Na dobry początek

Choć świat zwierząt oszałamia różnorodnością – od mikroskopijnych nicieni po gigantyczne kałamarnice – to właśnie grupa, do której sami należymy, zdominowała niemal każdy zakątek naszej planety. Strunowce (Chordata), a w szczególności kręgowce, to mistrzowie biologicznej inżynierii. Ich ewolucyjny sukces nie opiera się na przytłaczającej liczbie gatunków (bezkręgowce wciąż wiodą tu prym), lecz na unikalnych rozwiązaniach konstrukcyjnych, które pozwoliły im osiągnąć niespotykane rozmiary i stopień skomplikowania układu nerwowego.

W przeciwieństwie do owadów czy skorupiaków, ograniczonych ciężkim pancerzem zewnętrznym, kręgowce postawiły na szkielet wewnętrzny. Ta żywa, rosnąca wraz z organizmem konstrukcja stała się rusztowaniem dla potężnych mięśni i osłoną dla najcenniejszego skarbu: centralnego układu nerwowego. To właśnie dzięki elastycznemu kręgosłupowi i czaszce chroniącej mózg, kręgowce mogły „urosnąć” do rekordowych rozmiarów. Doskonałym przykładem tego triumfu ewolucji jest płetwal błękitny – największe zwierzę, jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi (przewyższające masą nawet największe dinozaury), którego serce osiąga rozmiary samochodu osobowego, a język waży tyle, co dorosły słoń. Tak gigantyczna masa ciała mogłaby funkcjonować wyłącznie przy wsparciu wewnętrznego rusztowania, które u strunowców ewoluowało przez setki milionów lat.

Większość kręgowców charakteryzuje się symetrią dwuboczną, co jest bezpośrednio związane z ich aktywnym trybem życia i ciągłym przemieszczaniem się w poszukiwaniu pokarmu. Jako organizmy cudzożywne, wykształciły one wyrafinowane układy narządów, które współpracując ze sobą, pozwalają na przetrwanie w skrajnych warunkach – od mroźnych wód Arktyki po gorące pustynie. W tym rozdziale prześledzimy drogę od prostej struny grzbietowej do skomplikowanych organizmów ryb, płazów, gadów, ptaków i ssaków, które na zawsze zmieniły oblicze biologii naszej planety.