RVA78SEK9QFCD
Grafika przedstawia sześć osób, różnej płci i wieku. Od lewej strony stoi uśmiechnięta kobieta w białej szacie, w ręku trzyma niebieską chustę. Druga kobieta zwrócona jest w jej stronę. Ubrana jest w białą szatę i różowy płaszcz; w rękach trzyma duży dzban. Dalej przedstawieni zostali dwaj mężczyźni. Mają krótkie brody i bujne ciemne włosy. Ubrani są w białe szaty z przerzuconymi barwnymi płaszczami. Kolejny mężczyzna ma zbroję, krótki jednoręczny miecz, tarczę oraz hełm. Ostatnia przedstawiona kobieta ubrana jest w biało – żółtą szatę. Na głowę ma zarzuconą żółtą chustę. Przegląda się w lustrze, które trzyma w dłoni.

Życie domowe i rodzinne w Grecji i Rzymie

Szaty greckie i rzymskie, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, grafika.

Nihil difficilenihil difficileNihil difficile: Togi i chlamidy, czyli w co ubierali się starożytni

Starożytni Grecy i Rzymianie byli ograniczeni w doborze strojów ze względu na specyfikę klimatu śródziemnomorskiego (upalne i suche lata, deszczowe i wietrzne, ale rzadko mroźne zimy).

Na czym polegała specyfika codziennego stroju w czasach antycznych dowiesz się z załączonej prezentacji.

R19BEFUD93XV81
1
R1US36RS4UK791
Mapa przedstawia tereny starożytnej Grecji i Rzymu. W prawym, górnym rogu znajduje się legenda mapy - na pomarańczowo zaznaczono tereny starożytnej Grecji, a na zielono - starożytnego Rzymu. Czarnym napisem z kropką zaznaczono miasta, a szarą linią - rzeki. Po prawej stronie znajduje się panel boczny z tytułem mapy: Typy ubiorów w starożytnej Grecji i Rzymie oraz są wypisane nazwy poszczególnych elementów ubioru. Pierwsza na liście znajduje się toga. Pochodzi ze starożytnego Rzymu. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Główna szata wierzchnia, noszona w sytuacjach uroczystych lub w prostszej wersji podczas publicznego pojawienia się. Pod tekstem umieszczono ilustrację trzech osób ubranych w togi. Są to długie do kostek, obszerne szaty przełożone przez ramię. Następne hasło to tunika. Pochodzi ze starożytnego Rzymu. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Najpowszechniejsza szata noszona pod togę lub jako jedyny strój, różnej długości, ale najczęściej sięgająca kolan lub dłuższa. Pod tekstem umieszczono ilustrację przedstawiającą mężczyznę ubranego w białą szatę z krótkimi rękawami, sięgającą do kolan, przewiązaną w pasie. Kolejne hasło to Caligae [czytaj: kalige]. Pochodzą ze starożytnego Rzymu. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Sandały wojskowe. Pod tekstem umieszczono ilustrację przedstawiającą rekonstrukcję sandałów wojskowych. Są to skórzane, brązowe buty z cienką podeszwą, składające się z cienkich pasków, sięgających za kostkę. Kolejne hasło to sagum. Pochodzi ze starożytnego Rzymu. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Szata wierzchnia, rodzaj prostego płaszcza. Pod tekstem umieszczono ilustrację przedstawiającą mężczyznę ubranego w sagum. Jest to szata w kształcie litery A, sięgająca przed kolano, a rękawy sięgają przed łokieć. Kolejne hasło to Pallium. Pochodzi ze starożytnego Rzymu. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Prosty narzucany płaszcz, prostokątny materiał upinany na ramieniu fibulą. Kolejne hasło to Soleae [czytaj: solee]. Pochodzą ze starożytnego Rzymu. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Codzienne sandały, nakładane na bosą stopę. Pod tekstem umieszczono zdjęcie przedstawiające współczesną rekonstrukcję tego obuwia. Są to sandały złożone z cienkiej, skórzanej podeszwy, oraz przywiązanych do niej rzemyków. Rzemyki przechodzą między dużym palcem u stopy a drugim oraz są zawiązane na supeł, oplatając się na nodze. Kolejne hasło to Calceae [czytaj: kalcee]. Pochodzą ze starożytnego Rzymu. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Buty skórzane, codzienne lub uroczyste, ze skóry naturalnej albo barwionej. Pod tekstem umieszczono zdjęcie przedstawiające współczesną rekonstrukcję tego obuwia. Jest to but z czarnej skóry, o cienkiej podeszwie, w większości obudowany, jednak zawiera otwory w kształcie okręgów. Kolejne hasło to Peplos. Pochodzi ze starożytnej Grecji. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Kobiecy strój pokrewny chitonowi, sięgający stóp. Pod tekstem umieszczono zdjęcie przedstawiające rzeźbę kobiety ubranej w peplos, prawdopodobnie bogini Afrodyty, z około piątego wieku przed naszą erą. Kobieta ma na sobie długą, zwiewną szatę, która jest szersza i bardziej luźna na wysokości torsu. Z boków, pod rękoma materiał nisko opada. Na rękawach znajdują się falowane linie. Kolejne hasło to himation. Pochodzi ze starożytnej Grecji. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Prosty płaszcz, który noszono jako długi kawałek materiału, którym owijano ciało. Pod tekstem umieszczono grafikę postaci ubranej w himation. Jest to długa szata, bardzo luźna, z opadającym w kształt fali materiałem. Jest ona zawieszona na ramionach, tak, że ręce są odkryte. Kolejne hasło to chiton. Pochodzi ze starożytnej Grecji. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Lekka szata lniana lub wełniana. Pod tekstem umieszczono ilustrację przedstawiającą kobietę ubraną w chiton. Jest to zielona szata, długa aż do stóp. Część górna, na torsie jest luźniejsza. Na ramionach szata jest spięta zapinkami. Kolejne hasło to chlamida. Pochodzi ze starożytnej Grecji. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Lekka szata, lekki materiał prostokątny w kształcie, spięty na ramieniu. Kolejne hasło to petasos. Pochodzi ze starożytnej Grecji. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Kapelusz podróżny z szerokim rondem. Pod tekstem umieszczono ilustrację mężczyzny w płaskim kapeluszu z okrągłym, średniej wielkości rondem. Ostatnie hasło to chlajna. Pochodzi ze starożytnej Grecji. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Inaczej himation.
Typy ubiorów w starożytnej Grecji i Rzymie, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Typy ubiorów w starożytnej Grecji i Rzymie, ilustracja, licencja: CC BY 3.0.

Mapa przedstawia tereny starożytnej Grecji i Rzymu. W prawym, górnym rogu znajduje się legenda mapy - na pomarańczowo zaznaczono tereny starożytnej Grecji, a na zielono - starożytnego Rzymu. Czarnym napisem z kropką zaznaczono miasta, a szarą linią - rzeki. Po prawej stronie znajduje się panel boczny z tytułem mapy: Typy ubiorów w starożytnej Grecji i Rzymie oraz są wypisane nazwy poszczególnych elementów ubioru. Pierwsza na liście znajduje się toga. Pochodzi ze starożytnego Rzymu. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Główna szata wierzchnia, noszona w sytuacjach uroczystych lub w prostszej wersji podczas publicznego pojawienia się. Pod tekstem umieszczono ilustrację trzech osób ubranych w togi. Są to długie do kostek, obszerne szaty przełożone przez ramię. Następne hasło to tunika. Pochodzi ze starożytnego Rzymu. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Najpowszechniejsza szata noszona pod togę lub jako jedyny strój, różnej długości, ale najczęściej sięgająca kolan lub dłuższa. Pod tekstem umieszczono ilustrację przedstawiającą mężczyznę ubranego w białą szatę z krótkimi rękawami, sięgającą do kolan, przewiązaną w pasie. Kolejne hasło to Caligae [czytaj: kalige]. Pochodzą ze starożytnego Rzymu. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Sandały wojskowe. Pod tekstem umieszczono ilustrację przedstawiającą rekonstrukcję sandałów wojskowych. Są to skórzane, brązowe buty z cienką podeszwą, składające się z cienkich pasków, sięgających za kostkę. Kolejne hasło to sagum. Pochodzi ze starożytnego Rzymu. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Szata wierzchnia, rodzaj prostego płaszcza. Pod tekstem umieszczono ilustrację przedstawiającą mężczyznę ubranego w sagum. Jest to szata w kształcie litery A, sięgająca przed kolano, a rękawy sięgają przed łokieć. Kolejne hasło to Pallium. Pochodzi ze starożytnego Rzymu. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Prosty narzucany płaszcz, prostokątny materiał upinany na ramieniu fibulą. Kolejne hasło to Soleae [czytaj: solee]. Pochodzą ze starożytnego Rzymu. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Codzienne sandały, nakładane na bosą stopę. Pod tekstem umieszczono zdjęcie przedstawiające współczesną rekonstrukcję tego obuwia. Są to sandały złożone z cienkiej, skórzanej podeszwy, oraz przywiązanych do niej rzemyków. Rzemyki przechodzą między dużym palcem u stopy a drugim oraz są zawiązane na supeł, oplatając się na nodze. Kolejne hasło to Calceae [czytaj: kalcee]. Pochodzą ze starożytnego Rzymu. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Buty skórzane, codzienne lub uroczyste, ze skóry naturalnej albo barwionej. Pod tekstem umieszczono zdjęcie przedstawiające współczesną rekonstrukcję tego obuwia. Jest to but z czarnej skóry, o cienkiej podeszwie, w większości obudowany, jednak zawiera otwory w kształcie okręgów. Kolejne hasło to Peplos. Pochodzi ze starożytnej Grecji. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Kobiecy strój pokrewny chitonowi, sięgający stóp. Pod tekstem umieszczono zdjęcie przedstawiające rzeźbę kobiety ubranej w peplos, prawdopodobnie bogini Afrodyty, z około piątego wieku przed naszą erą. Kobieta ma na sobie długą, zwiewną szatę, która jest szersza i bardziej luźna na wysokości torsu. Z boków, pod rękoma materiał nisko opada. Na rękawach znajdują się falowane linie. Kolejne hasło to himation. Pochodzi ze starożytnej Grecji. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Prosty płaszcz, który noszono jako długi kawałek materiału, którym owijano ciało. Pod tekstem umieszczono grafikę postaci ubranej w himation. Jest to długa szata, bardzo luźna, z opadającym w kształt fali materiałem. Jest ona zawieszona na ramionach, tak, że ręce są odkryte. Kolejne hasło to chiton. Pochodzi ze starożytnej Grecji. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Lekka szata lniana lub wełniana. Pod tekstem umieszczono ilustrację przedstawiającą kobietę ubraną w chiton. Jest to zielona szata, długa aż do stóp. Część górna, na torsie jest luźniejsza. Na ramionach szata jest spięta zapinkami. Kolejne hasło to chlamida. Pochodzi ze starożytnej Grecji. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Lekka szata, lekki materiał prostokątny w kształcie, spięty na ramieniu. Kolejne hasło to petasos. Pochodzi ze starożytnej Grecji. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Kapelusz podróżny z szerokim rondem. Pod tekstem umieszczono ilustrację mężczyzny w płaskim kapeluszu z okrągłym, średniej wielkości rondem. Ostatnie hasło to chlajna. Pochodzi ze starożytnej Grecji. Po kliknięciu w hasło, na panelu bocznym pojawia się następujący tekst: Inaczej himation.

Polecenie 1

Wymień nazwy szat zewnętrznych (płaszczy) noszonych przez Greków oraz  szat zewnętrznych Rzymian.

Rli9sL10hm2jy
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 2

Odpowiedz na pytanie: Jak nazywały się w starożytności buty przedstawione na fotografii?

R1XKE1OD1E8K9
Współczesna rekonstrukcja starożytnego obuwia, Pram, Austria
Źródło: fotografia: Matthias Kabel, dostępny w internecie: wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
R4KT556OSGMJ8

Stroje urzędników, władców i elity

Grecja

W antycznej Grecji specyficzny strój przysługiwał władcom, kapłanom, a niektóre kategorie ludności wręcz musiały nosić określony ubiór. Np. efebowie, czyli mężczyźni w wieku 18 - 20 lat, ubierali się w czarną chlamidę i szeroki kapelusz podróżny, tak zwany petasos.

Rzym

Cesarze rzymscy pokazywali się w pierwszych wiekach cesarstwa publicznie albo w stroju obywatelskim, albo wojskowym. Każda z wersji była dostosowana do okazji. O ile strój obywatelski z togą miał pokazać władcę jako pierwszego z obywateli (często była to biała toga z szerokim purpurowym pasem, ale czasem dawny strój imperatora – czyli tunika i toga w całości purpurowe i zdobione złotym haftem), o tyle strój wojskowy pokazywał cesarza jako najważniejszego z wodzów, imperatora. Tylko cesarzowi przysługiwał płaszcz sagum (inaczej paludamentum) o kolorze purpurowym, a purpura z czasem stała się kolorem zarezerwowanym wyłącznie dla władcy.

bg‑olive
Ciekawostka

Elementem dodającym dostojeństwa i odzwierciedlającym pozycję społeczną były także buty. Niektóre ich rodzaje rezerwowano dla dostojników. Np. tylko urzędnicy i senatorowie z patrycjuszowskichpatrycjuszepatrycjuszowskich rodów rzymskich mogli nosić buty cholewkowe z czerwonej skóry.

W społeczeństwie rzymskim toga była elementem odzieży widocznie odróżniającym i ustalającym hierarchię.

Schemat prezentuje rodzaje i przeznaczenie tóg rzymskich.

RPT1DMLMP5UX51
Schemat. Lista elementów: • Nazwa kategorii: TOGA Elementy należące do kategorii TOGA o Nazwa kategorii: praetexta Elementy należące do kategorii praetexta Nazwa kategorii: biała z szerokim pasem purpurowym blisko obrzeża Nazwa kategorii: przysługiwała urzędnikom państwa rzymskiego (konsulom, pretorom i tym podobne), członkom kolegiów kapłańskich (pontyfikom, augurom i tym podobne), dzieciom obywateli do 16 roku życia (dziewczynkom do wyjścia za mąż) Koniec elementów należących do kategorii praetexta o Nazwa kategorii: alba Elementy należące do kategorii alba Nazwa kategorii: biała (męska) Nazwa kategorii: przysługiwała obywatelom, ale nosili ją także senatorowie Koniec elementów należących do kategorii alba o Nazwa kategorii: pulla Elementy należące do kategorii pulla Nazwa kategorii: ciemne kolory Nazwa kategorii: noszona była podczas uroczystości pogrzebowych obywateli rzymskich i podczas okresu żałoby Koniec elementów należących do kategorii pulla o Nazwa kategorii: candida Elementy należące do kategorii candida Nazwa kategorii: bielona kredą Nazwa kategorii: noszona była przez osoby kandydujące na urzędy państwowe (stąd słowo kandydat) Koniec elementów należących do kategorii candida o Nazwa kategorii: picta Elementy należące do kategorii picta Nazwa kategorii: w całości intensywnie purpurowa i zdobiona złotym haftem Nazwa kategorii: przysługiwała tryumfatorom podczas tryumfu, a w okresie cesarstwa – cesarzowi rzymskiemu. Zakładano ją na tunica palmata [czytaj: tunika palmata]– podobną w kolorze i zdobioną złotym wzorem w palmy Koniec elementów należących do kategorii picta Koniec elementów należących do kategorii TOGA

Szczegóły stroju tryumfatora poznasz na załączonej prezentacji.

1
R1KC8C27XRKVS1
Ilustracja interaktywna przedstawia rysunkową wizualizację uroczystego stroju rzymskiego tryumfatora. Z lewej strony postać tryumfatora, z prawej pasek boczny z hasłami, po kliknięciu wybranego wyświetli się informacja dodatkowa. Mężczyzna ubrany jest w purpurową tunica palmata [czytaj: tunika palmata] ze wzorem w złote palmy, na którą narzuconą ma toga picta [czytaj: toga pikta] - mocno purpurową szatę z gwiaździstym wzorem. Na szyi wisi srebrna bulla. W dłoniach trzyma symbole władzy - gałązkę oliwną oraz figurę rzymskiego orła. Na nogach wiązane sandały. Po kliknięciu na nazwę Tunica palmata [czytaj: tunika palmata] podświetli się ona na torsie mężczyzny i wyświetla się informacja dodatkowa: Purpurowa i zdobiona wzorem w palmy, zakładana pod togę tryumfatorów. Gałązki palmowe były widocznym symbolem zwycięstwa, dlatego zdobiły tryumfatora jako zwycięzcę wojennego. Po kliknięciu na Toga picta [czytaj: toga pikta] podświetli się ona na ciele mężczyzny i wyświetli się informacja dodatkowa: Intensywnie purpurowa i zdobiona złotym haftem, ta forma togi była najuroczystsza. Tradycyjnie była strojem królewskim, wcześniej obecnym w tradycji etruskiej. Po kliknięciu na hasło Kolor purpurowy wyświetli się informacja dodatkowa: Kolor purpurowy, w kosztowny sposób wytwarzany z mięczaków murex [czytaj: mureks], zastrzeżony był tylko dla tryumfatorów, a potem cesarzy. Po kliknięciu na hasło Vestis triumphalis [czytaj: westis triumfalis] wyświetli się informacja dodatkowa: Dosłownie ‘szata tryumfalna’, łączna nazwa całego stroju tryumfatora. Po kliknięciu na hasło: Calceus patricius [czytaj: kalceus patricius] podświetli się obuwie i wyświetli się informacja dodatkowa: Obuwie patrycjuszowskie, wywodzące się z tradycji jazdy królewskiej, były najuroczystszym obuwiem i niezbędnym uzupełnieniem stroju. Po kliknięciu na hasło Bulla podświetli się ona na postaci w formie naszyjnika i wyświetli się informacja dodatkowa: Wykonany ze złota amulet noszony podczas tryumfu. Po kliknięciu na hasło Symbole władzy podświetlą się symbole trzymane w dłoniach - gałązka oliwna i figurka orła.
Wizualizacja uroczystego stroju rzymskiego tryumfatora.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Ilustracja interaktywna przedstawia rysunkową wizualizację uroczystego stroju rzymskiego tryumfatora. Z lewej strony postać tryumfatora, z prawej pasek boczny z hasłami, po kliknięciu wybranego wyświetli się informacja dodatkowa. Mężczyzna ubrany jest w purpurową tunica palmata [czytaj: tunika palmata] ze wzorem w złote palmy, na którą narzuconą ma toga picta [czytaj: toga pikta] - mocno purpurową szatę z gwiaździstym wzorem. Na szyi wisi srebrna bulla. W dłoniach trzyma symbole władzy - gałązkę oliwną oraz figurę rzymskiego orła. Na nogach wiązane sandały. Po kliknięciu na nazwę Tunica palmata [czytaj: tunika palmata] podświetli się ona na torsie mężczyzny i wyświetla się informacja dodatkowa: Purpurowa i zdobiona wzorem w palmy, zakładana pod togę tryumfatorów. Gałązki palmowe były widocznym symbolem zwycięstwa, dlatego zdobiły tryumfatora jako zwycięzcę wojennego. Po kliknięciu na Toga picta [czytaj: toga pikta] podświetli się ona na ciele mężczyzny i wyświetli się informacja dodatkowa: Intensywnie purpurowa i zdobiona złotym haftem, ta forma togi była najuroczystsza. Tradycyjnie była strojem królewskim, wcześniej obecnym w tradycji etruskiej. Po kliknięciu na hasło Kolor purpurowy wyświetli się informacja dodatkowa: Kolor purpurowy, w kosztowny sposób wytwarzany z mięczaków murex [czytaj: mureks], zastrzeżony był tylko dla tryumfatorów, a potem cesarzy. Po kliknięciu na hasło Vestis triumphalis [czytaj: westis triumfalis] wyświetli się informacja dodatkowa: Dosłownie ‘szata tryumfalna’, łączna nazwa całego stroju tryumfatora. Po kliknięciu na hasło: Calceus patricius [czytaj: kalceus patricius] podświetli się obuwie i wyświetli się informacja dodatkowa: Obuwie patrycjuszowskie, wywodzące się z tradycji jazdy królewskiej, były najuroczystszym obuwiem i niezbędnym uzupełnieniem stroju. Po kliknięciu na hasło Bulla podświetli się ona na postaci w formie naszyjnika i wyświetli się informacja dodatkowa: Wykonany ze złota amulet noszony podczas tryumfu. Po kliknięciu na hasło Symbole władzy podświetlą się symbole trzymane w dłoniach - gałązka oliwna i figurka orła.

Polecenie 3

Odpowiedz na pytanie. Co symbolizowały gałązki palmowe w ręku tryumfatora?

RLdgIBZc7gZwR
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 4

W okresie republiki rzymskiej odbyło się ponad 200 tryumfów wielkich wodzów po wygranych kampaniach. Odpowiedz na pytanie: Komu przysługiwał strój tryumfatora i odbywanie tryumfu w okresie cesarstwa?

RzI0VNV1VTvXi
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Dla utrwalenia wiedzy z zakresu rodzajów starożytnych ubiorów, zapoznaj się z materiałem filmowym i wykonaj zadania.

RKGSRS36O783Q
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Antyczne stroje”.
Polecenie 5

Scharakteryzuj antyczny strój dziecięcy i młodzieżowy.

RoUEfkqcm7Pqz
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
2
Ćwiczenie 1

Toga to jeden z bardziej charakterystycznych strojów starożytnego Rzymu. Wyjaśnij, dlaczego zrezygnowano z jej noszenia.  Wymień przynajmniej dwie profesje, w których współcześnie używa się togi.

RF9bL9KrDSVkv
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
R1AGBMUT3X6EK
Ćwiczenie 2
W pola krzyżówki wpisz hasła - nazwy ubrań starożytnych Greków i Rzymian. Rozwiązaniem jest jeden z elementów garderoby starożytnego Greka.

Słownik łacińsko‑polski

nihil difficile
nihil difficile

nic trudnego

strophium, -i n
strophium, -i n

biustonosz

subligaculum,-i n
subligaculum,-i n

przepaska, majtki

Słownik pojęć

fibula  łac. fibula,-ae f
fibula  łac. fibula,-ae f
R1TG5dpBUxH731
Nagranie przedstawia wymowę słowa fibula, fibulae w języku łacińskim.

ozdobna spinka (brosza), często podłużna i zdobiona, którą upinano płaszcze i inne elementy ubioru; wytwarzana z metali (brązu, srebro, złoto), niekedy ozdabiana, na przykład kolorową emalią

R1XBHQTEKXK2X
Para fibul, ok. 430 r., Muzeum Historii Sztuki, Wiedeń, Austria
Źródło: wikimedia.org, James Steakley, licencja: CC BY-SA 3.0.
Hadrian łac.  Publius Aelius Hadrianus
Hadrian łac.  Publius Aelius Hadrianus

żyjący w I/II w. cesarz rzymski;  podczas swego panowania zreformował system podatkowy, złagodził prawa dotyczące niewolników, wzmocnił system umocnień limesowych w Brytanii budując tzw. Mur Hadriana

Oktawian August łac. 
Oktawian August łac. 

żyjący w I w. p.n.e./I w. n.e. założyciel dynastii julijsko - klaudyjskiej, pierwszy cesarz rzymski, krewny i adoptowany syn Cezara. Dał początek nowej formie ustrojowej zwanej pryncypatem. Popierał naukę, sztukę i literaturę, wzniósł wiele budowli

patrycjusze
patrycjusze

rzymska uprzywilejowana, wyższa warstwa społeczna, która pojawiła się w okresie królestwa oraz republiki; posiadali pełne prawa polityczne oraz wyłączność obejmowania urzędów

purpura
purpura

barwnik wytwarzany z małży‑rozkolców (z gatunku murex), początkowo u wybrzeży Fenicji. Swą nazwę „purpura tyryjska”(najbardziej ceniony rodzaj wśród Rzymian) zawdzięcza fenickiemu miastu Tyr, gdzie była produkowana. Ze względu na bardzo wysoką cenę produkcja purpury była ściśle kontrolowana, a materiały purpurowego koloru zarezerwowane dla władców