Spuścizna literacka starożytnych Rzymian
Nihil difficileNihil difficile: Poeci Augusta: umiar Horacego, namiętność Owidiusza
Okres AugustowskiOkres Augustowski w literaturze rzymskiej, przypadający na lata 30 p.n.e. -14 n.e., jest nazywany „złotym wiekiem poezji rzymskiej”. Przyczynili się do tego trzej poeci - WergiliuszWergiliusz, Horacy i Owidiusz. Dzięki nim poezja rzymska sięgnęła szczytów, a jej twórcy byli wspierani przez samego cesarza.
Z twórczością Wergiliusza zapoznasz się w rozdziale: „Eneida” Wergiliusza. O mitycznych początkach wiecznego miasta, w module - Spuścizna literacka starożytnych Rzymian.
Horacy i Owidiusz, mimo wspólnego czasu i języka, tworzyli zupełnie odmienne dzieła. Pierwszy był mistrzem refleksyjnej liryki opartej na filozofii i harmonii życia, drugi zaś zasłynął jako autor barwnych, często zmysłowych opowieści i mitologicznych poematów. Porównanie ich twórczości pozwala lepiej zrozumieć różnorodność literatury rzymskiej.
Quintus Horatius Flaccus
Informacje na temat życia poety znajdziesz pod zakładkami.
Na mapie interaktywnej zaznaczono miejscowości i opisano ich rolę, jaką odegrały w życiu i twórczości Horacego. Zapoznaj się z multimedium i wykonaj polecenia.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DEPFP5M45
Mapa interaktywna przedstawiająca najważniejsze miejsca w życiu Horacego. Lądy oznaczono kolorem szarym oraz podpisano czarnymi literami. Miasta oznaczono czarnymi punktami z białą krawędzią. Morze, widoczne pośrodku, pomiędzy dwoma pasmami lądów, zaznaczono na jasnoniebiesko oraz podpisano ciemniejszymi niebieskimi literami. W górnej oraz prawej części mapy znajdują się jeszcze dwa mniejsze morza. W lewym dolnym rogu, w białym prostokącie, umieszczono legendę. Po prawej stronie w panelu bocznym mamy listę z nazwami miejsc na mapie. Po kliknięciu na mapie podświetla się na czerwono zaznaczona miejscowość. Pierwsza miejscowość to Wenuzja, ulokowana w dolnej części Rzymu, na prawo od Neapolu, który jest położony u brzegu morza śródziemnego. Kolejne miasto to Rzym, który znajduję się w trochę wyżej od Neapolu. Kolejne miejsce to Ateny, położone w dolnej części Macedonii, trochę niżej od Akcjum. Ostatnie miasto to Filippi, znajdujące się na dole Tracji, na lewo od Bizancjum.
Twórczość Horacego
Niewiele dzieł Horacego dotrwało do naszych czasów: cztery księgi pieśni (nieco ponad 100 utworów), po kilkanaście epodepod i satyrsatyr, wreszcie 24 listy poetyckie. Dorobek okazał się jednak na tyle ważny, że dziś w niemal wszystkich opracowaniach dotyczących literatury antycznej Quintus Horatius Flaccus zaliczany jest do grona trzech najwybitniejszych liryków rzymskich.
Charakterystykę twórczości Horacego prezentuje mapa myśli. Zapoznaj się z nią, a w celu utrwalenia wiedzy wykonaj zadania.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DEPFP5M45
Ilustracja interaktywna zatytułowana w panelu bocznym: „Horacy przedstawiony na obrazie niemieckiego malarza Antona von Wernera (1843 - 1915).” Na ilustracji znajduje się mężczyzna w pozycji siedzącej, w prawej ręce trzyma kielich z winem, a lewą rękę ma wyciągniętą do przodu, zgiętą w łokciu. Na lewym ramieniu spoczywa obszerna szata, która zakrywa także jego nogi. Na stopach ma skórzane obuwie. Głowa Horacego jest lekko zgięta w dół. Ma wyraźnie zarysowane zmarszczki na czole, przymrużone oczy, a kąciki jego ust są skierowane lekko w górę, jakby w uśmiechu. Jego sylwetka jest zgarbiona, pochylona w przód. Lewa stopa spoczywa na schodach, na których siedzi, a prawa jest wyciągnięta trochę dalej naprzód. Po obu stronach postaci stoją dwa duże naczynia, zwężone ku górze, oplecione winoroślą. Za nim natomiast znajduje się murowany łuk z ozdobnymi wyżłobieniami oraz trzema wizerunkami twarzy. Wokoło łuku umieszczono jeszcze więcej pnących winorośli. Pod stopami Horacego, na murowanej powierzchni znajduje się łaciński cytat. Z prawej strony znajduje się panel boczny ilustracji. Po kliknięciu w poszczególny tytuł, na ilustracji wyróżnione zostają odpowiednie elementy. Pierwsze hasło to: Horacy. Po kliknięciu w nie, na ilustracji wyświetla się pomarańczowe wyróżnienie dookoła postaci Horacego. Po kliknięciu przycisku z trzema kropkami po prawej stronie hasła, na ekranie wyświetla się następujący tekst: „Artysta przedstawił Horacego w dojrzałym wieku, doświadczonego życiem”. Następne hasło to: Tematyka biesiadna. Po kliknięciu w nie, na ilustracji wyświetla się pomarańczowe wyróżnienie dookoła winorośli, dwóch naczyń po bokach Horacego oraz kielicha, który trzyma w ręce. Po kliknięciu przycisku z trzema kropkami po prawej stronie hasła, na ekranie wyświetla się następujący tekst: „Poeta trzyma w dłoni kielich z winem, w otoczeniu postaci widzimy inne naczynia oraz winorośl. Jest to wyraźne nawiązanie do tematyki biesiadnej, którą często podejmował Horacy”. Następne hasło to: Cytat. Po kliknięciu w nie, na ilustracji wyświetla się pomarańczowe wyróżnienie dookoła łacińskiego hasła pod stopami Horacego, na samym dole ilustracji. Po kliknięciu przycisku z trzema kropkami po prawej stronie hasła, na ekranie wyświetla się następujący tekst: „U dołu widoczny jest cytat z drugiej epody Horacego: Beatus ille qui procul negotiis (Szczęśliwy ten, kto jest daleko od trosk)”.
W swoich utworach poeta przekonywał, że literatura unieśmiertelnia bohaterów i twórców, powoduje, że ważne wydarzenia nie odchodzą w zapomnienie. Wiarę w moc twórczości Horacy wyraził w pieśni, z której wywodzi się topos exegi monumentumexegi monumentum..
W ilustracji interaktywnej zamieszczono tę słynną pieśń XXX z księgi III w wersji łacińskiej i polskim przekładzie Lucjana RydlaLucjana Rydla.
MetrykaMetryka Horacego
Wersyfikacja Horacego wzoruje się na greckiej, lecz jest precyzyjnie dostosowana do języka łacińskiego. Poeta niejednokrotnie podkreślał w swoich utworach ich pokrewieństwo z wielką literaturą starożytnych Greków. Z dumą przedstawiał siebie jako tego, który pierwszy zastosował greckie miary wierszowe, pisząc po łacinie. Nie jest to do końca prawdą. U schyłku republiki również podejmowano takie próby. Prawdą jest jednak, że to Horacy na tym polu osiągnął najwięcej, mocno i odważnie czerpiąc z ideału najwcześniejszych i najbardziej cenionych greckich liryków – AlkajosaAlkajosa i SafonySafony.

W jednej ze swoich pieśni pisał:
Na wyżyny się wzbiłem i żem przeniósł pierwszy
Do narodu Italów rytm eolskich wierszy.
Melpomeno, weź chlubę, co z zasługi rośnie,
I delfickim wawrzynem wieńcz mi włos radośnie.
Zapoznaj się z filmem dotyczącym życia i twórczości Horacego. Pomoże ci to uporządkować i utrwalić dotychczasową wiedzę.

Co stanowiło klucz do sukcesu poety z Wenuzji? Miał on niesamowity talent, ale również przemyślany program poetycki. W przeciwieństwie do wcześniejszych rzymskich liryków nie wzorował się na poezji hellenistycznej, sięgając jeszcze dalej, do ideału pierwszych wielkich greckich twórców poezji lirycznej. Jednocześnie, korzystając z klasycznej formy, poruszał tematy rzymskie; jego poezja pełna była patriotyzmu. Oprócz tematyki miłosnej czy biesiadnej, odnajdujemy u Horacego bardzo dojrzałą refleksję moralną (zarówno w satyrach, jak i w pieśniach). Ta dojrzałość sprawiła, że nawet pojedyncze wersy z horacjańskich utworów niosły się i przez stulecia były podejmowane przez kolejnych twórców, dla których poeta stał się niedoścignionym wzorem.
Publius Ovidius Naso
W ilustracji interaktywnej zamieszczono notę biograficzną poety oraz krótki tekst łaciński dotyczący jego życia. Zapoznaj się z tymi informacjami. W zrozumieniu tekstu pomoże ci jego wersja polska zawarta pod kolejnym punktem interaktywnym.
Twórczość poety prezentuje schemat graficzny:
Największym dziełem Owidiusza są bez wątpienia Metamorfozy. W prezentacji znajdziesz informacje na temat tego poematu.
Ilustracja interaktywna przedstawia kilka metamorfoz z poematu Owidiusza, które wyjaśniają przyczyny powstania niektórych zjawisk naturalnych. Zapoznaj się z nimi i wykonaj polecenia.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DEPFP5M45

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1OACU2OLCS8P
Film animowany pod tytułem: Owidiusz Metamorfozy. Przedstawia historię powstania znanego nam świata, opis został wykonany na postawie publikacji Owidiusza pod tytułem Metamorphoses libri XV, Liber primus 5‑28. Pierwsza scena prezentuję grupę czterech osób wykonującą skok na tle morza. Obok wyświetlany jest opis: 5 Aurea prima sata est aetas, quae vindice nullo, sponte sua, sine lege fidem rectumque colebat. Poena metusque aberant, nec verba minantia fixo aere legebantur, nec supplex turba timebat iudicis ora sui, sed erant sine vindice tuti. Złoty wiek najpierw nastał. Nie z bojaźni kary, Lecz z własnej chęci człowiek cnoty strzegł i wiary. Kary, trwogi nie znano. W spiżowych tablicach Groźby praw, i wyroku na sędziego licach Lud nie czytał: bez sędziów byli bezpiecznemi. Druga scena przedstawia szyszkę na drzewie iglastym. Obok wyświetlony jest opis: 10 Nondum caesa suis, peregrinum ut viseret orbem, montibus in liquidas pinus descenderat undas, nullaque mortales praeter sua litora norant; nondum praecipites cingebant oppida fossae; non tuba directi, non aeris cornua flexi, 15 non galeae, non ensis erant: sine militis usu mollia securae peragebant otia gentes. Jeszcze sosna dla obcej odwiedzenia ziemi Nie zstąpiła do morza ze swych gór rodzinnych, A człowiek prócz ojczystego nie znał brzegów innych. Grodów nie otaczano spadzistymi wały, Proste trąby i surmy zagięte nie brzmiały; Hełmu, miecza nie było, i bez wojsk narody Używały w spokoju bezpiecznej swobody. Trzecia scena przedstawia dłonie człowieka, w których znajduje się zboże, owoce czereśni na gałęzi drzewa, biały owoc, oraz żołędzie. Obok wyświetlony jest opis: Ipsa quoque immunis rastroque intacta nec ullis saucia vomeribus per se debat omnia tellus, contentique cibis nullo cogente creatis 20 arbuteos fetus montanaque fraga legebant cornaque et in duris haerentia mora rubetis et quae deciderant patula Iovis arbore glandes. Jeszcze bronią nie tknięta, od pługa spokojna, Wszystko z siebie dawała ziemia w dary hojna. Przestając na pokarmie, zrodzonym bez pracy, Z drzew owoc, z gór poziomki zbierali wieśniacy, Tarnki i głóg, rosnący na krzakach ciernistych, I żołędzie, co spadły z dębów rozłożystych. Czwarta scena przedstawia widok na morze i wysokie klify, pole pełne czerwonych maków oraz na drzewo stojące nad jeziorem w czasie mgły. Obok wyświetlony jest opis: Ver erat aeternum, placidique tepentibus auris mulcebant zephyri natos sine semine flores; 25 mox etiam fruges tellus inarata ferebat, nec renovatus ager gravidis canebat aristis; flumina iam lactis, iam flumina nectaris ibant, flavaque de viridi stillabant ilice mella. Wiosna była wieczysta. Zefiry łagodne Rozwijały tchem ciepłym kwiaty samorodne. Zboża na nieoranej rodziły się ziemi I łan ugorny kłosy połyskał ciężkiemi. Hojną płynęły strugą i nektar, i mleko, I z dębu zielonego złote miody ciekną.
Na zakończenie zapoznaj się z fragmentem „Metamorfoz” w języku łacińskim, dotyczącym przemiany AkteonaAkteona w jelenia.

Ovidius, Metamorphoseon libri XV, XIII, 194–205
… dat sparso capiti vivacis cornua cervi,
dat spatium collo summasque cacuminat aures,
cum pedibusque manus, cum longis bracchia mutat
cruribus et velat maculoso vellere corpus.
Additus et pavor est. Fugit Autonoeius heros
et se tam celerem cursu miratur in ipso.
Ut vero vultus et cornua vidit in unda,
„me miserum!” dicturus erat: vox nulla secuta est.
Ingemuit: vox illa fuit, lacrimaeque per ora
non sua fluxerunt; mens tantum pristina mansit.
Tłumaczenie:
(I wyjawiwszy słowy smutne przeznaczenie,)
Skropionej głowie rogi przyprawia jelenie,
I uszy mu zaostrza i przedłuża szyję.
Nagle sierść nakrapiana ciało jego kryje;
Ramiona mu w golenie, ręce przeszły w nogi.
Wódz, dawniej nieulękły, teraz pełen trwogi,
Ucieka, sam zdumiony, że tak rączy w biegu.
Ale zaledwie stanął przy strumienia brzegu,
Widząc swe rogi w wodzie: »Ach, biada mi, biada!«
Chciał wołać, lecz już więcej swym głosem nie włada.
Westchnął tylko, łza gorzka na obcą twarz płynie,
A po zmianie w nim czucie zostało jedynie.
Indeks górny Autor tłumaczenia: Bruno Kiciński, w: Życie i poezja Owidjusza, Gebethner i Wolff, Warszawa, 1933 Indeks górny koniecAutor tłumaczenia: Bruno Kiciński, w: Życie i poezja Owidjusza, Gebethner i Wolff, Warszawa, 1933
Zarówno Horacy, jak i Owidiusz pozostawili trwały ślad w kulturze europejskiej, każdy na swój odmienny sposób. Horacy, ze swoją filozofią umiaru i pochwałą codziennego życia, ukazał ideał harmonii, który przez wieki inspirował kolejnych twórców. Owidiusz natomiast, dzięki niezwykłej wyobraźni i kunsztowi narracyjnemu, wzbogacił literaturę o dzieła pełne dynamiki i emocji.
Obaj poeci, choć różnili się temperamentem i doświadczeniami, pokazali siłę sztuki słowa, która potrafi przetrwać zmiany epok. Dlatego ich dorobek pozostaje nie tylko świadectwem antycznego świata, ale także nieustannym źródłem refleksji dla współczesnego czytelnika.
Słownik łacińsko‑polski
do
dziwić się, podziwiać
równy, spokojny, obojętny
miłosny, zakochany
stromy, trudny
sztuka
złoty
szczęśliwy
skubać, zrywać, chwytać
pieśń
łatwowierny, dobroduszny
ozdobny, stosowny, zaszczytny
bawić, sprawiać przyjemność
dzień
prosty, skromny, surowy
uczyć, nauczać
słodki
list
i
z (kogo? czego?)
kwiat
owoc, zysk, korzyść
tamen, ów
w
uwieńczony laurem/wawrzynem
z drzewa lurowego, laurowy, wawrzynowy
drzewo laurowe, wienic laurowy, tryumf, zwycięstwo
książka
płynny, czysty, wyraźny
środek, umiarkowanie
przypominać, pamiętać
myśl, sposób myślenia, rozwaga
najmniejszy (gradus superlativus od przymiotnika parvus 3 (mały))
Stopniowanie przymiotników znajduje się w module - Przestopniowane przymiotniki i przysłówki.
żołnierz
umierać
zajęcie, praca, czynność
nic nowego
nic
nie
cały, wszystek
ojczyzna
obraz, malarstwo
poezja
poetycki
Morze Czarne
dla, za, w obronie
z daleka, z oddali
jak
który, która, które; kto
piętnaście
Liczebniki łacińskie zostały omówione w module - Starożytny kalkulator, czyli kilka słów o liczebnikach.
rzecz, sprawa
stuletni
beztroski, niedbały, pewny, bezpieczny
zwracać uwagę, strzec
kapać, ciec, sączyć
jak
Słownik pojęć
żyjący w VI/V w. p.n.e. jeden z najwybitniejszych tragików ateńskich, uważany za rzeczywistego twórcę tragedii greckiej.
O tragedii greckiej i jej przedstawicielach dowiesz się więcej w module zatytułownaym Literatura grecka, w rozdziale - Szukając katharsis. Tragedia grecka.
w mitologii greckiej myśliwy z Teb; podpatrzył Artemidę w kąpieli, za co został przez nią zamieniony w jelenia, a wówczas rozszarpały go własne psy.
żyjacy VII/VI w. p.n.e., grecki poeta z wyspy Lesbos, współczesny Safonie. Pisał hymny, pieśni biesiadne, polityczne i miłosne. Od jego imienia jedna z form wiersza lirycznego nosi nazwę „strofy alcejskiej”.
bóg w mitologii greckiej i rzymskiej, patronem muzyki, poezji, sztuki, światła, prawdy, uzdrawiania i wróżbiarstwa; syn Zeusa i Leto, bliźniaczy brat Artemidy.
kraina historyczna w starożytnej Italii, leżąca w południowo‑wschodniej części Półwyspu Apenińskiego, wzdłuż wybrzeży Adriatyku. Głównym miastem regionu był Tarent.
żyjący w VII w. p.n.e. poeta grecki, jeden z najwybitniejszych (obok Alkajosa i Safony) przedstawicieli greckiej poezji lirycznej.
dążenie do niezależności względem świata zewnętrznego, samowystarczalność, poleganie na sobie. Był to popularny postulat starożytnej greckiej etyki.
łac. Marcus Iunius Brutus żyjący w I w. p.n.e. słynny obrońca republiki rzymskiej, należał do grupy spiskowców, którzy zabili Juliusza Cezara (idy marcowe). Był przeciwnikiem dyktatury. Występował również przeciwko II triumwiratowi, walcząc z Markiem Antoniuszem i Oktawianem. Po klęsce pod Filippi (42 r. p.n.e.) popełnił samobójstwo. Był przyjacielem Cycerona, który uważał Brutusa za wybitnego mówcę i dedykował mu swoje dzieła.
odnoszący się do Delf - starożytnego miasta w środkowej Grecji, gdzie znajdowała się świątynia Apollina oraz słynna wyrocznia.
O wróżbach i wyroczniach w Grecji i Rzymie dowiesz się w rozdziale - Poznać przyszłość. Starożytne wyrocznie, wieszczowie i wieszczki, zamieszczonym w module pt. Życie społeczne i gospodarcze w Grecji i Rzymie.
średniozamożna rzymska klasa społeczna, w skład której wchodzili kupcy, przedsiębiorcy, bankierzy itp.
założona przez Epikura w IV w. p.n.e. szkoła filozoficzna, która utożsamia szczęście z osiągnięciem przyjemności i unikaniem cierpienia.
Więcej informacji o starożytnej filozofii znajdziesz w module Greckie i rzymskie szkoły filozoficzne.
w starogreckiej poezji strofa, w której drugi wers jest krótszy od pierwszego; również utwór złożony z takich strof.
jedno z siedmiu wzgórz rzymskich, położone w środkowo‑wschodniej części miasta, pomiędzy wzgórzami Wiminał i Celiusz; włączony w obręb Rzymu na początku cesarstwa.
żyjący w V w. p.n.e. jeden z trójki najwybitniejszych tragików starożytnej Grecji.
starożytne miasto w zachodniej Tracji; miejsce bitwy z 42 r. p.n.e, do której doszło pomiędzy Antoniuszem i Oktawianem a Brutusem i Kasjuszem. Powodem bitwy była zemsta na Brutusie i Kasjuszu za zdradę Juliusza Cezara. Wojska Antoniusza i Oktawiana rozgromiły siły Brutusa i Kasjusza.
wiersz złożony z 6 stóp daktylicznych (heksametr daktyliczny), charakterystyczny dla starożytnego eposu (zarówno greckiego, jak i łacińskiego), sielanki oraz satyry. Heksametry występujące na przemian z pentametrami tworzyły dystych elegijny – metrum wykorzystywane w elegii.
ubóstwiony heros w mitologii rzymskiej, którego kult w późniejszym okresie zlał się całkowicie z greckim herosem Heraklesem; znany głównie z niezwykłej siły i dwunastu prac.
Więcej o mitologicznych herosach znajdziesz w module zatytułowanym Tajemniczy świat greckich bogów i superbohaterów.
żyjący w VIII w. p.n.e. grecki pieśniarz i recytator wędrowny, epik; ojciec poezji epickiej; autor dwóch eposów: Iliady i Odysei.
Informacje o Homerze i jego dziełach znajdziesz w rozdziale - Śladami Homera: Iliada i Odyseja, w module - Literatura grecka.
żyjący w IV/III w. p.n.e. grecki poeta epoki aleksandryjskiej, twórca pierwszej historii literatury.
w starożytnym Rzymie, w początkach republiki, urzędnik sprawujący funkcję sędziego śledczego oraz oskarżyciela publicznego w sprawach karnych.
Urzędy i instytucje w republice rzymskiej zostały omówione w rozdziale - Demokracja czy monarchia? Rzecz o antycznych formach ustrojowych, w module zatytułowanym - Wspólna historia.
w starożytności symbol chwały, sławy, triumfu i zwycięstwa, także nagroda dla zwycięzcy w boju lub sportowej rywalizacji. Przyznawany był zwycięskim wodzom, artystom, poetom, uczonym i sportowcom. Laur był atrybutem Apollina i poetów. Wierzono, że noszenie wieńca laurowego daje natchnienie twórcze.
II w. p.n.e., rzymski poeta, przyjaciel Scypiona Młodszego. Uznawany jest za twórcę rzymskiej satyry.
(70 - 8 r. p.n.e.) rzymski polityk, przyjaciel cesarza Oktawiana Augusta. Zasłynął jako opiekun poetów, sam również pisał. Do jego kręgu należeli: Horacy, Wergiliusz i Propercjusz.
jedna z dziewięciu córek Zeusa, muza tragedii przedstawiana przeważnie z maską w lewej dłoni, prawą ręką opartą o maczugę, prawdopodobnie w związku z postacią Herkulesa, bohatera tragicznego. Według innych przedstawień oparta lewą ręką o skałę, w prawej dłoni trzyma maskę tragiczną.
zasada tworzenia wierszy w poezji antycznej, odpowiednik wersyfikacji w poezji nowożytnej; nauka o budowie wierszy oraz komponowania z nich większych całości rytmicznych, np. strof.
żyjący w III/II wieku p.n.e. grecki poeta, lekarz i gramatyk.
złoty wiek literatury rzymskiej przypadający na lata panowania cesarza Oktawiana Augusta (30 r. p.n.e. – 14 n.e.). Charakteryzuje się on rozkwitem poezji i epiki pod patronatem dworu.
łac.Gaius Iulius Caesar Octavianus żyjący w I w. p.n.e./I w. pierwszy cesarz Rzymu; wnuk siostry Juliusza Cezara, wyznaczony przez niego na następcę. Nosił tytuł princepsa (pierwszego senatora) i zachowywał pozory republiki.
żyjący I w. p.n.e./I w. wpływowy ród rzymski, której członkowie często sprawowali najwyższe urzędy w Rzymie. Uwikłani w zamach na Nerona oraz podejrzewani o otrucie Germanika.
żyjący w I w. p.n.e. poeta rzymski; autor elegii miłosnych, trenów. Na zamówienie Mecenasa tworzył utwory opisujące genezę zwyczajów, budowli czy pomników w Rzymie.
żyjący w XIX/XX w. poeta, prozaik i dramatopisarz okresu Młodej Polski.
pasmo górskie we Włoszech w Apeninach Środkowych, w regionie Lacjum, rozciągające się między doliną Tybru, a innymi rzekami; najwyższy szczyt Monte Tancia (1292 m. n.p.m.).
żyjąca VII/VI w. p.n.e. grecka poetka z wyspy Lesbos, uznawana za najwybitniejszą twórczynię poezji lirycznej. Od jej imienia noszą nazwę tak zwane strofy safickie, chętnie używane przez późniejszych twórców (między innymi Horacego).
gatunek literacki, mający korzenie w starożytnej Grecji. Udoskonalona w Rzymie satyra służyła do krytyki społecznej i politycznej poprzez humor, ironię i sarkazm, piętnując ludzkie wady, błędy i obyczaje.
żyjący w XIX/XX w. generał broni Wojska Polskiego, premier i minister spraw wojskowych II Rzeczypospolitej, premier rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźctwie, twórca i naczelny wódz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Zginął w katastrofie lotniczej w Gibraltarze.
żyjący w V w. p.n.e. jeden z trójki najwybitniejszych tragików starożytnej Grecji; autor m. in. Antygony.
założona przez Zenona z Kition w Atenach w III wieku p.n.e. szkoła filozoficzna, której celem było osiągnięcie spokoju i szczęścia przez życie zgodne z rozumem, cnotą i naturą. Do jej najważniejszych przedstawicieli należeli m.in. Seneka Młodszy, Epiktet i Marek Aureliusz.
wł. Sulmona; miejscowość w środkowo - wschodniej części Półwyspu Apenińskiego; miejsce urodzenia Owidiusza.
od IV wieku Konstanca; największy port handlowy Rumunii, leżący nad Morzem Czarnym; miejsce zesłania i śmierci Owidiusza.
początkowo urzędnik plebsu, w późniejszym czasie uznany za urzędnika państwowego. Miał za zadanie chronić interesów plebejuszy.
miasto na granicy Apulii i Lukanii, nad rzeką Aufidus, u stóp góry Vultur. Miejscowość rodzinna Horacego.
żyjący w I w. p.n.e. rzymski poeta, uważany za jedną z najważniejszych postaci w dziejach światowej literatury, autor m.in. Eneidy, Georgik i Bukolik.



