Strunowce

Strunowce (Chordata) to zwierzęta mające – przynajmniej na pewnym etapie swojego rozwoju osobniczego – strunę grzbietową. Ma ona postać usztywnienia w kształcie pręta z tkanki łącznej, ulokowanego wewnątrz ciała po stronie grzbietowej. Bardzo istotne jest stwierdzenie „na pewnym etapie swojego rozwoju”, ponieważ tylko u niektórych strunowców, bezczaszkowców, narząd ten występuje przez całe życie. U większości (osłonice, kręgowce) obecny jest tylko w fazie rozwoju zarodkowego. 

Cechy wspólne strunowców

Strunowce należą do trójwarstwowców i są to zwierzęta wtórouste, dwubocznie symetryczne. Zalicza się je również do wtórnojamowców, ponieważ mają celomę, czyli wtórną jamę ciała. Organizmy te charakteryzują się dużym zróżnicowaniem budowy i sposobu funkcjonowania. Zasiedlają prawie wszystkie środowiska na Ziemi. Poniżej opisano wspólne cechy tych niezwykle różnorodnych zwierząt, a także cechy będące osiągnięciami ewolucyjnymi tej grupy.

Przedstawiciele strunowców

Osłonice (Urochordata = Tunicata)

Osłonice to morskie strunowce, które wiodą osiadły lub pelagiczny tryb życia. Większość z nich jest filtratorami, które odżywiają się planktonem odfiltrowywanym z wody. 

R1WhktGkWxym9

Na fotografii widoczny jest przedstawiciel osłonic – żachwa znajdująca się na dnie morskim. Ma galaretowatą, przezroczystą osłonkę przeciętą jasnymi pierścieniami. W okolicach górnego syfonu ma niebieski pierścień.

Cechami charakterystycznymi tych zwierząt jest obecność tuniki, zbudowanej z włókien celulozy (tunicyny). U larw osłonic w ogonie występują struna grzbietowa i grzbietowa cewka nerwowa, której przednia część jest rozszerzona w pęcherzyk czuciowy.

Bezczaszkowce (Cephalochordata = Acrania)

Bezczaszkowce to niewielkie zwierzęta, których długość wynosi maksymalnie 8 cm. Ich ciało jest bocznie spłaszczone, wrzecionowate. Występują wzdłuż wybrzeży oceanów w strefie umiarkowanej i tropikalnej. Mają szkielet osiowy w postaci struny grzbietowej, nad którą leży cewka nerwowa. Ich cechą charakterystyczną jest segmentacja, która jest widoczna w organizacji mięśni w jednostki zwane miomerami, do których docierają naczynia krwionośne oraz nerwy międzysegmentowe.

Rms9BUHS4RYV0

Ilustracja przedstawia lancetnika – strunowca z gromady bezczaszkowców. Ma bocznie spłaszczone ciało o długości kilku centymetrów (od 5 do 7 cm). Ciało lancetnika jest miękkie i półprzezroczyste.

Czaszkowce (Craniata)

Czaszkowce mają puszkę mózgową chroniącą mózg, grzebień nerwowy,grzebień nerwowygrzebień nerwowy, złożone narządy zmysłów, nerwy czaszkowe oraz serce. W rozwoju zarodkowym powstają u nich struktury gardłowe, które u form wodnych uczestniczą w tworzeniu skrzeli.

Śluzice (Myxini)

Śluzice to grupa organizmów morskich obejmująca 78 gatunków. Mają wydłużony, węgorzowaty kształt ciała. Ich maksymalna długość to ok. 1 m.

R5KUfBMDfE48o

Ilustracja przedstawia śluzice brunatne przebywające w środowisku wodnym. Mają wydłużony, węgorzowaty kształt ciała w kolorze niebiesko-szarym, wychylają się z dziur w podwodnej skale.

Kręgowce (Vertebrata)

Kręgowce to najliczniejszy podtyp strunowców. Zalicza się do nich minogi (Petromyzontida), ryby (Pisces), płazy (Amphibia), gady (Reptilia), ptaki (Aves) i ssaki (Mammalia).

U większości kręgowców struna grzbietowa zostaje podczas rozwoju otoczona przez elementy powstającego kręgosłupa i w znacznym stopniu zanika. U niektórych ryb zachowuje się jednak przez całe życie, natomiast u ssaków jej pozostałości występują m.in. w jądrach miażdżystych krążków międzykręgowych.

Podsumowanie

• Strunowce to zwierzęta trójwarstwowe, wtórouste i dwubocznie symetryczne, posiadające wtórną jamę ciała (celomę).

• Kluczową cechą grupy jest występowanie struny grzbietowej – jest ona elastycznym szkieletem osiowym zbudowanym z wyspecjalizowanych komórek otoczonych osłonką włóknistą (u kręgowców występuje ona głównie w stadium zarodkowym, po czym zostaje zastąpiona przez kręgosłup).

• Układ nerwowy ma postać cewki nerwowej położonej po grzbietowej stronie ciała, nad struną grzbietową (u kręgowców przekształca się ona w mózg i rdzeń kręgowy).

• Wszystkie strunowce posiadają gardziel, czyli wspólny odcinek układu pokarmowego i oddechowego, w którego ścianach znajdują się szczeliny skrzelowe.

• Charakterystyczne dla tej grupy jest odwrócone w stosunku do bezkręgowców położenie narządów: układ nerwowy leży po stronie grzbietowej, natomiast serce i główne naczynia krwionośne po stronie brzusznej.

• Posiadają umięśniony ogon położony za otworem odbytowym, który pełni funkcje lokomocyjne.

• Podtyp osłonic obejmuje morskie filtratory, których ciało otoczone jest tuniką zbudowaną z tunicyny; struna grzbietowa i cewka nerwowa występują u nich zazwyczaj tylko w stadium larwalnym.

• Bezczaszkowce zachowują strunę grzbietową przez całe życie, a ich mięśnie wykazują wyraźną segmentację na miomery.

• Czaszkowce charakteryzują się obecnością puszki mózgowej chroniącej mózg, złożonymi narządami zmysłów oraz sercem.

• U kręgowców, będących najliczniejszą grupą strunowców, szkielet osiowy dorosłych osobników stanowi kręgosłup złożony z kręgów, a mózgowie jest silnie zróżnicowane.

Ćwiczenia utrwalające