Mitologiczny początek świata. Mity ajtiologiczne
Początek świata według starożytnych
Samo słowo kosmos oznacza tyle, co porządek, i w takim właśnie kontekście było ono używane przez antycznych Greków. Postrzegali oni świat (czy szerzej – wszechświat) jako harmonijną jedność, czyli właśnie jako kosmos i zastanawiali się, z czego on powstał i na czym polegają uporządkowane procesy, jakie w nim odkrywamy. Tak zrodziła się kosmogoniakosmogonia.
Wraz z ewolucją ludzie zaczynali myśleć coraz bardziej abstrakcyjnie. To spowodowało, że cechy ludzkie i zwierzęce zaczęli nadawać wymyślonym istotom, doskonalszym od siebie. Tak powstawały wizje bogów, demonów, duchów i innych, spersonifikowanychspersonifikowanych sił nadprzyrodzonych.
Filozof grecki Ksenofanes z KolofonuKsenofanes z Kolofonu skrytykował antropomorfizmantropomorfizm w religii Greków. Twierdził, że wszystkie ludy przedstawiają swych bogów jako podobnych do siebie. Uznał, że gdyby zwierzęta potrafiły myśleć i rysować, rysowałyby bogów na swoje podobieństwo.
Wraz z rozwojem mitologicznego światopoglądu pojawiało się w końcu pytanie o początek świata, a wszystkie jego opisy – niezależnie od kultury – posiadały pewien zestaw cech wspólnych. Zapoznasz się z nimi w poniższej prezentacji.
Mapa myśli pozwoli ci utrwalić wiedzę dotyczącą poglądów starożytnych Greków na temat początków świata i bogów.
- Nazwa kategorii: Początek świata według [br]mitologii, filozofii [br]i religii
- Nazwa kategorii: Mitologia {value=28}
- Nazwa kategorii: Wierzę, że [br]przed światem [br]coś tam istniało.{value=28}
- Nazwa kategorii: Dopiero za [br]sprawą bóstw[br] powstał świat,[br] w którym sobie [br]żyję.{value=28}
- Nazwa kategorii: Jestem [br]najlepszym [br]stworzeniem na[br] tym świecie. {value=28}
- Nazwa kategorii: Bogowie są do [br]mnie podobni, [br]ale we [br]wszystkim [br]lepszy.{value=28}
- Nazwa kategorii: Czczę moich [br]bogów, bo to od[br] nich zależy [br]moja [br]pomyślność.{value=28}
- Nazwa kategorii: Moi bogowie[br] dbają o mnie,[br] póki dochowuję [br]ich tradycji.{value=28}
- Nazwa kategorii: Moi bogowie to [br]łepscy bogowie.{value=28} Koniec elementów należących do kategorii Mitologia {value=28}
- Nazwa kategorii: Filozofia {value=28}
- Nazwa kategorii: Świat może mieć [br]początek, ale [br]może go nie mieć.{value=28}
- Nazwa kategorii: Jeśli świat nie [br]ma początku, to [br]jest odwieczny [br]i będzie istniał[br] zawsze.{value=28}
- Nazwa kategorii: Jeśli świat ma [br]początek, to [br]musiał zostać [br]przez kogoś [br]stworzony.{value=28}
- Nazwa kategorii: Jeśli świat[br] został przez[br] kogoś stworzony, [br]to tylko przez[br] jakiegoś [br]Architekta, [br]Rzemieślnika.{value=28}
- Nazwa kategorii: Jeśli świat [br]stworzył [br]Rzemieślnik, to [br]stworzył go[br] najdoskonalszym,[br] jakim mógłby [br]być.{value=28}
- Nazwa kategorii: Jeśli świat został[br] stworzony, to u[br] jego zarania[br] powstały [br]mechanizmy i prawa,[br] jakie na nim [br]obowiązują.{value=32}
- Nazwa kategorii: Te prawa i[br] mechanizmy [br]odkryję [br]empirycznie, a[br] zbadam [br]racjonalnie.{value=28}
- Nazwa kategorii: Jestem taki genialny.{value=28} Koniec elementów należących do kategorii Filozofia {value=28}
- Nazwa kategorii: Religia {value=28}
- Nazwa kategorii: Przed stworzeniem [br]świata istniał tylko[br] Bóg.{value=28}
- Nazwa kategorii: Bóg stworzył[br] świat z nicości.{value=28}
- Nazwa kategorii: Bóg stworzył [br]świat w sześć dni, [br]ale można to [br]interpretować jako [br]przenośnię.{value=28}
- Nazwa kategorii: Bóg stworzył [br]świat, aby mógł na [br]nim żyć człowiek.{value=28}
- Nazwa kategorii: Bóg stworzył [br]człowieka na swój [br]obraz i [br]podobieństwo.{value=28}
- Nazwa kategorii: Bóg rzekł do[br] ludzi: „Idźcie i [br]czyńcie ziemię[br] sobie poddaną”.{value=28}
- Nazwa kategorii: Nie musisz [br]rozumieć, dlaczego [br]pierwszego dnia Bóg [br]stworzył światłość, [br]a dopiero czwartego [br]Słońce, czyli [br]jego źródło.{value=32} Koniec elementów należących do kategorii Religia {value=28}
- Elementy należące do kategorii Początek świata według [br]mitologii, filozofii [br]i religii
- Elementy należące do kategorii Mitologia
- Elementy należące do kategorii Filozofia
- Elementy należące do kategorii Religia
Zapoznaj się z fragmentem Mitologii Jana ParandowskiegoJana Parandowskiego dotyczącym początków świata.
Narodziny świataNa początku był Chaos. Któż zdoła powiedzieć dokładnie, co to był Chaos? Niejedni widzieli w nim jakąś istotę boską, ale bez określonego kształtu. Inni – a takich było więcej – mówili, że to wielka otchłań, pełna siły twórczej i boskich nasieni, jakby jedna masa nieuporządkowana, ciężka i ciemna, mieszanina ziemi, wody, ognia i powietrza. Z tej napełnionej otchłani, kryjącej w sobie wszystkie zarodki przyszłego świata, wyłoniły się dwa potężne bóstwa, pierwsza królewska para bogów. Uranos – Niebo i Gaja – Ziemia. Oni dali początek wielu pokoleniom bogów.
(...) Razem z bogami rodził się świat. Nad ziemią, która jako ląd stały wydobyła się z chaosu, świeciło młode słońce, a z chmur spadały deszcze obfite. Podniosły się pierwsze lasy i ziemię przykryła wielka, szumiąca puszcza. Po nieznanych wzgórzach błądziły rzadkie zwierzęta. Z wolna rzeczy zaczęły przybierać znajome kształty. Źródła znalazły swe groty, a jeziora wygodne kotliny; góry śnieżnym grzebieniem zarysowały się na jasnym niebie. Gwiazdy lśniły w ciemnych przestworzach nocy, a kiedy one bladły, ptaki wydzwaniały jutrzence swą pierwszą pieśń powitalną.
Źródło: Jan Parandowski, Narodziny świata, [w:] tegoż, Mitologia: wierzenia i podania Greków i Rzymian, Warszawa 1967, s. 30–31, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
A zatem, powtórzmy za mistrzem: Na początku był Chaos. Jak wyglądał? A czy w ogóle można wyobrazić sobie chaos, nadać mu jakiś kształt? Niektórzy próbowali.
Zapoznaj się ilustracją interaktywną. Zamieszczona w niej treść, to fragment poematu Metamorfozy rzymskiego poety - OwidiuszaOwidiusza. Zawarł w nim swoistą definicję Chaosu.
Na podstawie opisów Chaosu, zamieszczonych w tekstach źródłowych, sformułuj swoją definicję tego pojęcia.
W tym rozdziale zapoznałeś się z podstawami kosmogonii. O starogreckiej koncepcji powstania człowieka dowiesz się w następnym rozdziale. Znajdziesz tam również kilka innych mitów o charakterze ajtiologicznym.
Mity teogoniczne znajdziesz w module Tajemniczy świat bogów i superbohaterów.
Słownik pojęć
przypisywanie ludzkich cech, emocji lub intencji podmiotom lub przedmiotom niebędącym ludźmi.
(gr. kosmos – porządek + goné - pochodzenie) dawniej - zbiór wierzeń danej religii lub przekonań filozoficznych dotyczących powstania wszechświata; obecnie - część astronomii, badająca genezę i ewolucję ciał niebieskich.
żyjący w VI/V w. p.n.e. grecki filozof; przedstawiciel filozofii przedsokratejskiej.
żyjący w XIX/XX w. polski pisarz, eseista i tłumacz literatury, autor „Mitologii” i „Dysku olimpijskiego”, za który otrzymał brązowy medal w Olimpijskim Konkursie Sztuki i Literatury w czasie Letnich Igrzysk Olimpijskich w Berlinie w 1936 r. Był dwukrotnie nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury.
(łac. persona - osoba) nadawanie cech ludzkich przedmiotom, zjawiskom przyrody lub pojęciom abstrakcyjnym. Antropomorfizacja jest na tyle różna od personifikacji, że poprzestaje na przypisaniu czemuś cech ludzkich; personifikacja zaś polega na przedstawieniu czegoś w postaci człowieka.
żyjący w I w. p.n.e/I w. n.e. rzymski poeta elegijny. Autor m.in. Metamorfoz, Sztuki kochania, czy Listów heroin. Zmarł na wygnaniu w miejscowości Tomi (dziś Konstanca).