Tajemniczy świat greckich bogów i superbohaterów
Nihil difficĭleNihil difficĭle: W świecie bogów greckich i rzymskich
Aby utwalić sobie definicję mitu, zapoznaj się z filmem, a następnie wykonaj zamieszczone pod nim polecenia.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RQKQPAGXA24FC
Film przestawiający znaczenie słowa "Mit".
Narodziny bogów
Zapoznaj się ze schamatem przedstawiającym więzi rodzinne bogów. Pozwoli ci to uporządkować dotychczasową wiedzę.

Wykonaj drzewo genealogiczne bogów greckich. Umieść na nim imiona bogów w odpowiednich miejscach.
Opisz ród bogów greckich – rodziców i dzieci poszczególnych bóstw.
Bogowie, to nie tylko mieszkańcy Olimpu. Bóstwem otoczonym przez Greków szczególną czcią, choć nie „olimpijczykiem”, był DionizosDionizos. Uchodził za syna Zeusa i PersefonyPersefony. Był bogiem wina i winnej latorośli oraz patronem obrzędów, które dały impuls do powstania europejskiego teatru. W Grecji nie było żadnego sanktuarium – centrum jego kultu, nie miał także swoich własnych świątyń. Jego kult propagowali wędrowni kapłani.

Więcej na temat boga Dionizosa i jego kultu dowiesz się w module: Literatura grecka, w rozdziale zatytułowanym Szukając katharsis – tragedia grecka.
Mitologia jest źródłem opisów greckich bogów, jednak należy pamiętać, że mity same w sobie nie były tekstami religijnymi.
O starożytności polemicznieTymczasem religia Greków, podobnie jak znaczna część religii starożytnych, należy do takiego typu, w którym ważny jest kult, a nie doktryna. Każdy HellenHellen wiedział, że powinien składać ofiary i dary bóstwom, uczestniczyć w modlitwach i świętach na ich cześć, razem ze swymi współobywatelami lub, w przypadku niektórych kultów, z członkami rodzin. To, co myślał o bogach, którym ofiary składał, było jego prywatną sprawą.
Źródło: Ewa Wipszycka, O starożytności polemicznie, Warszawa 1994, s. 32, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Cześć oddana bogom
Grecy uważali, że wszystko, co dzieje się w życiu człowieka, ma związek z działaniem bogów. Z tego powodu zabiegali o ich życzliwość i przychylność. Budowali im świątynie i ofiarowywali dary: zwierzęta, wino, mleko, a nawet ciastka.
Każdą świątynię grecką budowano dla konkretnego boga lub bogini. Na środku stawiano posąg, któremu oddawano cześć. Z zewnątrz świątynię otaczały kolumny.

Na temat starożytnej architektury greckiej dowiesz się więcej w module: Sztuka Grecji - malarstwo, rzeźba, architektura, w rozdziale zatytułowanym: Greckie zdobycze architektoniczne.

Jedną z najwspanialszych greckich świątyń był ateński PartenonPartenon. Wewnątrz stał posąg bogini Ateny, opiekunki miasta, wyrzeźbiony przez najznamienitszego ówczesnego artystę - FidiaszaFidiasza. Posąg wykonany był z kości słoniowej i złota. Miał około 11 metrów wysokości. Ustawiony był na cokole, na którym widniały płaskorzeźby. Oryginalny posąg nie zachował się – na zdjęciu jego rzymska kopia z II wieku n.e.
O starożytnej rzeźby greckiej dowiesz się więcej w module Sztuka Grecji - malarstwo, rzeźba, architektura, w rozdziale zatytułowanym: Od archaicznego uśmiechu do grupy LaokoonaLaokoona, czyli krótka historia rzeźby greckiej.
Zdaniem Rzymian...
Pierwotne wierzenia w starożytnym Rzymie bardzo różniły się od greckich. Rzymianie wierzyli w istnienie bardzo wielu większych i pomniejszych bóstw, czasami nawet nie potrafiąc ich wszystkich nazwać. Podczas wykonywania codziennych czynności odprawiano liczne prostsze i bardziej skomplikowane rytuały religijne. Wierzono w istnienie osobistego opiekuna – geniuszageniusza. Istotną rolę odgrywały też lary i penaty – opiekuńcze bóstwa domowe. Początkowo czczono bogów staroitalskich, na przykład JanusaJanusa lub TerminusaTerminusa. Duży wpływ na wierzenia Rzymian mieli EtruskowieEtruskowie. To dzięki nim do Rzymu sprowadzono kult TagesaTagesa - etruskiego boga mądrości, opisywanego jako dziecko z brodą starca. Dopiero z czasem, gdy Rzymianie opanowywali nowe tereny i weszli w ścisłe kontakty z Grekami, wierzenia rzymskie i greckie zaczęły się przenikać. Początkowo najważniejsza tzw. trójca kapitolińska - Jowisz, Junona i Minerwa - została skojarzona z bogami greckimi – Zeusem, Herą i Ateną. Z czasem najważniejsi bogowie zaczęli odpowiadać greckim mieszkańcom Olimpu. Byli to: Jowisz (Zeus), Junona (Hera), Minerwa (Atena), Neptun (Posejdon), Mars (Ares), Wenus (Afrodyta), Diana (Artemida), Wulkan (Hefajstos), Westa (Hestia), Merkury (Hermes), Febus (Apollo) oraz Ceres (Demeter).
Poniższa tabela pomoże ci ugruntować wiedzę na temat związków mitologii greckiej i rzymskiej.

Aby poznać łacińską leksykę związaną z tematem mitologii, przeczytaj tekst.
De deōrum mundoAntīquiAntīqui GraeciGraeci etet RōmāniRōmāni multosmultos deosdeos esseesse credebantcredebant. IovemIovem summumsummum deum esse putābantputābant. LegĭmusLegĭmus Iovem SāturnumSāturnum, patrempatrem suumsuum regnōregnō prīvāreprīvāre et mundimundi potestātempotestātem cumcum NeptūnōNeptūnō et PlūtōnePlūtōne dīvidĕredīvidĕre. Neptūnum imperiumimperium aquārumaquārum accipĕreaccipĕre, Plūtōnem īnferōrumīnferōrum imperium obtinĕreobtinĕre, Iovi autemautem caelumcaelum et terramterram cēdĕrecēdĕre scīmusscīmus. ApudApud popŭlospopŭlos antīquosantīquos māgnōmāgnō inin honōrehonōre erant: Iovis, IūnōIūnō, MinervaMinerva, Diāna,Diāna, ApollōApollō, VestaVesta, CeresCeres, VulcānusVulcānus, VenusVenus, Mars,Mars, MercuriusMercurius, Neptūnus.
Źródło: De deōrum mundo, [w:] Stanisław Wilczyński, Teresa Zarych, Lectio Latina I, Warszawa 1996, s. 101–102, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Poniższe ćwiczenia pozwolą ci lepiej zapamiętać postaci mitologiczne.
Zapoznaj się z fragmentem opracowania, a następnie podaj imię greckiej bogini, która została opisana w przytoczonym fragmencie.
...nie miała ani ojca, ani matki. Mimo to nie uważała się za biedną sierotę. Pewnego bardzo pięknego poranku wyłoniła się po prostu z piany morskiej, niedaleko Cypru. Widocznie jej oczekiwano, albowiem na brzegu powitały ją Wdzięki, Uśmiechy, Igraszki, wesołe i miłe bóstewka, które odtąd pozostały w jej orszaku (...), najchętniej przebywała na Cyprze, wyspie, która widziała jej narodziny. W Pafos miała sławną świątynię, gdzie opowiadano cud, jaki zdarzył się za sprawą bogini w domu Pigmaliona.
Zapoznaj się z fragmentem opracowania, a następnie podaj imię greckiej bogini, która została opisana w przytoczonym fragmencie.
Dzeus, który od dłuższego czasu odczuwał dotkliwe bóle głowy, wezwał Hefajstosa, z bogów najtęższego kowala, i kazał sobie toporem rozbić czaszkę, aby się przekonać, co jest powodem cierpienia. Ledwo Hefajstos zadał mu cios żądany, gdy z otwartej głowy wyskoczyła dorodna bogini, w jasnej zbroi. W tak dziwny sposób przyszła na świat (...).
Słownik łacińsko‑polski
otrzymać, dostać
starożytny
Apollo, bóg rzymski i grecki
u
woda
natomiast, zaś
niebo
przypaść coś komuś (dat.)
Ceres, Cerera, bogini rzymska utożsamiana z grecką Demeter
wierzyć
z (kim, czym)
bóg
Diana, bogini rzymska utożsamiana z grecką Artemidą
wspólnie istniejący; rada bogów
dzielić, rozdzielić
i
Grek
zaszczyt, honor, poważanie
władza, imperium
w
świat podziemny
Jowisz, bóg rzymski utożsamiany z greckim Zeusem
Junona, bogini rzymska utożsamiana z grecką Herą
czytać
wielki, okazały
Mars, rzymski bóg utożsamiany z greckim Aresem
Merkury, rzymski bóg utożsamiany z greckim Hermesem
Minewa, bogini rzymska utożsamiana z grecką Ateną
liczny
świat
Neptun, rzymski bóg utożsamiany z greckim Posejdonem
nic trudnego
objąć w posiadanie, posiadać
ojciec
Pluton, rzymski bóg utożsamiany z greckim Hadesem
lud
potęga, moc, władza
pozbawić
sądzić, uważać
królestwo
Rzymianin
Saturn, rzymski bóg utożsamiany z greckim Kronosem
wiedzieć
być
najwyższy
swój
ziemia
Wenus, rzymska bogini utożsamiana z grecką Afrodytą
Westa, rzymska bogini utożsamiana z grecką Hestią
Wulkan, rzymski bóg utożsamiany z Hefajstosem
Słownik pojęć

grecka bogini piękna i miłości, córka Zeusa i Diony lub narodzona z morskich fal. Uchodziła za opiekunkę żeglarzy. Głównym ośrodkiem jej kultu był Cypr. Jej atrybuty to rydwan zaprzężony w gołębie, róża, jabłko oraz mirt. Utożsamiana z rzymską Wenus.
nimfa; córka króla Krety. Opiekowała się małym Zeusem. Według innej wersji była to koza, która karmiła Zeusa, a jej złamany róg miał moc ciągłego napełniania się jedzeniem (tak zwany róg obfitości). Po śmierci kozy Zeus z jej skóry sporządził tarczę zwaną egidą.

bóg grecki, syn Zeusa i Latony, brat Artemidy. Był patronem poezji, muzyki, sztuk i nauk oraz przewodnikiem muz. Był też bogiem wróżb i wróżbitów. Jego atrybuty: łuk i strzały, lira lub lutnia, liść laurowy. Przedstawiany był często na zaprzężonym w łabędzie rydwanie, który otrzymał w darze od ojca.

bóg wojny, syn Zeusa i Hery. Był bogiem wojny, ale w odróżnieniu od Ateny nie patronował rzemiosłu wojennemu i sprawiedliwej walce, ale nikczemnościom związanym z wojną. Przedstawiany był w zbroi, z mieczem, tarczą. Jego rzymskim odpowiednikiem był Mars.

bogini grecka, córka Zeusa i Latony, siostra Apollina, opiekunka łowów, zwierząt, lasów i gór. W sztuce przedstawiana z łukiem i strzałami. W Rzymie utożsamiana z Dianą.

grecka bogini mądrości i sprawiedliwej wojny; córka Zeusa, według mitu narodziła się z jego głowy. Opiekunka Aten; otaczana szczególną czcią w tym mieście. Jej atrybutami były włócznia, tarcza i łuk. Często przedstawiano ją też z poświęconym jej ptakiem, czyli sową oraz z gałązką oliwną. Utożsamiana z rzymską Minerwą.
według mitologii greckiej stan pierwotny, istniejący przed uporządkowaniem elementów wszechświata. Składał się z połączenia pierwiastków uważanych za podstawę świata: ziemi, wody, ognia i powietrza.
jednoocy olbrzymi, synowie Uranosa i Gai. Słynęli z wielkiej siły.W „Odysei” Homera przedstawieni jako dziki lud pasterski.

córka Kronosa i Rei, bogini pól, urodzaju i rolnictwa. Jej atrybuty to kłosy pszenicy, złoty sierp, owoce, jagnię oraz pochodnia. W mitologii rzymskiej utożsamiana z Cererą (Ceres).
grecki bóg płodności, dzikiej natury, winnej latorośli, również teatru i wina, reprezentujący jego upajający i dobroczynny wpływ. Przedstawiany był w powozie zaprzężonym w lwy, w ręce dzierżył gałąź oplecioną bluszczem, zwaną tyrsem. Ponadto jego atrybutem był również mirt oraz kozioł. W mitologii rzymskiej utożsamiany z Bachusem.
starożytny lud zamieszkujący północną Italię od ok. VII w. p.n.e. Etruskowie stworzyli własną cywilizację, która dominowała w Italii aż do IV w. p.n.e., kiedy to uległa rozrastającemu się Rzymowi. W I w. p.n.e. cała Etruria została włączona do nowo powstałego Cesarstwa Rzymskiego, a Etruskowie otrzymali obywatelstwo rzymskie.
rzeźbiarz grecki, uważany za najwybitniejszego przedstawiciela greckiej rzeźby starożytnej V w. p.n.e. Kierował pracami rzeźbiarskimi w Atenach i Olimpii.
pierwsza bogini, która wyłoniła się z Chaosu wraz z Uranosem, Matka‑Ziemia.
i w mitologii rzymskiej półboska, śmiertelna istota, która obdarza mężczyznę płodnością, kieruje jego losem, przynosi mu szczęście.

bóg‑władca świata zmarłych, syn Kronosa i Rei. Jego atrybutami były berło i klucze, które symbolizowały jego władzę nad światem umarłych, ale jest też pokazywany z rogiem obfitości (który symbolizował władzę nad surowcami) i psią czapką. Przy boku zawsze miał Cerbera – trójgłowego psa. W mitologii rzymskiej utożsamiany z Plutonem.
inna nazwa starożytnych Greków. Teren, który zamieszkiwali nazywali Helladą.
bóg ognia, patron kowali i złotników, syn Zeusa i Hery. Jego dziełem miała być egida, czyli tarcza Zeusa. Szczególną czcią cieszył się w miejscach położonych w pobliżu wulkanów (np. na Sycylii). Przedstawiany często z młotem i kowadłem. Utożsamiany z rzymskim bogiem Wulkanem.
córka Kronosa i Rei, żona i siostra Zeusa. Bogini małżeństwa, rodziny, kobiet i płodności. Często przedstawia się Herę na rydwanie zaprzężonym w pawie (z kukułką na ramieniu). Utożsamiana z rzymską Junoną.
syn Zeusa i nimfy Mai, bóg dróg, podróżnych, kupców, pasterzy, złodziei, posłaniec bogów. Atrybutami Hermesa były: kaduceusz, podróżny kapelusz ze skrzydłami – petasos oraz sandały ze skrzydłami. W mitologii rzymskiej utożsamiany z bogiem Merkurym.
patronka ogniska domowego, córka Kronosa i Rei, siostra Zeusa. Jej atrybutami były: pochodnia, ognisko, płomień. Hestia nie potrzebowała świątyń, jej świątynią był każdy dom, a ołtarzem ognisko domowe. Utożsamiana z rzymską boginią Westą.

bóstwo staroitalskich czczone w starożytnym Rzymie. Był bogiem wszelkich początków, a także opiekunem drzwi, bram, przejść i mostów. Przedstawiany jako mężczyzna o dwu brodatych obliczach.
z gr. katharsis – oczyszczenie. Jedna z podstawowych cech sztuki starożytnej (tragedii). Pojęcie utworzył i zdefiniował Arystoteles. Uznał on, że celem sztuki jest wzbudzenie u widza uczuć litości i trwogi, aby przez to następnie oczyścić jego umysł z tych doznań.
tytan, syn Uranosa i Gai. Obalił rządy ojca i zapanował nad światem wraz z małżonką Reą; utożsamiany z rzymskim Saturnem.
kapłan Apollina w Troi. Historię śmierci Laokoona i jego synów przedstawia słynna rzeźba pochodząca najprawdopodobniej z IV w. p.n.e., znana pod nazwą „Grupa Laokoona”.
w mitologii rzymskiej bóstwa opiekuńcze pochodzenia etruskiego, strzegące ogniska domowego i spiżarni. Przedstawiano je w postaci małych figurek z drewna, gliny, wosku, srebra lub kości słoniowej.
najwyższy w Grecji masyw górski, położony między północną a środkową częścią kraju. Najwyższy szczyt Olimpu to Mitikas, wys. ok. 2917 m n.p.m.

pochodząca z V w. p.n.e. świątynia wybudowana w Atenach, poświęcona bogini Atenie o przydomku Partenos (dziewica).
znana też jako Kora; w mitologii greckiej żona Hadesa, władczyni świata podziemnego i opiekunka dusz zmarłych. Atrybutami bogini był mak i owoc granatu. Jej rzymskim odpowiednikiem była Prozerpina.

syn Kronosa i Rei, bóg mórz, jezior i rzek, patron żeglarzy i rybaków. Atrybuty Posejdona to trójząb, rydwan ciągnięty przez hippokampy, delfiny, konie i byki. Utożsamiany był z rzymskim Neptunem.
córka Uranosa i Gai, bogini płodności, siostra i żona Kronosa.
królewna tebańska. Była kochanką Zeusa; miała z nim syna Dionizosa.
inaczej hekatonchejrowie; dzieci Uranosa i Gai. Byli to trzej olbrzymi o stu rękach i pięćdziesięciu głowach.
bóg mądrości w mitologii rzymskiej i etruskiej. Przedstawiany był jako dziecko z twarzą starca, siwymi włosami i brodą.
najniższa i najmroczniejsza część świata zmarłych. Przebywały tam dusze skazane na wieczne męki.
w mitologii rzymskiej bóg granic państwowych oraz granic między prywatnymi posiadłościami. Był także bóstwem opiekuńczym znaków granicznych.
dzieci Uranosa i Gai, które stanęły do walki przeciw ojcu. Następnie tytani walczyli po obu stronach sporu Zeusa z Kronosem (tzw. tytanomachia). Popierający Kronosa tytani po przegranej walce zostali strąceni do Tartaru.
pierwsze bóstwo, które wraz z żoną Gają wyłoniło się z Chaosu. Ojciec tytanów, cyklopów i sturękich. Obalony następnie przez syna, tytana Kronosa.

najważniejszy bóg greckiego panteonu, syn Kronosa i Rei. Był władcą nieba i ziemi, nazywany „ojcem bogów i ludzi”. Atrybuty Zeusa to piorun, orzeł, dąb, tarcza zwana egidą. Jego żoną była Hera. Zeus utożsamiany był z rzymskim Jowiszem.
