Zdjęcie przedstawia osobę wąchającą kwiat. Jest to zwrócona do obiektywu profilem kobieta z krótkimi, rudymi włosami. Ma zamknięte oczy, krótki, zadarty nos, pomalowane na czerwono usta i niewielkie, kształtne ucho. Widoczny jest również fragment jej dłoni, w której trzyma pomarańczowy kwiat na długiej łodyżce z wąskimi, długimi płatkami okalającymi jego środek. Kwiat dotyka koroną nosa kobiety.
Zdjęcie przedstawia osobę wąchającą kwiat. Jest to zwrócona do obiektywu profilem kobieta z krótkimi, rudymi włosami. Ma zamknięte oczy, krótki, zadarty nos, pomalowane na czerwono usta i niewielkie, kształtne ucho. Widoczny jest również fragment jej dłoni, w której trzyma pomarańczowy kwiat na długiej łodyżce z wąskimi, długimi płatkami okalającymi jego środek. Kwiat dotyka koroną nosa kobiety.
Narządy zmysłów
Narządem węchu jest nabłonek węchowy w jamie nosowej. Komórki węchowe są wyspecjalizowanymi neuronami, które odbierają bodźce i przewodzą je do mózgu.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
Narząd zmysłu węchu
Twoje cele
Wskażesz lokalizację narządu zmysłu węchu.
Opiszesz budowę nabłonka węchowego oraz wymienisz jego funkcje.
Węch jest – tak jak smak – zmysłem chemicznym. Jego działanie polega na wykrywaniu i rozpoznawaniu określonych związków chemicznych lub ich mieszaniny docierających do receptorów węchowych. Wrażenie zmysłowe wywołane pobudzeniem tych receptorów określa się jako zapach.
Lokalizacja i budowa nabłonka węchowego
U człowieka narząd węchu mieści się w górnej części jamy nosowej. Tworzy go znajdujący się tam nabłonek węchowy. Powierzchnia nabłonka węchowego wynosi 2,5–3 cmIndeks górny 22 w każdym przewodzie nosowym. Ulokowane są w nim – w liczbie ok. 50 mln – węchowe komórki receptorowe nazywane komórkami węchowymi.
R17N8B3NE54PE
Schemat przedstawia budowę nabłonka węchowego. Po lewej stronie ilustracji znajduje się ludzka głowa z zaznaczonym wycinkiem pochodzącym z górnej części jamy nosowej, który jest powiększony z prawej strony. Cyfrą 1 oznaczona jest żółta, gruba warstwa komórek zwana opuszką węchową. Wewnątrz niej znajdują się nerwy węchowe zobrazowane jako cienkie linie rozgałęziające się na końcu. Cyfrą 4 zaznaczono bardzo szeroką warstwę - nabłonek węchowy umiejscowiony pod opuszką węchową. Oddzielony jest od niej kością sitową, która zaznaczona jest cyfrą 3. Cyfrą 2 oznaczony jest gruczoł węchowy umiejscowiony w górnej części nabłonka. Ma on wachlarzowaty kształt. W dolnej części nabłonka węchowego znajdują się oznaczone cyfrą 5 owalne komórki podstawne. Znajdują się one na zaznaczonych cyfrą 6 podłużnych, pionowych komórkach podporowych. Pod tkanka zbudowaną z tych komórek znajdują się rzęski węchowe oznaczone cyfrą 7. Łączą się one z komórkami węchowymi znajdującymi się pomiędzy komórkami podporowymi. Są one zaznaczone cyfrą 8.
Schemat przedstawia budowę nabłonka węchowego. Po lewej stronie ilustracji znajduje się ludzka głowa z zaznaczonym wycinkiem pochodzącym z górnej części jamy nosowej, który jest powiększony z prawej strony. Cyfrą 1 oznaczona jest żółta, gruba warstwa komórek zwana opuszką węchową. Wewnątrz niej znajdują się nerwy węchowe zobrazowane jako cienkie linie rozgałęziające się na końcu. Cyfrą 4 zaznaczono bardzo szeroką warstwę - nabłonek węchowy umiejscowiony pod opuszką węchową. Oddzielony jest od niej kością sitową, która zaznaczona jest cyfrą 3. Cyfrą 2 oznaczony jest gruczoł węchowy umiejscowiony w górnej części nabłonka. Ma on wachlarzowaty kształt. W dolnej części nabłonka węchowego znajdują się oznaczone cyfrą 5 owalne komórki podstawne. Znajdują się one na zaznaczonych cyfrą 6 podłużnych, pionowych komórkach podporowych. Pod tkanka zbudowaną z tych komórek znajdują się rzęski węchowe oznaczone cyfrą 7. Łączą się one z komórkami węchowymi znajdującymi się pomiędzy komórkami podporowymi. Są one zaznaczone cyfrą 8.
Budowa nabłonka węchowego.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
W nabłonku węchowym zlokalizowane są również komórki podstawne, podporowe oraz gruczoły węchowe (gruczoły Bowmana), które biorą udział w produkcji śluzu pokrywającego całą powierzchnię nabłonka. Poza funkcją ochronną śluz umożliwia wiązanie lotnej zapachowej substancji chemicznej, która „przykleja się” do niego i ulega rozpuszczeniu. Rozpuszczenie substancji w śluzie jest niezbędne do powstania wrażenia zapachu.
Budowa i funkcjonowanie komórek węchowych
Komórki węchowe to neurony wyspecjalizowane w odbiorze zapachowych substancji chemicznych. Są to neurony dwubiegunowe, co oznacza, że posiadają jeden dendryt i jeden akson. Szczytowe części dendrytów tych komórek rozgałęziają się, tworząc pogrążone w śluzie, tzw. rzęski węchowe. Znajduje się na nich wiele wyspecjalizowanych receptorów błonowychreceptor błonowyreceptorów błonowych, które po połączeniu z rozpuszczoną substancją zapachową powodują depolaryzację błony komórkowej komórki węchowej i powstanie impulsu nerwowego.
R144TGG8KBLVX
Schemat przedstawia lokalizację nabłonka węchowego w ciele człowieka. Na ilustracji znajduje się głowa ludzka w przekroju. Cyfrą 1 oznaczona jest opuszka węchowa w postaci żółtej, płaskiej warstwy nabłonka węchowego, który znajduje się w górnej ścianie jamy nosowej. Cyfrą 2 są zaznaczone z kolei drogi węchowe. Łączą one mózg z opuszką węchową. Od opuszki w dół odchodzą opatrzone cyfrą 3 nerwy węchowe znajdujące się pod górną ścianą nerwu węchowego w postaci nieregularnych, połączonych ze sobą, żółtych linii. Cyfrą 4 zaznaczona jest jama nosowa znajdująca się wewnątrz nosa. W miejscu, gdzie znajdują się dziurki w nosie umiejscowione są nozdrza wewnętrzne opatrzone cyfrą 5. Cyfrą 6 jest oznaczone gardło, miejsce wewnątrz czaszki, gdzie jama ustna łączy się z nosową.
Schemat przedstawia lokalizację nabłonka węchowego w ciele człowieka. Na ilustracji znajduje się głowa ludzka w przekroju. Cyfrą 1 oznaczona jest opuszka węchowa w postaci żółtej, płaskiej warstwy nabłonka węchowego, który znajduje się w górnej ścianie jamy nosowej. Cyfrą 2 są zaznaczone z kolei drogi węchowe. Łączą one mózg z opuszką węchową. Od opuszki w dół odchodzą opatrzone cyfrą 3 nerwy węchowe znajdujące się pod górną ścianą nerwu węchowego w postaci nieregularnych, połączonych ze sobą, żółtych linii. Cyfrą 4 zaznaczona jest jama nosowa znajdująca się wewnątrz nosa. W miejscu, gdzie znajdują się dziurki w nosie umiejscowione są nozdrza wewnętrzne opatrzone cyfrą 5. Cyfrą 6 jest oznaczone gardło, miejsce wewnątrz czaszki, gdzie jama ustna łączy się z nosową.
Lokalizacja nabłonka węchowego w ciele człowieka.
Źródło: Patrick J. Lynch, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.5.
Aksony komórek węchowych łączą się w pęczki tzw. nici węchowe, które tworzą nerw węchowy. Nici węchowe przechodzą przez otwory w kości sitowej, a następnie kończą się wopuszce węchowej - parzystej strukturze będącej częścią węchomózgowia. Stąd po wstępnej analizie informacja zapachowa przesyłana jest drogami węchowymi do korowych ośrodków węchomózgowia w płacie skroniowym, gdzie zachodzi powstanie wrażenia węchowego.
Znaczenie węchu dla człowieka jest wielorakie: pozwala na ocenę jakości pokarmu i ostrzega przed niebezpieczeństwami (np. dymem, ulatniającym się gazem), a także silnie wpływa na pamięć, emocje i relacje społeczne ponieważ jego ośrodki są połączone z układem limbicznym. Wspomaga również odczuwanie smaku.
Podsumowanie
Węch umożliwia odbieranie bodźców chemicznych z otoczenia w postaci cząsteczek zapachowych.
Narządem węchu jest nabłonek węchowy zlokalizowany w górnej części jamy nosowej. Znajdują się w nim komórki węchowe oraz wydzielające śluz - gruczoły węchowe.
Właściwymi receptorami zapachowymi są komórki węchowe, które są neuronami dwubiegunowymi - mają jeden dendryt i jeden akson.
Na dendrytach komórek węchowych znajdują się receptory błonowe, które wiążą się specyficznie z cząsteczkami zapachowymi rozpuszczonymi w śluzie wywołując pobudzenie komórek węchowych i powstanie impulsu nerwowego.
Informacja o pobudzeniu komórki węchowej przesyłana jest przez aksony tworzące nerw wzrokowy, do opuszki węchowej, a stamtąd do ośrodków węchowych w płacie skroniowym kory mózgowej, gdzie powstaje wrażenie węchowe.
Na powstanie ostatecznego wrażenia węchowego wpływ mają również bodźce smakowe.
Zmysł węchu dostarcza informacji o jakości pożywienia, ostrzega przed niebezpieczeństwem, a także wpływa na emocje, pamięć i interakcje społeczne.
Ćwiczenia utrwalające
RGZU1B8OKEJD1
Ćwiczenie 1
Wybierz wszystkie zdania poprawnie opisujące lokalizację narządu węchu. Możliwe odpowiedzi: 1. jest ograniczony od góry przez blaszkę kości sitowej, 2. znajduje się w dolnej części jamy nosowej, 3. nabłonek węchowy wyścieła całą powierzchnię jamy nosowej, 4. nabłonek węchowy jest miejscem najbliższego kontaktu ośrodkowego układu nerwowego ze środowiskiem zewnętrznym, 5. nabłonek węchowy mieści się tuż pod oczami
R1K7FEOA5DVX1
Ćwiczenie 2
Uporządkuj w odpowiedniej kolejności struktury biorące udział w przekazywaniu bodźca węchowego. Elementy do uszeregowania: 1. pasmo węchowe, 2. nabłonek węchowy, 3. węchomózgowie, ciało migdałowate i hipokamp, 4. opuszka węchowa
Uporządkuj w odpowiedniej kolejności struktury biorące udział w przekazywaniu bodźca węchowego. Elementy do uszeregowania: 1. pasmo węchowe, 2. nabłonek węchowy, 3. węchomózgowie, ciało migdałowate i hipokamp, 4. opuszka węchowa
R1G4DM9HHTZR6
Ćwiczenie 2
RA3ASFSCD7AOF
Ćwiczenie 3
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Ćwiczenie 3
R17E3B9FVB3L3
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Ćwiczenie 4
Wróć do polecenia na stronie „Na dobry początek” i dopisz brakujące definicje. Pamiętaj, żeby nie kopiować słownika, ale wyjaśnić każde słowo kluczowe w miarę możliwości swoimi słowami.