Tajemniczy świat greckich bogów i superbohaterów
Nihil difficNihil difficĭĭlele: Superbohaterowie mitologii
Narodziny supermocy
Według greckich wierzeń bogowie często przybywali na ziemię i ingerowali w sprawy ludzi. Zdarzało się, że mieszkańcy Olimpu zakochiwali się w śmiertelniczkach, a boginie w śmiertelnikach. Wówczas na świat przychodziły dzieci obdarzone boskimi zdolnościami. Zwano ich herosami lub bohaterami. Ale choć płynęła w nich krew bogów, nie byli nieśmiertelni.
Do grona herosów zaliczano również potomstwo zrodzone wyłącznie z ludzi – warunkiem było dokonanie niezwykłych czynów (np. założenie miasta).
Mapa myśli ukazuje pochodzenie herosów oraz ich najsłynniejszych przedstawicieli.
- Nazwa kategorii: herosi/bohaterowie
- Nazwa kategorii: rodzice bóg+człowiek/ człowiek+bóg
- Nazwa kategorii: Herakles
- Nazwa kategorii: Tezeusz
- Nazwa kategorii: Achilles
- Nazwa kategorii: Perseusz Koniec elementów należących do kategorii rodzice bóg+człowiek/ człowiek+bóg
- Nazwa kategorii: rodzice człowiek+człowiek
- Nazwa kategorii: Edyp
- Nazwa kategorii: Hektor
- Nazwa kategorii: Jazon
- Nazwa kategorii: Odyseusz Koniec elementów należących do kategorii rodzice człowiek+człowiek
- Elementy należące do kategorii herosi/bohaterowie
- Elementy należące do kategorii rodzice bóg+człowiek/ człowiek+bóg
- Elementy należące do kategorii rodzice człowiek+człowiek
Dla starożytnych bardzo często herosi stawali się wzorami postępowania. O ich życiu opowiadano wiele legend, które przekazywano z pokolenia na pokolenie. Stanowili nieodłączny element greckich wierzeń. Niejednokrotnie stawiano herosów na równi z bogami, przypisując im rolę półbogów lub potomków greckich bóstw.
Groby herosów stanowiły niejednokrotnie miejsce kultu. W chwilach trwogi, czy niebezpieczeństwa ludzie modlili się do nich wierząc, że jako najbliżsi opiekunowie przyjdą im z pomocą.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym dotyczącym greckich bohaterów, a nastęnie wykonaj zadania.
Podania bohaterskie
Postacie podań greckich nazywamy bohaterami lub herosami. Zazwyczaj byli to synowie bogów urodzeni z kobiety śmiertelnej. Obdarzeni nadludzkim wzrostem i niepożytą siłą, kochali się w wojnach i wyprawach awanturniczych. Podejmowali wyjątkowe trudy i znoje dla całej ludzkości lub dla umiłowanego kraju czy miasta. Różnili się między sobą znacznie co do istoty i pochodzenia. Jedni (DioskurowieDioskurowie, HelenaHelena) byli niegdyś samodzielnymi bóstwami lub demonami, póki ich nie zepchnęły na bardziej podrzędne stanowisko nowe pojęcia religijne; drudzy noszą znamiona postaci historycznych (MinosMinos, TezeuszTezeusz), których prawdy odgadnąć nie możemy; jeszcze innych zrodziła chełpliwa fantazja rodów szlacheckich, szukających wśród istot boskich swych najdalszych przodków. Osobno stoją eponymowieeponymowie ludów, krajów, miast stworzeni wyobraźnią pospólstwa lub poetów dla wyjaśnienia nazw poszczególnych państw, plemion i osad. W końcu nie brak i czystych tworów poezji, niezwiązanych z tradycją ludową, powołanych do życia jakimś wierszem lub pieśnią.
Liczba greckich bohaterów, podobnie jak bogów, jest niezmierna. Zaludniają wszystkie morza, wyspy, miasta, góry, jaskinie, odwieczne zamki, prastare domostwa lub groby z zamierzchłych czasów.
Otacza ich niezwykle barwny krąg podań, które wikłają się i plączą dokoła tych samych osób — wiecznie zmienne, niepewne, w setkach odmian, w każdej okolicy na inny sposób opowiadane, przez każde pokolenie wzbogacane nowymi szczegółami. W tworzeniu i rozszerzaniu podań wszyscy brali udział: piastunka zabawiająca dzieci bajką i wędrowny śpiewak, który chodził po miastach z pieśnią o bogach i bohaterach, i historyk szukający w legendach źródła pierwotnych dziejów. Gdzie był jakiś kamień dziwnego kształtu, gdzie obrzęd niezrozumiały, gdzie zwyczaj krajowy, którego znaczenia ni początku wyjaśnić sobie nie umiano, gdzie wspomnienie jakiegoś sporu o granicę dwóch państw sąsiednich — w tych wszystkich i tym podobnych wypadkach tworzono wnet podania i wprowadzano do nich nowych lub dawnych ulubionych bohaterów. Bohaterowie walczyli ze smokami, ustalali granice państw, nadawali im swoje imiona, budowali świątynie, zaprowadzali nowe obrzędy religijne, wznosili mury obronne miast, których byli pierwszymi królami, szerzyli dalekie podboje, utwierdzali pokój, powaśnionych jednali z bogami, a po śmierci opiekowali się nadal swymi ziomkami i nieraz na ich grobach powstawały wyrocznie.
Szczególnie doniosłą rolę w tym kształtowaniu legend odegrała poezja epiczna i dramat grecki. […]
Dzięki tej pracy poetów greckich podania Hellady przeszły do wszystkich narodów cywilizowanych zapładniając ich sztukę i literaturę.
Źródło: Jan Parandowski, Mitologia, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1987, s. 123–124, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Zdefiniuj pojęcie „heros”. Napisz, co oznaczało dawniej, a w jakim znaczeniu używane jest współcześnie.
Odpowiedz na pytanie: dlaczego starożytni tworzyli podania o bohaterach? W odpowiedzi przytocz fragment z tekstu Jana Parandowskiego.
Tym, co łączyło większość herosów, była nie tylko boska krew płynąca w ich żyłach, lecz także potężna siła i wielka odwaga, dzięki którym pokonywali wszelkie przeszkody, walcząc z potworami, a nawet z samymi bogami.
Drogi bohaterów: od kary Prometeusza po wyprawę Argonautów
Prometeusz - bohater wieloznaczny
Prometeusz, to tytan, który ze względu na swoje zasługi bywa często zaliczany do grona herosów. Jego ojcem był również pochodzący z rodu tytanów - Japet, natomiast matką okeanida Klimene.
Prometeusz kojarzony jest z kilkoma wydarzeniami ważnymi dla dziejów ludzkości. Większość greckich mitów o charakterze antropogenicznym za twórcę ludzkości uznaje właśnie jego. Miał on ulepić człowieka z gliny pomieszanej ze łzami i tchnąć w niego duszę z ognia pochodzącego z rydwanu Słońca.
Człowiek Prometeusza był niższy i słabszy od tytanów. Prometeusz, chcąc mu pomóc przemycił na ziemię ogień w pustym wnętrzu łodygi kopru, mimo, iż wiedział, że czyni to wbrew woli Zeusa. Z biegiem czasu ludzie nauczyli się wykorzystywać ogień w gospodarstwie domowym, a nawet w produkcji niezbędnych narzędzi, m.in. broni. Działanie Prometeusza nie spodobało się Zeusowi, który obawiał się utraty władzy z rąk ludzkich. Gromowładny postanowił zemścić się. Stworzył piękną kobietę, Pandorę, której wręczył zamkniętą skrzynkę i zakazał otwierania jej, po czym wysłał ją do Prometeusza. Mądry tytan obawiał się podstępu i nie wpuścił kobiety do swojego domu. Niestety, brat Prometeusza, Epimeteusz był mniej zapobiegliwy. Z miejsca zakochał się w pięknej wysłannicy bogów i ożenił się z nią. Pandorę codziennie coraz bardziej kusiło, by otworzyć puszkę, aż w końcu pewnego dnia, gdy męża nie było w domu, własnymi rękoma zdjęła z niej wielką pokrywę. Ciąg dalszy poznasz w tekście źródłowym zamieszczonym w ilustracji interaktywnej.
Zdecydowana większość dzieł poświęconych Prometeuszowi koncentrowała się albo na jego całej historii, albo na którymś z epizodów, jak stworzenie człowieka, wykradzenie dla niego ognia, poniesienie surowej kary ustanowionej przez Zeusa. Znacznie rzadziej wspominano o tym, co wydarzyło się później. Uwagę na ten temat znajdujemy w Słowniku mitów i tradycji kultury Władysława Kopalińskiego:
Wreszcie, po setkach lat tej męki, Herakles strzałą z łuku zabił orła, a także uwolnił Prometeusza na polecenie Zeusa, któremu tytan wyjawił w zamian tajemnicę powierzoną Prometeuszowi przez matkę (Temidę): „Ktokolwiek z bogów czy ludzi będzie miał syna z nereidą Tetydą, syn ten będzie potężniejszy od ojca”. Odwiodło to Zeusa od zalotów; wyswatał wtedy Tetydę śmiertelnikowi Peleusowi […]. Ostatecznie wyzwolenie Prometeusza nastąpić miało jednak dopiero wówczas, gdy któryś z nieśmiertelnych zrzeknie się dla niego swej nieśmiertelności.
Źródło: Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu). Źródło: Źródło: Zygmunt Kubiak, Mitologia Greków i Rzymian, Warszawa 1998, s. 932.
Chiron […] najsławniejszy z centaurów, prawy, mądry i uczony […]. Był […] przyjacielem Herkulesa, który go przypadkowo zranił w kolano zatrutą strzałą. Rana była nieuleczalna, więc Chiron, nie mogąc wytrzymać bólu, zrzekł się nieśmiertelności na rzecz Prometeusza.
Źródło: Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu). Źródło: Zygmunt Kubiak, Mitologia Greków i Rzymian, Warszawa 1998, s. 150.
Zapoznaj się z galerią obrazów interaktywnych stanowiących ilustrację do mitu o Prometeuszu. W treści ilustracji znajduje się łaciński tekst dotyczący Prometeusza oraz jego wersja polska.
Quomodo Iuppiter Prometheum NON punivit? Możliwe odpowiedzi: 1. dēligāvit eum in monte Caucasō ad saxum clāvīs ferreīs., 2. Mercurium missit, ut eum interficeret., 3. aquilam apposuit, quae iecur eius exēsset.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym, który ukazuje wieloznaczność czynów Prometeusza, a następnie wykonaj polecenie.
Był więc Prometeusz dobroczyńcą ludzkości, ale – według innych wersji mitu – także tym, który sprowadził na nią wielkie nieszczęście, zakłócił bowiem dotychczasowe formy jej istnienia, być może mizerne i prymitywne, ale zgodne z rytmem natury i boskimi prawami; to przecież za jego sprawą znalazła się na ziemi skrzynka Pandory, wypełniona złem wszelkiego rodzaju. Był boskim dawcą, ale zarazem złodziejem, kimś w rodzaju szlachetnego zbójnika z góralskich opowieści, który odbiera możnym, by obdzielić potrzebujących (...). Poświęcał się i cierpiał za innych; porównywano go w pierwszych wiekach chrześcijaństwa z Chrystusem (...). Był bogiem i zarazem demonem, odkupicielem i szatanem, przynoszącym zło. Był także twórcą, konstruktorem nowego świata. (...) I – oczywiście – jako dawca ognia – był twórcą cywilizacji, wyposażył człowieka w środki, które mu pozwalają przekształcać naturę i od niej się przynajmniej częściowo uniezależniać. Tyle ról, tyle dokonań, tyle zróżnicowanych ocen. Trudno chyba wskazać innego bohatera mitologicznego, który byłby równie wieloznaczny, tak wieloznaczny, że aż absurdalny.
Źródło: Michał Głowiński, Ten śmieszny Prometeusz, [w:] tegoż, Mity przebrane, Kraków 1990, s. 85–87.
Więcej informacji na temat Prometeusza znajdziesz w module Mitologiczny początek świata, w rozdziale zatytułowanym - Mity ajtiologiczne.
Herakles: bohater, który nie znał granic
Był on synem Zeusa i królowej Alkmeny. Hera, żona władcy bogów, znienawidziła Heraklesa od momentu jego narodzin. Jako syn ziemianki, Herkules był śmiertelny. Jakiego podstępu chciał użyć ojciec, aby obdarzyć go nieśmiertelnością, dowiesz się z treści zamieszczonej w ilustracji interaktywnej.
Odpowiednikiem greckiego herosa Heraklesa był rzymski Herkules. Czczono go jako opiekuna podróżnych, handlarzy, a przede wszystkim żołnierzy. Przed wyruszeniem na wojnę rzymscy żołnierze zwracali się do niego, prosząc o pomoc w zwycięstwie. Rzymianie posiadali wiele własnych mitów opowiadających o bohaterskich czynach Herkulesa. Jeden z nich głosi, że heros miał pokonać Kukusa – trzygłowego olbrzymiego potwora ziejącego ogniem, który zamieszkiwał grotę pod Awentynem i nękał tamtejszych mieszkańców. Tak Herakles, jak i Herkules na zawsze zapisali się w kulturze europejskiej, jako zwycięzcy bohaterowie, których nikt nie zdołał pokonać.
Dalsze losy Heraklesa/Herkulesa zamieszczono w filmie. Zapoznaj się z nimi, a następnie wykonaj ćwiczenia.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1Q6T1PS31AOC
Film animowany pt. „Herkules - największy z herosów” przedstawia życie mitycznego herosa – Herkulesa.
W języku polskim funkcjonuje wiele związków frazeologicznych, które pochodzą z mitologii, w tym z mitu o Heraklesie. Jednym z nich jest frazeologizm koszula (suknia, szata) Dejaniry. Oznacza on źródło niekończących się cierpień, bólu lub sytuację bez wyjścia, w którą wplątaliśmy się w dobrej wierze. Symbolizuje tragiczne konsekwencje nieświadomych działań, które zamiast przynieść korzyść (w przypadku Dejaniry: miłość), prowadzą do zguby.
Na zakończenie zapoznaj się z multimedium. Pod zakładkami znajdziesz tekst łaciński traktujący o bohaterze wraz z przekładem na język polski oraz ikonografię ilustrującą tę opowieść.
Hercules filius Iovis dei et Alcmenae, mortalis feminae, Thebanorum reginae fuit. Iuno, uxor Iovis, semper Herculis infensa fuit, qua de causa olim in parvum Herculem duas serpentes misit. Tum puer serpentes cepit et anxit. Post multos annos Hercules voluntate Iunonis apud regem Eurystheum serviebat et multa periculosa opera efficere debebat. Eurystheus, qui vir valde timidus fuit, Herculem cum Hydra Lernaea pugnare iubebat. Praeterea, imperio regis, leonem Nemeaeum, horribile monstrum, devicit, poma Hesperidum apportavit et alios quoque periculosos labores effectit, e.g. Cerberum canem ex Tartaris surripuit.
Źródło: Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu). Źródło: na podstawie: S. Wilczyński, E. Pobiedzińska, A. Jaworska, Porta Latina Nova. Podręcznik do języka łacińskiego, Warszawa 2012, s. 38.
Herkules był synem boga Jowisza i Alkmeny, kobiety śmiertelnej, królowej Tebańczyków. Junona, żona Jowisza, była zawsze nieprzyjazna Heraklesowi i dlatego kiedyś wysłała na małego Herkulesa dwa węże. Wtedy chłopiec złapał i udusił węże. Po wielu latach Herkules z woli Junony służył u króla Eurysteusza i musiał wykonać wiele niebezpiecznych prac. Eurysteusz, który był bardzo tchórzliwym człowiekiem, rozkazał, by Herkules walczył z hydrą lerneńską. Ponadto, z rozkazu króla, pokonał lwa nemejskiego, straszliwe monstrum, przyniósł owoce Hesperyd i wykonał inne, równie niebezpieczne prace, np. wyciągnął z Tartaru psa Cerbera.
Tłumaczenie: autorka podręcznika
Od Trojzeny do Aten: czyny i legenda Tezeusza
Tezeusz należy do najbardziej czczonych herosów greckich. W szczególny sposób traktowano go zwłaszcza w rodzinnych Atenach oraz w całej Attyce, czyli historycznej krainie leżącej we wschodniej części starożytnej Grecji. Widziano w nim postać niemal dorównującą znaczeniem Heraklesowi – w niektórych mitach obaj herosi występują razem.
Informacje o niezwykłych przygodach Tezeusza podawały głównie mity powstałe w Attyce. Na ich podstawie już w starożytności tworzono dzieła upamietniające pamięć o herosie.
W ilustracji interaktywnej znajduje się curriculum vitaecurriculum vitae Tezeusza. Zapoznaj się z treścią zamieszczną pod punktami i wykonaj zadania.
Chłód ranny budzi ją ze snu. Ariadna rozgląda się dokoła i widzi jakieś obce i puste wybrzeże, nad którym świeci pobladły księżyc. Woła Tezeusza i słyszy, jak skały powtarzają za nią to imię. Wbiega na górę i zdaje się jej, że w oddali widać żagiel okrętu. [...] Płacze. Idzie wybrzeżem i nie spotyka śladu ludzi. Płacze z żalu za ojczyzną, za domem i ze strachu, że w tym pustkowiu rzuci się na nią zwierz dziki. [...] W tej chwili góry napełniają się zgiełkiem [...]. Gdy Ariadna otwiera oczy, zbliża się do niej Dionizos, piękny jak dzień, bierze ją za rękę i mówi: „Piękna pani! Kocham cię i pragnę, żebyś była moją żoną”. Ariadna przymyka powieki, bo zdaje się jej, że śni. [...] Porzucona kochanka Tezeusza została małżonką boga wina i ślub odbył się na tej samej wyspie Naksos, która swym kształtem przypomina liść winnej latorośli. Według Roberta Gravesa (1895‑1985), angielskiego badacza mitologii, historia nieszczęśliwej miłości Ariadny do Tezeusza nawiązuje do ówczesnych wierzeń Greków. „Ariadna” – a Grecy słowo to rozumieli jako „Ariagne” („bardzo święta”) – był to prawdopodobnie tytuł bogini księżyca czczonej w tańcu i na arenie [...]. Zaślubiając kapłankę księżyca, Tezeusz stawał się królem, panem Knossos [...]. System matrilinearny pozbawiał jednak następczynię tronu wszelkich praw do posiadłości, jeśli towarzyszyła małżonkowi poza granice kraju; oto dlaczego Tezeusz nie przywiózł Ariadny do Aten, dlatego pozostawił ją na widocznej w Knossos wyspie kreteńskiej Dia. Przypisy: system matrilinerany – system pokrewieństwa, w którym dzieci po urodzeniu są włączane do grupy matki pozostają jej członkami przez całe życie. 7. Czarny żagiel. Fragment z Mitologii Jana Parandowskiego: Tymczasem Tezeusz wesoło wracał do Aten. Ale zapomniał zmienić na okręcie żagiel czarny na szkarłatny, jak o to prosił Ajgeus. Stary król patrzył z wysokości skały nadmorskiej. Słabe oczy niewiele już mogły dojrzeć na migotliwej powierzchni wody. Pytał więc co chwila otaczających, czy nie widzą okrętu Tezeusza i jaki na nim żagiel. Nagle wszystkich twarze sposępniały: zbliżał się znany statek, o czarnych żaglach. Ajgeus, pewny, że syn zginął, rzucił się z rozpaczy do morza.
W tej chwili właśnie okręt Tezeusza zawinął do portu Faleron. Bohater wysiadł i zabrał się przede wszystkim do ofiar, które ślubował bogom. Jednocześnie wysłał do miasta herolda, aby zaniósł ojcu dobrą nowinę. Herold spotkał na gościńcu tłum ludzi opłakujących śmierć króla, wielu jednak powitało go radosnymi okrzykami, jako zwiastuna pomyślnych wieści, i ofiarowało mu wieńce w nagrodę. [...] Posłyszawszy to Tezeusz i wszyscy, którzy z nim byli, skierowali się ku miastu płacząc i wznosząc okrzyki. Pamięć tego dnia święcono podczas Oschoforiów, dokładnie odtwarzając dwojaki nastrój uroczystości: żałobny z powodu śmierci Ajgeusa i radosny z powodu szczęśliwego powrotu Tezeusza. Drugi tekst, fragment Mitów greckich Roberta Gravesa: Historycy kultury doszukują się w tych wydarzeniach nawiązań do obyczajów panujących w dawnych czasach. Ósmego dnia Pyanepsionu (października) – jest to dzień powrotu z Krety – wierni Ateńczycy tłumnie schodzą się nad brzegiem morza z garnkami, w których gotują rozmaite gatunki fasoli, by przypomnieć dzieciom, jak to Tezeusz, zmuszony do ograniczenia racji swej załogi, po wylądowaniu cały pozostały prowiant ugotował w jednym kotle [...].
W przedhelleńskich czasach jedzenie fasoli było, jak się zdaje, zakazane. Pitagorejczycy nie jedli fasoli, ponieważ mogły w niej przebywać dusze przodków, i mężczyzna, w przeciwieństwie do kobiety, jedząc fasolę, mógł pozbawić swego lub jej przodka możliwości ponownego przyjścia na świat. Ludowe święto fasoli świadczyłoby wobec tego o świadomym wyszydzaniu przez Hellenów bogini, która to tabu narzuciła. Przypis: Pitagorejczycy: członkowie szkoły filozoficzno‑religijnej założonej w VI w. p.n.e. przez greckiego matematyka i mistyka Pitagorasa. 8. Amazonki. Zdjęcie przedstawia fragment płaskorzeźby, na którym widać dwie postacie. Pod ilustracją fragmenty Mitologii Jana Parandowskiego i Mitów greckich Roberta Gravesa: Po śmierci Ajgeusa dokonał Tezeusz wielkiego dzieła zjednoczenia wszystkich rodów i gmin attyckich w jedną całość państwową, ze stolicą w Atenach. Równocześnie zrzekł się władzy królewskiej i utrwalił pierwsze zasady ustroju republikańskiego. Urządziwszy w ten sposób sprawy krajowe ruszył nad Morze Czarne, aby idąc śladami Heraklesa spróbować walki z Amazonkami. Skończyło się na tym, że porwał królową Amazonek, Antiope, i wplątał Ateny w długotrwałą wojnę z tym dziarskim plemieniem kobiet. Antiope umarła, pozostawiając mu syna, Hipolita.
W walkach między wojskiem Tezeusza i Amazonkami Robert Graves dostrzega echa wydarzeń historycznych.
Słowo amazonki wywodzi się zazwyczaj od a i mazon, „bez piersi”, ponieważ wierzono, że amazonki ucinały sobie jedną pierś, by lepiej mierzyć z łuku (ale jest to koncepcja fantastyczna). Prawdopodobnie jest to słowo ormiańskie oznaczające „kobiety księżycowe”. Ponieważ kapłanki bogini księżyca [...] były uzbrojone, [...] wygląda na to, że relacje podróżników wpłynęły na mylną interpretację pewnych starożytnych obrazów ateńskich przedstawiających wojownicze kobiety [...]. Obrazy te [...] przedstawiały bądź tę walkę między przedhelleńskimi kapłankami Ateny o urząd arcykapłański, bądź też najazd Hellenów na Attykę i opór im stawiony. 9. Lapitowie i centaury. Zdjęcie przedstawia pomnik. Na postumencie znajduje się centaur pół‑mężczyzna, pół‑koń. Na jego plecach siedzi mężczyzna. Próbuje zabić centaura. Ten odwraca tułów i głowę do tyłu, w jego kierunku. Pod ilustracją fragmenty Mitologii Jana Parandowskiego i Mitów greckich Roberta Gravesa: Tezeusz miał wypróbowanego przyjaciela w księciu tesalskim, Pejritoosie. [...] Kiedy Pejritoos żenił się z piękną Hipodamią, Tezeusz przyjechał na wesele. Uroczystość odbywała się w stolicy Lapitów, nad którymi panował Pejritoos. Na ucztę zaproszono kilkunastu centaurów. [...] Ci centaurowie, pół ludzie, pół konie, wiedli życie dzikie, na łowach i rozbojach. Karmili się surowym mięsem i łatwo się upijali. Na godach Pejritoosa i Hipodamii przebrali miarę, zaczęli wyprawiać brewerie i porywać kobiety. Zawrzała walka, a ponieważ zbiegli się centaurowie z całej Tesalii, wynikła groźna wojna. Wreszcie wypędzono dzikusów z kraju.
Graves twierdzi że: Wydaje się rzecz nieprawdopodobną, by bitwa między Lapitami i centaurami [...] mogła być jedynie upamiętnieniem zwyczajnej walki pogranicznych szczepów. Wydarzenie to [...] było zapewne echem rytualnego obrzędu posiadającego doniosłe znaczenie dla wszystkich Hellenów. [...] Tego rodzaju obrzęd stanowił [...] integralną część starożytnej koronacji.
Miłość, magia i morze przygód – Jazon, Medea i Argonauci
Losy Jazona przed słynną wyprawą po złote runo poznasz w punktach interaktywnych ilustracji.
Czy Pelias oddał władzę bratankowi? Jak doszło do wyprawy po złote runo? Kim byli Argonauci? Na wszystkie te pytania znajdziesz odpowiedzi w multimedium. Zapoznaj się z nim i wykonaj zadania.
Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DBVL26CZ9
Mapa interaktywna przedstawiająca wyprawę Argonautów do Kolchidy. Na mapie zawarte zostały wszystkie miejsca odwiedzone przez bohaterów wraz z opisem historii jaka ich spotkała w danym miejscu wraz z imionami ludzi i istot, którzy mieli styczność z Argonautami w czasie niebezpiecznej podróży. Na mapie widoczne są szare lądy oraz wyróżniające się morza w kolorze białym. Nazwy obszarów podpisano czarną pogrubioną czcionką – wielkimi literami, miasta natomiast zaznaczono kropkami oraz również podpisano czarną czcionką. Morza, których litery są większe, podpisano kolorem niebieskim. Mapa zawiera trzy morza oraz wiele miast. Po prawej stronie mapy zamieszczone są poszczególne historie. 1) Po naciśnięciu tekstu Jolkos wyświetla się tekst opisujący historię Jazona, który przybywa do rodzinnego miasta Jolkos, gdzie władzę sprawuje Pelias. Król żyje w ciągłym strachu, przed przybyszem w jednym sandale, który według wyroczni może odebrać go władzy. Przypadek sprawia, że Jazon gubi jeden sandał i zgodnie z przepowiednią wkracza do miasta, upominając się o swoje prawo do władania ojcowizną. Pelias zgadza się oddać mu władzę, pod warunkiem, ze przywiezie on złote runo. Jazon zgadza się. Wraz ze swoją załogą wyrusza w daleką wyprawę. Zdjęcie przedstawia obraz pod tytułem: „Pelias rozpoznaje Jazona w jednym sandale”. Po lewej stronie znajduje się postać, która trzyma krowę za róg. Po prawej stronie obrazu soją dwie postacie – mężczyzna oraz kobieta. Pomiędzy nimi umieszczony jest stół. Na środku obrazu przedstawione są trzy postacie, stojące na szczycie schodów. 2) Po naciśnięciu tekstu Wyspa Lemnos wyświetla się historia, opowiadająca o wyspie zamieszkanej przez same kobiety. Z powodu przykrej woni, zesłanej na nie przez gniew Afrodyty odwrócili się od nich mężowie i sprowadzili sobie branki z Tracji. Takiej zniewagi mieszkanki Lemnos nie mogły znieść, wymordowały więc rywalki, a także wszystkich mężczyzn na wyspie i odtąd żyły same. Kiedy na wyspie zacumowali Argonauci przykry zapach musiał już nieco wywietrzeć, bo wojownicy zabawili tam trochę dłużej. Sam Jazon związał się z królową Lemnos, Hypsipyle, która urodziła mu dwóch synów. Po tym dłuższym postoju, załoga Argo wyruszyła w dalszą podróż. Poniżej znajduje się obraz Piero Di Cosimo pod tytułem Jazon i królowa Hypsipyle z kobietami z Lemnos, przedstawiający wiele postaci, przede wszystkim kobiet. Na środku obrazu, znajdują się dwie postacie jadące na koniach. Po ich lewej stronie znajdują się dwa białe psy. Na drugim planie, w oddali przedstawione są tereny zielone oraz liczne skały. 3) Po naciśnięciu tekstu z napisem Samotraka wyświetla się opis, który brzmi: na krótki postój Argonauci zatrzymali się na „Trackiej Samos”, gdzie za radą Orfeusza wzięli udział w tajemniczych misteriach. Poniżej przedstawione jest zdjęcie ukazujące pozostałości po Sanktuarium w Samotrace. Na zdjęciu ukazane są ruiny sanktuarium oraz skały. Na drugim planie stoją cztery, wysokie kolumny. W tle znajdują drzewa. 4) Po naciśnięciu tekstu z napisem: Kȳzikos wyświetla się historia która brzmi: Król Kȳzikos przyjął Argonautów bardzo gościnnie, za co Herakles postanowił mu się odwdzięczyć zabijając trapiących okoliczne góry dzikich gigantów. Wkrótce wyruszyli z gościnnej wyspy w dalszą drogę, ale w nocy zaskoczyła ich burza i wrócili schronić się przed nią z powrotem do Kȳzikos. Niestety, mieszkańcy wzięli ich za napastników i wywiązała się walka, w wyniku której zginął król Kȳzikos. Gdy Argonauci zorientowali się, że zabili swojego gospodarza odprawili trzydniową żałobę i usypali kopiec na cześć zmarłego króla. Poniżej ukazany jest obraz Lorenzo Costa pod tytułem Argo. Na obrazie przedstawiony jest krajobraz morski. Po lewej stronie obrazu znajduje się statek z postaciami, które przypływają do brzegu. Po prawej stronie obrazu znajdują się skały , a na nich dwa konie wraz z jeźdźcami. 5) Po naciśnięciu tekstu Salmydessos wyświetla się historia opisująca dalszą drogę do Kolchidy, gdzie w mieście Salmydessos żył nieszczęsny król Fineus, wróżbita, którego bogowie srogo ukarali za zdradzanie boskich tajemnic ludziom. Oślepiony starzec był wycieńczony z głodu, ponieważ gdy tylko próbował coś zjeść, nadlatywały harpie i wyrywały mu jedzenie z rąk lub nawet z ust. Argonauci postanowili pomóc królowi w zamian za pomoc w dalszej podróży. Synowie Boreasza przegonili straszliwe harpie, zaś Fineus poradził załodze Argo jak ominąć zderzające się skały – Symplegady. Poniżej ukazany jest obraz Sebastiano Ricci, pod tytułem Fineus i synowie Boreasza. Obraz przedstawia trzech mężczyzn. Po prawej stronie obrazu znajduje się mężczyzna w zbroi oraz w złotym hełmie, a w lewej ręce trzyma miecz. Zza jego pleców unoszą się białe skrzydła. Po prawej stronie mężczyzny, ukazany jest drugi mężczyzna. Na jego głowie znajduje się hełm, z którego wystają czerwone pióra. Po ich przeciwnej stronie stoi mężczyzna, którego prawa ręka jest wyciągnięta w strone pozostałych. Na drugim planie, po lewej stronie obrazu znajdują się postacie małych amorków. Tło stanowi błękitne niebo. 6) Po naciśnięciu słowa Symplegady, pojawia się historia opisująca niebezpieczne miejsce jakim są Symplegady. Były to skały, które zderzały się rozbijając okręty próbujące pomiędzy nimi przepłynąć. Idąc za radą Fineusa Jazon najpierw wypuścił gołębia, który przeleciał między skałami tak szybko, że kiedy się zderzyły, w kamienny uścisk dostały się tylko piórka z ogona ptaka. Argonauci wykorzystali moment, w którym Symplegady zaczęły się od siebie oddalać i szybko ruszyli przed siebie. Zdążyli przepłynąć, ale zamykający się przesmyk zmiażdżył zdobiony koniec rufy okrętu. Skały znieruchomiały na stałe. Przepowiednia głosiła, że stanie się tak, gdy przepłynie między nimi choćby jeden okręt. Obraz Howarda Davie pod tytułem Argonauci przepływający przez Symplegady, który przedstawia krajobraz morski. Po prawej stronie obrazu ukazany jest statek z żeglarzami. Mężczyźni trzymają wiosła. Dwóch mężczyzn stoi na dziobie statku. Jeden z nich wskazuje palcem na znajdujące się w oddali skały. Tło obrazu utrzymane jest w niebieskich kolorach. Kontrastem tej kolorystyki jest niebo, które ukazane jest w ciepłym, różowo‑pomarańczowym kolorze. 7) Po naciśnięciu tekstu Kolchida zostaje wyświetlony opis historii: Argonauci przybywają do celu swojej podróży - Kolchidy. Tutaj w świętym gaju Aresa zawieszone jest złote runo, skarb, którego król Kolchidy nie chce oddać przybyszom bez okazania się wielkim męstwem. Dlatego wyznacza Jazonowi trudne zadania - zaorać pole pługiem zaprzężonym w spiżowe byki buchające ogniem, zasiać zęby smoka i pokonać powstałą z nich armię, a następnie zdjąć złote runo z dębu strzeżonego przez strasznego smoka. Jazon wykonuje wszystkie te zadania z pomocą zakochanej w nim córki króla, czarodziejki Medei. Argonauci wraz z Medeą uciekają z Kolchidy na pokładzie Argo ścigani przez flotę rozjuszonego władcy. Czarodziejka z Kolchidy znalazła sposób na opóźnienie pościgu. Zabiła młodszego brata, poćwiartowała jego ciało i wrzuciła do wody. Ten makabryczny czyn pomógł uciekinierom bezpiecznie odpłynąć, ale jednocześnie sprowadził na nich gniew bogów. Poniżej znajduje się obraz Johna Williama Waterhouse pod tytułem Jazon i Medea. Na obrazie przedstawiona jest kobieta oraz mężczyzna. Kobieta ubrana jest w czerwoną długą suknię, w lewej ręce trzyma złoty kielich, w prawej dłoni trzyma niebieską fiolkę. Mężczyzna dwoma rękoma obejmuje włócznię. Na głowie ma złoty hełm. Obie postacie siedzą. Mężczyzna spogląda na kobietę. 8) Po naciśnięciu tekstu z napisem Ajaja – Wyspa Kirke wyświetla się dalsza część historii: Argonauci przebyli długą drogę zanim wpłynęli z powrotem na Morze Śródziemne. Ich tułaczka spowodowana gniewem bogów za zabójstwo niewinnego dziecka, brata Medei, mogła się skończyć tylko, jeśli dokonaliby rytuału oczyszczenia. Po pomoc udali się do czarodziejki Kirke, siostry Ajetesa, króla Kolchidy. Błagali ją o dokonanie rytuału oczyszczenia, a ona, nieświadoma tego, kim są, dokonała stosownego obrzędu. Wtedy Medea ujawniła swoje pochodzenie, a Kirke domyśliła się, że gości u siebie zabójców swojego bratanka. Oznajmiła przybyszom, że nie zrobi im krzywdy, ale muszą natychmiast opuścić jej wyspę, gdyż nie są tu mile widziani. Poniżej przedstawiony jest obraz Frederick Stuart Church pod tytułem Kirke. Na obrazie przedstawiona jest kobieta, ubrana w niebieską długą suknię. Za nią znajdują się lwy. Kobieta klęczy na klifie. W tle obrazu części obrazu rozciąga się krajobraz morski. 9) Po naciśnięciu tekstu z napisem Wyspa syren pojawia się historia: w drodze powrotnej do domu czekały na Jazona i jego załogę kolejne niebezpieczeństwa. Na małej wyspie pokrytej gęsto kwiatami mieszkały trzy syreny - pół kobiety, pół ptaki, które przyzywały żeglarzy swoim przepięknym śpiewem. Oszołomieni cudownym brzmieniem ich głosu członkowie załogi przepływających obok wyspy statków skakali do wody, przypływali na brzeg i słuchali bez końca pięknych melodii. Oszołomieni ich śpiewem umierali bez świadomości. Załogę Argo ocalił Orfeusz, który zagłuszył syreni śpiew grą na kitarze i swoją pieśnią. Poniżej znajduje się obraz autorstwa Wiktora Wasniecowa pod tytułem Ptaki radości i rozpaczy, który przedstawia dwie postacie siedzące na gałęziach drzewa. Mają one ciało ptaka i kobiece głowy. Jedna z kobiet ma czarne pióra, a druga brązowo‑białe. Postać po lewej stronie obrazu ma ciemne włosy, zaś ta po prawej jasne. Obie mają ostre pazury i długie włosy, przyozdobione koroną. Ciemniejszy ptak przedstawiony z lewej strony ma na twarzy grymas – krzywi się, otwierając usta oraz dotyka jednym ze skrzydeł swojej twarzy. Drugi ptak, jaśniejszy, na którego policzkach widoczny jest delikatny rumieniec, patrzy łagodnie przed siebie. Obydwie postacie mają biżuterię składającą się ze złotej korony, kolczyków oraz łańcuszków. Tło stanowią liczne, zielone liście. 10) Po naciśnięciu tekstu z napisem Wyspa syren pojawia się opis historii: Skylla i Charybda to dwa potwory morskie znane z „Odysei” Homera. Skylla atakowała żeglarzy na statkach i zabijała ich swoimi sześcioma głowami. Charybda zaś atakowała z ukrycia przepływające okręty i wciągała je pod wodę. Argonautom udało się bezpiecznie ominąć te niebezpieczeństwa dzięki pomocy nereid. Poniżej przedstawiony jest obraz Allesandro Allori pod tytułem Skylla i Charybda. Na pierwszym planie znajduje się postać, z której ust wydobywa się ogień. Na drugim planie przedstawiona jest postać potwora z wieloma głowami, która atakuje mężczyzn. 11) Po naciśnięciu tekstu z napisem Wyspa syren, pojawia się opis historii: Argonauci dopłynęli na Kretę, okazało się, że wejścia na ląd wzbrania im spiżowy olbrzym - Talos. I tym razem pomocna okazała się przebiegłość Medei, która omamiła go czarami i ziołami. W ten sposób udało jej się wyciągnąć korek z jedynej żyły giganta, co spowodowało jego śmierć. Pod tekstem znajduje się zdjęcie pod tytułem Śmierć Talosa. Zdjęcie przedstawia naczynie, na którym namalowana została naga postać mężczyzny ma on bardzo jasne ciało. Otaczające go postacie mają ciała w odcieniu czerwono‑brązowym, co tworzy wyrazisty kontrast
Jazon i jego przyjaciele wyruszyli w poszukiwanie złotego runa statkiem o nazwie „Argo”. Jego pasażerowie zostali więc nazwani Argonautami. Istnieje kilka wersji pochodzenia nazwy samego statku. Pierwsza z nich podaje, że budowniczym Argo był szkutnik o imieniu Argus. Konstruował on statek pod dyktando Ateny. Według innej wersji nazwa ta pochodzi od starogreckiego słowa argos oznaczającego „szybki”. Po podróży statek został wycofany ze służby i poświęcony Posejdonowi, boskiemu władcy mórz. Po wielu latach został przeniesiony na niebo i zamieniony w konstelację Argo navis.
Złote runo było cudowną skórą baranka o złotym futrze – symbolem królewskiej władzy, bogactwa i boskiej opieki. Skrzydlaty baranek Chrysomallos został zesłany dzieciom króla miasta Orchomenos, Atamasa – Fryksosowi i Helle, przez ich zmarłą matkę, w celu ucieczki przed macochą. Podczas lotu nad morzem Helle spadła do wody i zginęła; od jej imienia cieđnin, do ktej spada nazwano Hellespont. Fryksos doleciał bezpiecznie do Kolchidy, gdzie został przyjęty przez króla. W podzięce złożył baranka w ofierze bogom, a jego złote runo zawisło na świętym drzewie i było pilnowane przez smoka.
Niektóre mity podają, że jedyną kobietą uczestniczącą w wyprawie Argonautów była Atalanta. Była to córka Jasosa, króla miasta Tegea w Arkadii. Ponieważ król chciał mieć tylko synów, rozczarowany narodzeniem się dziewczynki, porzucił ją na górze Partenio. Niemowlę wykarmiła niedźwiedzica, zesłana przez boginię Artemidę. Znaleźli ją potem myśliwi, którzy przygarnęli ją i wychowali. Po dojściu do pełnoletniości Atalanta, wzorem swej ulubionej bogini Artemidy, wędrowała po lasach, polując.
Dla utrwalenia przygód Argonautów zapoznaj się z materiałem filmowym.
Argonauci po powrocie do Jolkos zostali entuzjastycznie powitani przez mieszkańców miasta. Niestety Ajzon, który przez długi czas oczekiwał powrotu syna, ciężko zachorował. Widok ojca w tak złym stanie skłonił Jazona do zwrócenia się ku Medei z prośbą o udzielenie pomocy. Moce czarodziejki były bowiem niezwykle potężne, czego heros miał już okazję doświadczyć. Medea postanowiła wesprzeć Ajzona. Przygotowała magiczny wywar, który wlała choremu do rany, jaką zrobiła mu w szyi. W rezultacie przeprowadzonych działań król odzyskał siły witalne, a jego stan uległ wyraźnej poprawie. Wieść o cudownym uzdrowieniu Ajzona dotarła do córek chorego Peliasa, które zwróciły się do czarodziejki z prośbą o pomoc.
Co zrobiła Medea? Czy Pelias został przez nią uzdrowiony? Na te pytania znajdziesz odpowiedź w multimedium.
Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DBVL26CZ9
Na obrazie przedstawione zostało wnętrze komnaty, w której na łożu leży stary mężczyzna o siwych włosach. Wokół niego stoją trzy młode kobiety. Jedna unosi rękę z ostrym narzędziem nad jego ciałem. Mężczyzna lewą dłonią podpiera się o łoże, prawe ramię wyciąga do góry, w stronę kobiet. W tle znajduje się ciemna postać, która odwraca głowę w stronę rozgrywającej się sceny. Dodatkowo na ilustracji znajduje się lista elementów: Medea (po naciśnięciu tekstu podświetla się postać kobiety, znajdującej się na trzecim planie obrazu) Medea wiedziała, jakie krzywdy wyrządził Pelias Jazonowi, pozornie więc zgodziła się pomóc choremu starcowi, ale w rzeczywistości powzięła plan okrutnej zemsty. Przygotowała mieszankę ziół, które nie miały żadnych leczniczych właściwości. Zamordowanie Peliasa (po naciśnięciu tekstu podświetlają się postacie znajdujące się na pierwszym i drugim planie obrazu): Medea nakazała córkom Peliasa zabić ojca, poćwiartować jego ciało na kawałki, a następnie wrzucić je do wywaru z ziół. Niestety, nie przyniosło to pożądanego efektu, a córki stały się morderczyniami ojca. Okrutna to była zemsta, po której Jazon i Medea musieli uchodzić z Jolkos.
Po tym, jak Medea podstępem doprowadziła do śmierci Peliasa, uciekła z Jazonem przed zemstą. Schronienie znaleźli w Koryncie, gdzie przyjął ich król Kreon. Tam przez pewien czas żyli spokojnie, doczekali się nawet potomstwa.
Jak kończy się ta opowieść dowiesz się z tekstu źródłowego.
Król Koryntu, Kreon przyjął ich gościnnie i nie pozwalał mówić o wyjeździe. Zresztą sam Jazon o tym nie myślał, odkąd poznał córkę Kreona, śliczną Kreuzę. Prawda, że Medea była również piękna. Miała włosy czarne i czarne oczy, gorejące niezwykłym płomieniem. Sam Dzeus w niej się kochał, ale go odrzuciła. Kreuza natomiast, prosta i cicha Greczynka, ciągnęła serce Jazona swoim łagodnym wdziękiem. Przy niej było mu dobrze i spokojnie. Medei bał się zawsze. Posiadała moc okrutną, o której nie mógł myśleć bez zgrozy. Przeświadczenie, że przecież jej wszystko zawdzięcza, było dlań przykre, niewygodne i paliło go wstydem. Poza tym czuł w niej jakąś obcość. Nosiła szaty jaskrawe, wschodnie, które dziwacznie odbijały przy skromnych strojach Kreuzy. Widząc, że królewna koryncka coraz bardziej mu sprzyja, zebrał się na odwagę i powiedział Medei prawdę: że jej nie kocha, i że te śluby zamorskie są w Grecji nieważne, że zamierza ożenić się z Kreuzą. I aż się zdziwił, jakie to na niej uczyniło małe wrażenie. Z pokorą pocałowała go w rękę, dziękowała za wszystko dobre, które miała od niego, mówiąc, że przechowa o nim najdroższe wspomnienie. A dla narzeczonej złożyła podarek ślubny – szatę przecudnej roboty. Nazajutrz miały się odbyć zrękowiny Jazona i Kreuzy. Królewna zwlekła z siebie peplos i chiton, i na nagie ciało włożyła szatę Medei. Suknia oblepiła się dokoła jej członków, przyległa, przywarła mocno i parzyła jak ogień. Wieniec złoty na skroniach zajął się również i płomienie pełzały po jej białych licach. Próbowano gasić, ale woda zamieniała się w parę i okrywała królewnę mleczną chmurą. Nic nie pomogło. Szata, zatruta w jadowitych sokach ziół, wżarła się w ciało i biedna dziewczyna żywcem płonęła. Krzyczała w męce śmiertelnej. Medea zaś, posłyszawszy jęki Kreuzy, zabiła własne dzieci i na wozie zaprzężonym w smoki skrzydlate uciekła do Aten. Zwłoki jej synów pochowali Koryntianie w świątyni Hery i na ich grobie odbywały się doroczne nabożeństwa. Nie wiadomo, co się stało z Jazonem. Mówią, że w jakiś czas potem znów spotkał się z Medeą. Oboje przebaczyli sobie winy i odjechali do Kolchidy. Stary Ajetes rad był z powrotu zięcia, gdyż nie miał następcy i królestwu zagrażali wrogowie.
Źródło: Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu) Jan Parandowski, Mitologia, Londyn 1992, s. 232–234.
Słownik łacińsko‑polski
nic trudnego
Słownik pojęć
w mitologii greckiej heros; bohater wojny trojańskiej. Był synem króla Peleusa i nereidy Tetydy. Wychowywał go centaur Chejron. Według mitologii miał syna Neoptolemosa.
herosi; bracia bliźniacy o imionach Kastor i Polluks lub Polideukes. Byli synami Zeusa i królowej Ledy, braćmi Heleny, o którą toczyła się wojna trojańska. Nazwani Dioskurami od greckiego słowa „Dioskuroi” – „synowie Zeusa”.
syn Lajosa i Jokasty. Nieświadomie poślubił swoją matkę, królową Teb. Miał z nią czwórkę dzieci: Eteoklesa i Polinejkesa, Antygonę i Ismenę. Po odkryciu prawdy sam ukarał się za kazirodztwo oślepieniem.
słowo utworzone od nazwy własnej, jak również osoba (historyczna lub fikcyjna, człowiek, bóg, heros), rzadziej zwierzę lub przedmiot, od którego wzięła się nazwa jakiejś innej rzeczy, zjawiska, miejsca, miejscowości.
bohater trojański; syn króla Troi – Priama i jego żony Hekuby; brat Parysa. Miał żonę Andromachę i syna Neoptolemosa. Zginął w pojedynku z Achillesem.
królewna i królowa spartańska; córka Zeusa i królowej Ledy, siostra Dioskurów. Była najpiękniejszą kobietą swoich czasów. Jej mężem był Menelaos, król Sparty. Uprowadzenie Heleny przez królewicza trojańskiego - Parysa stało się przyczynkiem do wybuchu wojny między Grecja a Troją.
heros; syn Zeusa i królowej Alkmeny. Znany był z wielkiej siły, waleczności, męstwa, zapaśnictwa i umiejętności wojennych, zwłaszcza celnego strzelania z łuku. Prześladowany od urodzenia przez Herę, otrzymał z tego powodu imię oznaczające „sławny dzięki Herę”. Aby odpokutować zabrodnię musiał wykonać dwanaście ciężkich prac zadanych mu przez króla Eurysteusza. Jego żonami były kolejno: Megara, Dejanira i Hebe. Jego rzymskim odpowiednikiem był Herkules.
heros; syn Ajzona, króla miasta Jolkos oraz Polimele. Był dowódcą w wyprawie Argonautów. Jego żona była Medea.
heros; syn Zeusa i królewny Europy. Był królem Krety, mężem Pazyfae. Po śmierci został sędzią dusz w Hadesie.
heros; syn królewny Danae i Zeusa; mąż Andromedy. Pogromca Meduzy i tytana Atlasa. Założył miasta Mykeny i Tiryns. Po śmierci został przeniesiony na sklepienie niebieskie jako gwiazdozbiór.
heros; syn Posejdona i królewny Ajtry. Analogicznie do dwunastu prac Heraklesa przypisuje mu się siedem, z których najbardziej znaną było zabicie Minotaura. Miał żony Antioe i Ferdę oraz syna Hipolita.
heros; syn Laertesa i Antyklei. Był mężem Penelopy, z którą miał syna Telemacha. Przygody Odysa podczas wojny trojańskiej oraz powrót do Itaki znane są z „Iliady” i „Odysei” Homera. Jego imię w języku łacińskim brzmi Ulisses.