Strunowce to zwierzęta mające – przynajmniej na pewnym etapie swojego rozwoju osobniczego – strunę grzbietową. Ma ona postać usztywnienia w kształcie pręta z tkanki łącznej, ulokowanego wewnątrz ciała po stronie grzbietowej. Bardzo istotne jest stwierdzenie „na pewnym etapie swojego rozwoju”, ponieważ tylko u niektórych strunowców narząd ten występuje przez całe życie (bezczaszkowce). U większości (osłonice, kręgowce) obecny jest tylko w fazie rozwoju zarodkowego. 

Cechy wspólne strunowców

Strunowce (Chordata) należą do trójwarstwowców i są to zwierzęta wtórouste, dwubocznie symetryczne. Zalicza się je również do wtórnojamowców, ponieważ mają celomę, czyli wtórną jamę ciała. Organizmy te charakteryzuje wysoce zróżnicowana morfologia funkcjonalna. Zasiedlają prawie wszystkie środowiska na Ziemi. Poniżej opisano wspólne cechy tych niezwykle różnorodnych zwierząt, a także cechy będące osiągnięciami ewolucyjnymi tej grupy.

Przedstawiciele strunowców

Osłonice (Urochordata = Tunicata)

Osłonice to morskie strunowce, które wiodą osiadły lub pelagiczny tryb życia. Większość z nich jest filtratorami, które odżywiają się planktonem odfiltrowywanym z wody. Cechami charakterystycznymi tych zwierząt są połączona ze zwojem mózgowym struna grzbietowa i cewka nerwowa oraz obecność tuniki, zbudowanej z włókien celulozy (tunicyny).

R1WhktGkWxym9

Na fotografii widoczny jest przedstawiciel osłonic – żachwa znajdująca się na dnie morskim. Ma galaretowatą, przezroczystą osłonkę przeciętą jasnymi pierścieniami. W okolicach górnego syfonu ma niebieski pierścień.

Bezczaszkowce (Cephalochordata = Acrania)

Bezczaszkowce to niewielkie zwierzęta, których maksymalna długość wynosi maksymalnie 8 cm.  Ich ciało jest bocznie spłaszczone, wrzecionowate. Występują wzdłuż wybrzeży oceanów w strefie umiarkowanej i tropikalnej. Mają szkielet osiowy w postaci struny grzbietowej, nad którą leży cewka nerwowa. Ich cechą charakterystyczną jest segmentacja, która jest widoczna w organizacji mięśni w jednostki zwane miomerami, do których docierają naczynia krwionośne oraz nerwy międzysegmentowe.

Rms9BUHS4RYV0

Ilustracja przedstawia lancetnika – strunowca z gromady bezczaszkowców. Ma bocznie spłaszczone ciało o długości kilku centymetrów (od 5 do 7 cm). Ciało lancetnika jest miękkie i półprzezroczyste.

Czaszkowce (Craniata)

U czaszkowców występuje puszka mózgowa, która ochrania mózg. Ponadto mają one grzebień nerwowy, złożone narządy zmysłów, nerwy czaszkowe, trzyczęściowy mózg, skrzela oddechowe i serce.

Śluzice (Myxini)

Śluzice to grupa organizmów morskich obejmująca 78 gatunków. Mają wydłużony, węgorzowaty kształt ciała. Ich maksymalna długość to ok. 1 m.

R5KUfBMDfE48o

Ilustracja przedstawia śluzice brunatne przebywające w środowisku wodnym. Mają wydłużony, węgorzowaty kształt ciała w kolorze niebiesko-szarym, wychylają się z dziur w podwodnej skale.

Kręgowce (Vertebrata)

Kręgowce to najliczniejszy podtyp strunowców. Zalicza się do nich minogi (Petromyzontida), ryby (Pisces), płazy (Amphibia), gady (Reptilia), ptaki (Aves) i ssaki (Mammalia).

Struna grzbietowa dorosłych ryb i płazów ma szczątkową postać, natomiast u gadów, ptaków i ssaków występuje tylko w okresie zarodkowym. W późniejszym okresie życia struna grzbietowa zanika i zastępuje ją kręgosłup złożony z kręgów (stąd nazwa tej grupy zwierząt).

Podsumowanie

• Strunowce to zwierzęta trójwarstwowe, wtórouste i dwubocznie symetryczne, posiadające wtórną jamę ciała (celomę).

• Kluczową cechą grupy jest występowanie struny grzbietowej – elastycznego pręta z tkanki łącznej pełniącego funkcję wewnętrznego szkieletu osiowego (u kręgowców występuje ona głównie w stadium zarodkowym, po czym zostaje zastąpiona przez kręgosłup).

• Układ nerwowy ma postać cewki nerwowej położonej po grzbietowej stronie ciała, nad struną grzbietową (u kręgowców przekształca się ona w mózg i rdzeń kręgowy).

• Wszystkie strunowce posiadają gardziel, czyli wspólny odcinek układu pokarmowego i oddechowego, w którego ścianach znajdują się szczeliny skrzelowe.

• Charakterystyczne dla tej grupy jest odwrócone w stosunku do bezkręgowców położenie narządów: układ nerwowy leży po stronie grzbietowej, natomiast serce i główne naczynia krwionośne po stronie brzusznej.

• Posiadają umięśniony ogon położony za otworem odbytowym, który pełni funkcje lokomocyjne.

• Podtyp osłonic obejmuje morskie filtratory, których ciało otoczone jest tuniką zbudowaną z celulozy (tunicyny); struna grzbietowa i cewka nerwowa występują u nich zazwyczaj tylko w stadium larwalnym.

• Bezczaszkowce (np. lancelot) zachowują strunę grzbietową przez całe życie, a ich mięśnie wykazują wyraźną segmentację na miomery.

• Czaszkowce charakteryzują się obecnością puszki mózgowej chroniącej mózg, złożonymi narządami zmysłów oraz sercem.

• U kręgowców, będących najliczniejszą grupą strunowców, szkielet osiowy dorosłych osobników stanowi kręgosłup złożony z kręgów, a mózgowie jest silnie zróżnicowane.

Ćwiczenia utrwalające