popularny w baroku temat przemijania. Poza przedstawieniem typowym dla martwych natur typu vanitas malarz wprowadza do obrazu elementy tzw. malarstwa iluzjonistycznego (franc. trompe l'oeil). Iluzjonizm to dążenie do stworzenia złudzenia rzeczywistości. Zagięte płótno obrazu ma wywołać złudzenie, iż ukazane na dwuwymiarowej powierzchni przedstawienie jest trójwymiarowe. Jest to forma konceptyzmu formalnego, który ma na celu zaskoczenie widza, wywołanie głębokich wrażeń.
Cornelis Norbertus Gijsbrechts, Sztaluga z martwą naturą vanitas, 1664
Źródło: domena publiczna.
R1MXNBS1GEQT5
Ilustracja interaktywna przedstawia zdjęcie dwóch sufitowych fresków. Oba przedstawiają sceny rodzajowe. Umieszczone są na nich liczne postacie. Opis: 1. Efekty iluzjonistyczne Efekty iluzjonistyczne były często stosowane w zdobieniu sklepień. Artyści łączyli w ten sposób malarstwo i architekturę. Technika zwana „kwadraturą” była bardzo popularna w epoce baroku. Polegała na wykorzystaniu złudzenia optycznego w celu wywołania iluzji przestrzeni. Artysta domalowywał w perspektywie „fałszywe” elementy architektoniczne na płaskim sklepieniu w taki sposób, żeby dawały wrażenie przestrzennej głębi, sfery niebieskiej czy prześwitu nieba., 2. Malarstwo iluzjonistyczne Malarstwo iluzjonistyczne było najczęściej stosowane we wnętrzach kościołów. Iluzja przestrzeni miała wywołać w odbiorcach określone wrażenia związane z doznaniem wzniosłości. Monumentalność budowli sakralnych przypominała o małości i kruchości człowieka będącego zaledwie pyłem w kosmosie stworzonym przez Boga., 3. Barokowa sztuka sakralna Kościół stał się w XVII wieku ważnym mecenasem artystów. Barokowa sztuka sakralna miała olśniewać. Łączyło się to z założeniami kontrreformacji, mającej na celu umocnienie Kościoła katolickiego i podkreślenie jego potęgi.
Od lewej: Andrea Pozzo, fresk na kopule w kościele św. Ignacego w Rzymie; Andrea Pozzo, fresk na kopule w kościele św. Ignacego w Rzymie, 1695
Źródło: 1. Bruce McAdam, CC BY-SA 2.0, 2. Alberto Fernandez Fernandez, CC BY-SA 3.0.
RNZFGZV36F3L1
Galeria czterech obrazów.
Polecenie 6

Obejrzyj obrazy Arcimbolda z cyklu Żywioły. Omów, w jaki sposób artysta ukazał wodę, powietrze, ziemię i ogień. Wykorzystując informacje podane w galerii, wskaż w tych pracach elementy konceptu.

Zapoznaj się z opisami obrazów Arcimbolda z cyklu Żywioły. Omów, w jaki sposób artysta ukazał wodę, powietrze, ziemię i ogień. Wykorzystując informacje podane w galerii, wskaż w tych pracach elementy konceptu.

R4V5VLB8SRS2O
(Uzupełnij).
Polecenie 7

Przyjrzyj się obrazom Giuseppe Arcimbolda Ogrodnik i Kucharz i odpowiedz na pytanie: czy można określić je mianem martwej natury? Twoja odpowiedź może opierać się na przewrotnym koncepcie.

Zapoznaj się z opisami obrazów Giuseppe Arcimbolda Ogrodnik i Kucharz i odpowiedz na pytanie: czy można określić je mianem martwej natury? Twoja odpowiedź może opierać się na przewrotnym koncepcie.

R1A93J5Z851A9
(Uzupełnij).
Dowiedz się
Ćwiczenia