Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
R1WhrFqHO15311

Muzyk wśród taterników – Mieczysław Karłowicz

Źródło: online skills, cc0.

Ważne daty

1876 – narodziny Mieczysława Karłowicza w Wiszniewie

1891‑1918 – ramy czasowe Młodej Polski w literaturze i sztuce

1889 – pierwsza wyprawa w Tatry

1902 – powstanie Koncertu skrzypcowego A‑dur op. 8 otwierającego etap twórczości związanej z górami

1905‑1914 – założenie Spółki Nakładowej Młodych Kompozytorów Polskich przez Ludomira Różyckiego, Apolinarego Szeluto, Karola Szymanowskiego i Grzegorza Fitelberga

1906 – Mieczysław Karłowicz przeprowadza się do Zakopanego

1906 – powstanie Rapsodii litewskiej op. 11

1907 – powstanie Stanisława i Anny Oświecimów op. 12

1908/1909 – powstanie Epizodu na maskaradzie op. 14

1909 – śmierć Mieczysława Karłowicza w Tatrach

m1ffef04ba7095261_0000000000026
1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

R1EQtqvLWCAPc1
W prostokątnym polu znajduje się napis „Pobierz”. Jest to przycisk pozwalający na wyświetlenie, pobranie i zapisanie pliku zawierającego scenariusz lekcji - dokument w formacie pdf.
Źródło: online skills, cc0.
m1ffef04ba7095261_0000000000029

I. Muzyka w ujęciu historycznym – periodyzacja, język, właściwości i charakterystyka.

8. Muzyka XX i XXI wieku. Uczeń:

4) omawia polską muzykę XX wieku i jej twórców, dokonując klasyfikacji zgodnie ze stylami i kierunkami: Mieczysław Karłowicz, Karol Szymanowski, Grażyna Bacewicz, Witold Lutosławski, Andrzej Panufnik, Tadeusz Baird, Kazimierz Serocki, Wojciech Kilar, Henryk Mikołaj Górecki, Krzysztof Penderecki, Eugeniusz Knapik, Aleksander Lasoń, Andrzej Krzanowski, Paweł Szymański, Hanna Kulenty, Paweł Mykietyn, Agata Zubel i in..

II. Analiza i interpretacja dzieł muzycznych. Uczeń:

1. zna podstawowe terminy i pojęcia właściwe dla opisu i zrozumienia wybranych dzieł muzycznych;

5. rozpoznaje cechy stylistyczne utworu reprezentującego określoną epokę muzyczną.

III. Tworzenie wypowiedzi związanych z historią i kulturą muzyczną. Uczeń:

3. interpretuje i odczytuje w kontekście dokonań epoki wybrane dzieła muzyczne.

m1ffef04ba7095261_0000000000034
Nauczysz się

przedstawiać twórczość Mieczysława Karłowicza;

wymieniać najważniejsze dzieła Mieczysława Karłowicza;

charakteryzować wpływ Tatr i gór na twórczość kompozytora.

m1ffef04ba7095261_0000000000051

Młoda Polska

R1KpP9boYoBJu1
Mieczysław Karłowicz, wikimedia.org, domena publiczna

Karłowicz był twórcą – przedstawicielem Młodej Polski. Młoda Polska to okres w sztuce, muzyce i literaturze przypadający na lata 1891 – 1918. Nurt ten rozwijał się jako odpowiedź na sytuację ideową, filozoficzną, polityczną i artystyczną końca wieku, którą młodopolanie oceniali negatywnie. Świadczyło o tym poczucie ogólnie pojmowanego kryzysu wartości i systemów filozoficznych (o charakterze przyrodniczym i materialistycznym, zastępowanych teraz myślami o charakterze idealistycznym, fantastycznym, irracjonalnym). Ówcześni twórcy uważali, że zachodnia cywilizacja nie ma już człowiekowi nic więcej do zaoferowania, a świat zmierza ku nieuchronnej katastrofie. Doprowadziło to do powstania dekadentyzmuDekadentyzmdekadentyzmu.

W 1905 r. czterech wybitnych polskich kompozytorów Ludomir Różycki, Apolinary Szeluto, Grzegorz Fitelberg na czele z Karolem Szymanowskim przy wsparciu finansowym księcia Władysława Lubomirskiego założyło Spółkę Nakładową Młodych Kompozytorów Polskich pod nazwą Młoda Polska. Za siedzibę obrano Berlin. Ich działalność zakończyła się wraz z wybuchem I wojny światowej w 1914 r.

Głównymi postulatami kompozytorów tworzących w tym nurcie było: tworzenie muzyki oryginalnej a nie przystępnej każdemu czy komponowanie muzyki narodowej bez sięgania do folkloryzmuFolkloryzmfolkloryzmu.

m1ffef04ba7095261_0000000000055

Wczesna twórczość Mieczysława Karłowicza

Wracając do życia Mieczysława Karłowicza – kompozytor urodził się na Litwie w Wiszniewie. Swoje dzieciństwo do 6. roku życia spędził w rodzinnym majątku. Był najmłodszym z czworga dzieci Jana Karłowicza (etnologa, językoznawcy i muzykującego melomana) oraz Ireny z Sulistrowskich. Muzyka obecna w domu rodzinnym doprowadziła do podjęcia nauki gry na skrzypcach w wieku siedmiu lat. W 1882 r. rodzina Karłowiczów sprzedała majątek w Wiszniewie na Litwie i zamieszkała w Heidelbergu, a następnie w Pradze i w Dreźnie, by wreszcie w 1887 r. osiedlić się w Warszawie. Podczas tak licznych przeprowadzek dalej pobierał lekcje gry na skrzypcach łącznie z teorią muzyki. Z czasem jeszcze bardziej kwitła w nim miłość do muzyki. Podczas pobytu za granicą poznał muzykę operową i symfoniczną, m.in. dzieła Georgesa Bizeta, Carla Marii von Webera, Johannesa Brahmsa, Bedřicha Smetany.

Karłowicz swój pierwszy utwór skomponował na fortepianie (Chant de mai <szą de mą>). W latach 1889‑95 był uczniem Stanisława Barcewicza, równocześnie uczył się harmonii u Zygmunta Noskowskiego i Piotra Maszyńskiego, następnie zaś kontrapunktu i form muzycznych u Gustawa Roguskiego. W tych latach zaczęły także powstawać jego pierwsze kompozycje.

W 1895 r. wyjechał do Berlina z zamiarem kontynuowania nauki gry na skrzypcach u Józefa Joachima, ostatecznie jednak zaczął studia kompozytorskie u Heinricha Urbana. Jednocześnie studiował na wydziale filozoficznym tamtejszego uniwersytetu, publikował artykuły w piśmie „Echa Muzyczne i Teatralne” i komponował swoje pierwsze poważniejsze dzieła — Serenadę na orkiestrę smyczkową i muzykę do dramatu Józefata Nowińskiego pt. Biała gołąbka. Następnie ponownie wrócił do Warszawy, gdzie podjął się działalności publicystycznej (pisał o współczesnej sobie muzyce polskiej) oraz założył orkiestrę smyczkową. Ponadto dalej komponował. W 1906 r. podjął się próby odbycia kursu dyrygenckiego w Lipsku pod nadzorem Artura Nikischa. Po powrocie postanowił zamieszkać w Zakopanem.

m1ffef04ba7095261_0000000000070

Miłość do gór

Przygoda Karłowicza z górami rozpoczęła się pod koniec XIX w. Po raz pierwszy młody Mieczysław przyjechał do Zakopanego wraz z matką i rodzeństwem w 1889 r. Był to okres kiedy na ulicach miasteczka można było spotkać tak wybitnych Polaków jak: Wojciecha Kossaka, Henryka Sienkiewicza, Stanisława Witkiewicza czy Kazimierza Przerwę – Tetmajera. Podczas tej wizyty Karłowicz odbył wspinaczkę na Czerwone Wierchy, Przełęcz Zawrat, zobaczył Dolinę Pięciu Stawów Polskich i Morskie Oko. W 1892 r. pod przewodnictwem przewodnika Jana Stopki zdobył Bystrą, Kominiarski Wierch, Świnicę, Kozi Wierch, Granaty i Rysy. Jego miłość do gór powiększała się. Jeszcze w tym samym roku wyzwolił się z opieki przewodników i zdobył Kościelec. W ciągu kolejnych dwóch lat powiększył swoje zdobycia szczytów o Łomnicę, Wysoką, Gerlach i Mięguszowiecki Szczyt. Przez następne 8 lat trwała przerwa od gór w życiu Karłowicza. Powrócił do Tatr w 1902 r. i próbował chodzić po górach samodzielnie bez przewodnika. W wędrówki zabierał przyjaciół bądź próbował wspinać się sam (nawet zimą). Wyczyny te w przyszłości dały mu tytuł jednego z pionierów taternictwa, w tym zimowego. W 1907 r. podjął się zrobienia kursu narciarskiego (wówczas była to ekstrawagancka sztuka). Mieczysław Karłowicz był tak zdolnym narciarzem, że swoje wędrówki po górach uzupełniał jazdą na nartach. Jako pierwszy wraz z Kordysem i Zaruskim (w 1908 r.) dokonał przejścia narciarskiego z Hali Gąsienicowej przez Przełęcz Liliowe, Dolinę Wierch Cichą, Przełęcz Zawory, Dolinę Hlińską, Koprową Przełęcz, Popradzki Staw do Szczyrbskiego Jeziora. Karłowicz narty traktował jako środek pomagający mu w przemieszczaniu się po Tatrach. Wspinaczki górskie nie traktował w kategorii sportu, lecz przeżyć estetycznych.

Karłowicz zajmował się również publicystyką dotyczącą gór. Pisał w takich pismach jak ,,Taternik”, ,,Kurier Zakopiański”, ,,Wędrowiec” czy ,,Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego”. Jako pasjonat opisywał faunę i florę gór, swoje wędrówki i uwagi na temat zachowywania się w górach na podstawie własnych obserwacji. Twierdził, że góry są antidotum na ludzkie słabości i monotonię życia. W jednym z artykułów pisał:

Lecz żadne z tych gór nie były mi tym, czym Tatry. Te Tatry, co na tygodnie całe otulają się w zasłony z mgieł, każąc czekać bez końca na uśmiech, jak najkapryśniejsza z kobiet. Gdy jednak zasłony spadną i błysną modre oczy stawów, gdy rozumieją się śniegi, a turnie odetchną świeżym powietrzem wschodnim – wtedy jakaś tajemnicza dłoń wyciąga się do mnie z wyżyn górskich.

W 1909 r. artysta po powrocie z Warszawy (wyjazd w celu zawodowym), gdzie zakupił nowy aparat, by móc fotografować Tatry zimą. Postanowił 8 lutego o 6 rano wyruszyć na spacer nad Czarny Staw Gąsienicowy. Była to ostatnia wędrówka Mieczysława Karłowicza. Tego dnia spadł świeży śnieg i doszło do tragedii. Następnego dnia Mariusz Zaruski postanowił sprawdzić, gdzie zaginął jego kolega. Udało mu się prześledzić ostatnią trasę nart Karłowicza: ślady nart idące po zboczu gubią się w bruzdach i pokruszonych bryłach śniegu już spadłej ogromnej lawiny… Z drugiego końca już nie wychodzą!(…) to jest jego mogiła!.

Mieczysław Karnowski zmarł 8 lutego 1909 r. Jego ukochane Tatry pozostały jego mogiłą. W miejscu znalezienia jego ciała ustawiono pamiątkowy głaz ze słynnymi słowami Horacego ,,non omnis moriar” (nie wszystek umrę).

RDhVeIiNxzeXp1
Pomnik w miejscu tragicznej śmierci Mieczysława Karłowicza w Tatrach, online-skills, CC BY 3.0

Film pt. Muzyk wśród Taterników – Mieczysław Karłowicz

Rl38LneSMoOy6
Film pt. Muzyk wśród Taterników – Mieczysław Karłowicz. Załączony plik tekstowy zawiera tekst odczytywany przez lektora i opis wizualnego przekazu.
m1ffef04ba7095261_0000000000007
m1ffef04ba7095261_0000000000095

Najważniejsze kompozycje

Karłowicz pozostawił po sobie bogatą twórczość w tym sześć poematów symfonicznychPoemat symfonicznypoematów symfonicznych, które zapewniły mu miano najwybitniejszego polskiego symfonika. Tworzył muzykę o bardzo indywidualnym obliczu, głęboko emocjonalną i podejmującą odwieczne problemy egzystencjalne człowieka. Był mistrzem orkiestracjiOrkiestracjaorkiestracji. W swojej twórczości inspirował się takimi twórcami jak: Piotr Czajkowski, Wagner i Ryszard Strauss.

RdQiaeH9t3hav1
Ryszard Strauss, alchetron.com, CC BY 3.0

Do jego najważniejszych kompozycji należą:

O, nie wierz, pieśń na głos i fortepian (1892)

Z nową wiosną, pieśń na głos i fortepian (1895)

Czasem, gdy długo na pół sennie marzę, pieśń na głos i fortepian (1895)

Sześć pieśni op. 1 na głos i fortepian (1895‑96)

Rdzawe liście strząsa z drzew, pieśń na głos i fortepian (1896)

10 pieśni op. 3 na głos i fortepian (1896)

Serenada op. 2 na orkiestrę smyczkową (1897)

Najpiękniejsze piosenki op. 4 na głos i fortepian (1898)

Pod Jaworem, pieśń na głos i fortepian (1898)

Bianca da Molena op. 6, muzyka do dramatu Biała gołąbka Józefata Nowińskiego (1900)

Symfonia „Odrodzenie” op. 7 (1902)

Na Anioł Pański, melodeklamacja na głos recytujący i fortepian (1902)

Koncert skrzypcowy A‑dur op. 8 (1902)

Powracające fale op. 9, poemat symfoniczny (1904)

Odwieczne pieśni op. 10, poemat symfoniczny (1906)

Rapsodia litewska op. 11, poemat symfoniczny (1906)

Stanisław i Anna Oświecimowie op. 12, poemat symfoniczny (1906)

Smutna opowieść op. 13, poemat symfoniczny (1908)

Epizod na maskaradzie op. 14, poemat symfoniczny (1908/1909)

m1ffef04ba7095261_0000000000199

Zadania

RCrXmZJPUNLqd
Utwór muzyczny autorstwa Mieczysława Karłowicza Koncert skrzypcowy A-dur w wykonaniu Agaty Szymczewskiej oraz Symofnii Varsovia pod dyrekcją Jerzego Maksymiuka. Kompozycja ma umiarkowane tempo. Partie wykonywane przez skrzypce mają charakter wirtuozowski. Partie solowe oraz bogata barwa orkiestry prowadzą swoisty pojedynek. Utwór charakteryzuje liryczny i romantyczny charakter.
RKMN9DxImG9MU
Ćwiczenie 1
Koncert skrzypcowy A-dur Mieczysława Karłowicza to jeden z wyjątkowych utworów w dorobku Karłowicza. Jaki okres w twórczości muzyka zapoczątkował? Możliwe odpowiedzi: 1. etap wczesnej twórczości, 2. etap twórczości związanej z górami, 3. etap dojrzałej twórczości
R11CZhulUuPuB
Ćwiczenie 2
Który z kompozytorów nie należących formalnie do Młodej Polski tworzył w stylu uważanym za „młodopolski”? Możliwe odpowiedzi: 1. Ludomir Różycki, 2. Karol Szymanowski, 3. Mieczysław Karłowicz
RffsiRVC2lvdK
Ćwiczenie 3
Zaznacz tytuł ostatniego, a zarazem niedokończonego przez Mieczysława Karłowicza utworu. Możliwe odpowiedzi: 1. Epizod na maskaradzie 2. Symfonia "Odrodzenie" 3. Odwieczne pieśni
R1744mazTbVKs
Ćwiczenie 4
Do jakiej grupy w twórczości Karłowicza można przypisać Epizod na maskaradzie? Przeciągnij pasujący element z dolnej sekcji do górnej. Możliwe odpowiedzi: 1. Poemat symfoniczny, 2. Koncert skrzypcowy, 3. Pieśń na głos

Prezentacja o Mieczysławie Karłowiczu

RbcEGYM14Dvym
Film edukacyjny o Mieczysławie Karłowiczu. W celu obejrzenia filmu należy w dolnym lewym rogu nacisnąć szary trójkąt. W tle słychać początek Symfonii e-moll "Odrodzenie" op. 7. Kompozycja ma wolne tempo. Cechuje ją posępny, wzbudzający niepokój charakter. Na kolejnych slajdach umieszczone zostały zdjęcia Tatr. Po zakończeniu utworu pojawia się zdjęcie pomnika w miejscu tragicznej śmierci Mieczysława Karłowicza w Tatrach. Dookoła kamiennego pomnika rozsypane są kamienie przykryte śniegiem. Wokół znajdują się również liczne krzewy oraz drzewa. Na zdjęciach znajdują się informacje, czytane przez lektora. 1. Jesień mamy tak cudowną, że aż trudno opisać. Ciepło ciągle, lepiej niż latem. W górach prawie zupełnie poginęły śniegi. Przedwczoraj byłem na obu Mnichach koło Morskiego Oka. Dzień był śliczny tylko przeszkadzał wiatr halny, zwykły tutejszy towarzysz jesieni. Niebawem prześlę kartkę ze zdjęciem przedstawiającym mnie na szczycie Szatana. Zdjęcie zrobił aparatem mój towarzysz Włodzimierz Boldirew. 2. W tekście tym słychać nostalgię Mieczysława Karłowicza i jego miłość do gór. Choć geograficznie będzie to nieścisłością, jednak muszę wiedzieć, że mam stale to błogie uczucie, że potężny mur Tatr oddziela i chroni mnie od wyziewów bagniska warszawskiego. Się wśród swoich żyję za pasem wrażeń artystycznych zebranych w Lipsku i Berlinie. Nikt mi w pracy nie przeszkadza, mogę chodzić po górach tatrzańskich, które ukochałem, jakbym się wśród nich urodził. Na razie niczego więcej nie żądam. 3. Mieczysław Karłowicz zmarł w wieku zaledwie 33 lat. Pozostawił po sobie muzyczny spadek. Aż trudno uwierzyć ile dzieł mogło jeszcze powstać, gdyby nie ta przedwczesna śmierć.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
RywjZfbO7UPcs
Ćwiczenie 5
Który z wymienionych poniżej poematów symfonicznych Mieczysława Karłowicza był inspirowany obrazem Stanisława Bergmanna Stanisław Oświecim u zwłok Anny? Możliwe odpowiedzi: 1. trzeci, 2. czwarty, 3. piąty
RrA2AJix34cR8
Ćwiczenie 6
Jeden z współczesnych kompozytorów polskich poświęcił swój poemat symfoniczny Kościelec 1909 tragicznie zmarłemu Mieczysławowi Karłowiczowi. Spróbuj odnaleźć w dostępnych źródłach, który to kompozytor.
R1BrmlcOX2w40
Utwór muzyczny autorstwa Mieczysława Karłowicza Rapsodia litewska w wykonaniu Orkiestry Symfonicznej Filharmonii Narodowej. Kompozycja ma umiarkowane tempo i barwną orkiestrację. Cechuje ją specyficzny nastrój, przeniknięty tajemniczą melancholią, niekiedy mroczną i niepokojącą, innym razem pełną żałości i smutku. Podkreśla go specyficzne brzmienie orkiestry o przeważających ciemnych barwach i niskich rejestrach.
RDotUDcPbPFYb
Ćwiczenie 7
We wcześniej odsłuchanym utworze (Rapsodia litewska) występuje kilka instrumentów m.in. flet, klarnet, obój, fagot, trąbka, skrzypce, wiolonczela czy kontrabas. Dopasuj prawidłowe nazwy w jęz. włoskim do instrumentów na ilustracjach. flet Możliwe odpowiedzi: 1. flauto, 2. tromba, 3. contrabbasso, 4. clarinetto, 5. fagotto, 6. oboe, 7. violoncello, 8. violino klarnet Możliwe odpowiedzi: 1. flauto, 2. tromba, 3. contrabbasso, 4. clarinetto, 5. fagotto, 6. oboe, 7. violoncello, 8. violino obój Możliwe odpowiedzi: 1. flauto, 2. tromba, 3. contrabbasso, 4. clarinetto, 5. fagotto, 6. oboe, 7. violoncello, 8. violino fagot Możliwe odpowiedzi: 1. flauto, 2. tromba, 3. contrabbasso, 4. clarinetto, 5. fagotto, 6. oboe, 7. violoncello, 8. violino trąbka Możliwe odpowiedzi: 1. flauto, 2. tromba, 3. contrabbasso, 4. clarinetto, 5. fagotto, 6. oboe, 7. violoncello, 8. violino skrzypce Możliwe odpowiedzi: 1. flauto, 2. tromba, 3. contrabbasso, 4. clarinetto, 5. fagotto, 6. oboe, 7. violoncello, 8. violino wiolonczela Możliwe odpowiedzi: 1. flauto, 2. tromba, 3. contrabbasso, 4. clarinetto, 5. fagotto, 6. oboe, 7. violoncello, 8. violino kontrabas Możliwe odpowiedzi: 1. flauto, 2. tromba, 3. contrabbasso, 4. clarinetto, 5. fagotto, 6. oboe, 7. violoncello, 8. violino
m1ffef04ba7095261_0000000000221

Słownik pojęć

Dekadentyzm
Dekadentyzm

tendencje w kulturze i obyczajowości schyłku XIX w., będące wyrazem przekonania o zmierzchu cywilizacji europejskiej.

Folkloryzm
Folkloryzm

wybieranie elementów z kultury ludowej (folkloru) i używanie bądź cytowanie ich w innym kontekście niż pierwotne.

Muzyka symfoniczna
Muzyka symfoniczna

muzyka przeznaczona do wykonywania przez orkiestrę o różnym składzie instrumentów.

Orkiestracja
Orkiestracja

ułożenie utworu muzycznego na poszczególne instrumenty wchodzące w skład orkiestry.

Poemat symfoniczny
Poemat symfoniczny

utwór o charakterze programowym (niosącym programową treść wyrażaną środkami muzycznymi), zazwyczaj sugerowanym już w tytule np. Richarda Straussa Śmierć i wyzwolenie op. 24.

Symfonia
Symfonia

trzy- lub czteroczęściowy utwór muzyczny na orkiestrę. Jest orkiestrowym odpowiednikiem sonaty.

Źródła:

encyklopedia.pwn.pl

sjp.pwn.pl

m1ffef04ba7095261_0000000000228

Biblioteka muzyczna

RCrXmZJPUNLqd
R1BrmlcOX2w40
Przewiń
Głośność
    m1ffef04ba7095261_0000000000232

    Bibliografia

    A. Chodkowski, Encyklopedia muzyki, PWN, Warszawa 2005

    J. Habela, Słowniczek muzyczny, PWM, Warszawa 1968

    sjp.pwn.pl

    Aplikacje dostępne w
    Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida