RVA78SEK9QFCD
Grafika przedstawia sześć osób, różnej płci i wieku. Od lewej strony stoi uśmiechnięta kobieta w białej szacie, w ręku trzyma niebieską chustę. Druga kobieta zwrócona jest w jej stronę. Ubrana jest w białą szatę i różowy płaszcz; w rękach trzyma duży dzban. Dalej przedstawieni zostali dwaj mężczyźni. Mają krótkie brody i bujne ciemne włosy. Ubrani są w białe szaty z przerzuconymi barwnymi płaszczami. Kolejny mężczyzna ma zbroję, krótki jednoręczny miecz, tarczę oraz hełm. Ostatnia przedstawiona kobieta ubrana jest w biało – żółtą szatę. Na głowę ma zarzuconą żółtą chustę. Przegląda się w lustrze, które trzyma w dłoni.

Życie domowe i rodzinne w Grecji i Rzymie

Szaty greckie i rzymskie, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, grafika.

Nihil difficilenihil difficileNihil difficile: W rodzinie greckiej i rzymskiej

Rodzina stanowiła podstawową komórkę społeczną zarówno w starożytnej Grecji, jak i w Rzymie. Była nie tylko prywatną wspólnotą ludzi połączonych więzami krwi, ale także fundamentem porządku państwowego i moralnego. Zasady życia rodzinnego odzwierciedlały wartości, które kształtowały kulturę, prawo i obyczaje obu cywilizacji. Choć Grecy i Rzymianie mieli wspólne ideały dotyczące rodziny, różnili się w podejściu do roli jej członków oraz znaczenia samego małżeństwa.

Początki wspólnego życia w Rzymie ...

curriculum vitae

W prezentacji zamieszczono curriculum vitaecurriculum vitaecurriculum vitae Rzymianki od narodzin do zamążpójścia.

RC1MKAOUOMC6Q1
Ilustracja przedstawia okładkę książki. W centrum znajdują się cztery postaci: troje dzieci i jeden dorosły. Dwoje dzieci ukazanych jest z tyłu. Mają jasne włosy; chłopiec krótkie, dziewczynka długie, związane w kitkę. Trzecie dziecko to ciemnowłosy chłopiec wyłaniający się z lewej dolnej strony ilustracji. Twarz ma odwróconą w stronę widza. Ma szczupłą twarz, na nosie okulary. Uśmiecha się lekko. Po prawej stronie ilustracji stoi potężny mężczyzna. Ubrany jest w długi płaszcz z puszystym kołnierzem przepasany szerokim pasem, z którego zwisa duży pęk kluczy. Przez ramie ma przerzuconą torbę. Lewą ręką unosi wysoko latarkę. Tło stanowi ciemne rozgwieżdżone niebo, od którego odcina się kontur wysokiego zamku z licznymi wieżami. U góry okładki znajdują się napisy: J.K. Rowling. Harrius Potter et philosophi lapis, a na samym dole nazwa wydawnictwa: Bloomsbury.

Zapoznaj się z tekstem łacińskim traktującym o rzymskich zaślubinach. 

De nuptiis Romanis

Iulia filiam suam Iuniam Rubrio in matrimonium dedit.  Rubrius anŭlum ferrĕum emit, quem uxori suae dedit. Iunia togam novam, elegantem sumpsit, capillosque pulchre compsit. Mater filiam ad sponsum deduxit. Pater manum dextram sponsi cum manu sponsae iunxit. Iunia tandem dixit: “Ubi tu Caius, ibi ego Caia.”Felicĭter”- clamaverunt omnes et plauserunt. Post gratulationes dona tradita sunt.  Servi cenam nuptialem hospitĭbus paraverunt. Deinde Iunia et Rubrius e triclinio discesserunt et ad cubicŭlum purum in domicilio sponsi vaserunt, Rubrius uxorem suam trans limen portavit. Denĭque Lares novos oraverunt et vitam felicem inceperunt.

Cart. 3 Źródło: Język łaciński dla anglistów, J. Danka, M. Kaźmierczak, Wydawnictwo UŁ Łódź 1998, s. 59–60, tłum. autorka podręcznika.

Tłumaczenie: O rzymskich zaślubinach.

Julia wydała za mąż swoją córkę Junię za Rubriusza. Rubriusz kupił złoty pierścionek, który dał swojej żonie. Junia założyła nową elegancką togę, pięknie uczesała włosy. Matka doprowadziła córkę do narzeczonego. Ojciec połączył prawą rękę narzeczonego z ręką narzeczonej.  Julia powiedziała: „Gdzie ty Gajuszu, tam i ja Gaja”. „Na szczęście” – zawołali wszyscy i bili brawo. Po życzeniach zostały przekazane prezenty. Niewolnicy przygotowali dla gości ucztę weselną. Potem Iunia i Rubriusz wyszli z jadalni i udali się do czystej sypialni w domu narzeczonej. Rubriusz przeniósł swoją żonę przez próg. Wreszcie modlili się do nowych Larów i rozpoczęli nowe życie.

R1QZOT7VSG3N6
Ćwiczenie 1
bg‑lime
Ciekawostka

Zwyczaj przenoszenia panny młodej przez próg wziął się ze starożytnego Rzymu. Nowo poślubiona kobieta była w pewnym sensie obca dla domowego ogniska męża. Przeniesienie przez próg symbolizowało oczyszczenie i bezpieczne wprowadzenie jej pod opiekę nowych bogów domowych. Czynność ta miała więc wymiar rytualny – kobieta nie „wchodziła sama”, lecz była wprowadzana przez męża, który stawał się jej nowym opiekunem.

bg‑turquoise
Ważne!
6, 6
RALFBPH4H48UB
Kolumnowe lararium w Pompejach, akwarela Luigiego Bazzaniego, XIX w., Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie, Anglia. Źródło: wikimedia org., domena publiczna

Rzymskie bóstwa domowe, opiekunowie ogniska domowego i spiżarni, nazywały się Lary i Penaty. Pierwsze chroniły dom przed nieszczęściami i zapewniały pomyślność. Przedstawiane były zazwyczaj jako figurki w domowych kapliczkach (larariachlarariumlarariach). Penaty natomiast strzegły domowego ogniska i spiżarni. W ikonografii występują jako para młodzieńców. Uratowanie ich podczas katastrofy domu (np. pożaru, czy trzęsienia ziemi) , miało wpływ na dalsze losy rodziny. 

bg‑gray2

Więcej na temat bóstw opiekuńczych w Rzymie dowiesz się z rozdziałów:  Jak świętowali starożytni (moduł - Życie społeczne i gospodarcze) oraz Z płonącej Troi drogi prowadzą do Rzymu, czyli o mitycznych początkach wiecznego miasta. „Eneida” Wergiliusza (moduł - Spuścizna literacka starożytnych Rzymian). 

bg

Zapoznaj się z filmem dotyczącym roli kobiety w starożytnym Rzymie, a następnie wykonaj zadania. 

RovD86L1gshPf
Film animowany omawia temat narodzin w starożytnym Rzymie. Na pierwszym ekranie pojawia się tytuł: Poród i obrzędy związane z narodzinami w starożytnym Rzymie. Następny slajd przedstawia dzieło Francoisa de Barbier’a zatytułowane „Narodziny Heraklesa”. Jest to czarnobiała grafika ukazująca rodzącą Alkmenę w otoczeniu czterech pomocnic. Królowa ma odsłonięte piersi; szata osłania ją od pasa w dół. Jedna z kobiet podtrzymuje ją za biodra, druga klęczy u jej stóp trzymając w rękach noworodka. Kolejna, z odsłoniętą piersią, nachyla się nad dzieckiem. Czwarta, najbardziej oddalona od Alkmeny, patrzy za okno, gdzie znajdują się dwie gestykulujące kobiety. Na ekranie pojawia się tekst. Lektor czyta: Ciąża i poród były w czasach starożytnych ogromnym zagrożeniem, zarówno dla matki, jak i dla dziecka. Śmiertelność niemowląt była ogromna (ok. 40%), a z narodzonych dzieci tylko nieliczne dożywały dorosłości (tak było między innymi w przypadku matki braci Grakchów, Kornelii, z której kilkonaściorga dzieci tylko troje osiągnęło wiek dojrzały). Na kolejnym ekranie, na tle powyższego obrazu, pojawia się następująca treść czytana przez lektora: Brak właściwej opieki medycznej kończył się dla wielu matek i noworodków tragicznie. Nieszczęściem zakończył się również poród córki Cezara – Julii, żony Pompejusza. Dziewczyna umarła w czasie porodu, a dziecko kilka dni później. Takie zakończenie małżeństwa zawartego ze względów politycznych przyspieszyło wojnę domową. Następnie na ekranie pojawia się rzeźba sarkofagowa. Przedstawia ona rodziców z dzieckiem. Matka karmi niemowlę piersią; stojący z boku ojciec przygląda się, podpierając głowę ręką zgiętą w łokciu. Podpis pod ilustracją: Rzeźba sarkofagowa Marka Korneliusza Statiusza, który umarł we wczesnym dzieciństwie – matka karmiąca, przyglądający się ojciec, 150 r. n.e., Muzeum Luwr, Francja. Na ekranie ukazuje się następujący tekst czytany przez lektora: Osiem dni po urodzeniu się dziewczynki, a dziewięć dni po urodzeniu się chłopca przeprowadzano specjalny obrzęd wobec noworodka. Kilkudniowy czas oczekiwania wynikał najprawdopodobniej z dużej śmiertelności niemowląt – czekano tych kilka kluczowych dni, by upewnić się, że dziecko przeżyje. Kolejny ekran ukazuje rzeźbę Williama Henry’ego Goodyear’a przedstawiającą Junonę, opiekunkę kobiet, żon i matek. Bogini stoi; jednej ręce trzyma włócznię, w drugiej małą paterę. Ma długą szatę, przylegającą do ciała. Spod prostego nakrycia głowy wyłaniają się kręcone włosy. Na ekranie pojawia się tekst czytany przez lektora: Dies lustricus (Dzień oczyszczenia) był ważnym dniem dla dziecka – otrzymywało ono imię i medalion z amuletem, który miał je strzec do dorosłości. W sytuacji, gdy dziecko umarło po nadaniu imienia otrzymywało nagrobek imienny. Na następnym ekranie ukazana jest rzeźba rzymskiej bogini płodności –Tellus, utożsamianej z grecką Gają. Siedzi trzymając na kolanach dwójkę dzieci. Spod osłoniętej chustą głowy wyłaniają się kręcone włosy. Ubrana jest w drapowaną szatę przylegającą do ciała. W otoczeniu bogini znajdują się kwiaty maku oraz makówki – symbole płodności. Tekst ukazujący się na ekranie jest czytany przez lektora: Poród był bardzo niebezpieczny, kobieta nie była bowiem objęta profesjonalną opieką medyczną. Pomagała jej akuszerka lub położna, której asystowały trzy kobiety podtrzymujące rodzącą. Stały one po bokach i z tyłu tak zwanego krzesła porodowego, na którym rodząca wydawało na świat swoje dziecko. Następny ekran przedstawia kolorowy fresk, na którym znajdują się trzy kobiety. W centrum obrazu stoi Afrodyta. Ma odsłonięte piersi; szata okrywa ją od pasa w dół. Na głowie ma koronę. Odwraca się w prawą stronę, gdzie klęczy bogini porodów – Lucina, prezentująca Afrodycie nowo narodzone niemowlę. Za plecami Afrodyty stoi kobieta w zielonej szacie; wskazuje palcem na usta. Pod ilustracją znajduje się podpis: Lucina, bogini porodów, prezentuje Afrodycie nowo narodzonego Achillesa, fresk ze Złotego Domu Nerona, odkryty w 1668 r., Ashmolean Museum, Anglia. Na ekranie wyświetlony jest następujący tekst czytany przez lektora: W dniu oczyszczenia dzieciom nadawano imiona, proces ten przebiegał odmiennie w przypadku chłopca i dziewczynki. Dziewczynka otrzymywała imię utworzone od imienia swojego ojca, czyli wszystkie córki Juliusza miały na imię Julia, a córki Korneliusza – Kornelia. Jak odróżniano w takim razie dziewczynki, jeżeli Rzymianin miał więcej, niż jedną córkę? Dodawano im do imienia liczebniki porządkowe – Prima, Secunda, Tertia i tak dalej… Na kolejnym ekranie pojawia się słynny obraz Sandro Botticellego pt. „Narodziny Wenus”. Centralne miejsce zajmuje naga, długowłosa bogini, stojąca w ogromnej muszli unoszącej się na morzu. Prawą ręką zakrywa piersi, w lewej trzyma pukiel włosów zasłaniając nimi podbrzusze. Obok niej stoi rudowłosa kobieta ubrana w kolorowe szaty. Trzyma w dłoni czerwony płaszcz, którym chce okryć nagą Wenus. Za nią ukazany jest brzeg morza z wysokimi drzewami. W lewej części obrazu unoszą się w powietrzu dwie uskrzydlone postaci: kobieta i mężczyzna. Są to Zefiry kierujące ku brzegowi muszlę, na której stoi bogini. Tekst na ekranie: Struktura imienia chłopca- dziedzica nazwiska rodowego- była zupełnie inna, niż w przypadku dziewczynki. Chłopiec otrzymywał imię zgodnie z wykształconą w Rzymie trójczłonową strukturą. Na pełne imię składało się: 1. Praenomen – imię (np. Caius), 2. Nomen gentile – nazwisko rodowe (np. Iulius), 3. Cognomen – przydomek (np. Caesar). Na kolejnym ekranie na tle powyższego obrazu pojawia się następująca treść czytana przez lektora: Jeżeli ktoś dokonał czegoś znaczącego, dla upamiętnienia mógł otrzymać czwarty człon imienia – drugi przydomek, czyli agnomen. Stało się tak między innymi w przypadku Publiusza Korneliusza Scypiona, który dla upamiętnienia swoich zasług bojowych otrzymał agnomen - Africanus. Kolejny ekran ukazuje rzeźbę wilczycy kapitolińskiej. Jest to brązowy posąg stojącej wilczycy, pod brzuchem której siedzą bliźnięta – Romulus i Remus wyciągając usta do jej wymion. Tekst czytany przez lektora: W okresie, gdy rodzina funkcjonowała zgodnie z modelem patriarchalnym, ojciec rodziny (pater familias) miał nieograniczoną władzę nad życiem i śmiercią członków swojej rodziny. Oznaczało to w praktyce, że samo urodzenie dziecka nie było jednoznaczne z przyjęciem go do rodziny, dopóki ojciec rodziny nie uznał potomka. Dokonywał się to w sposób symboliczny – akuszerka kładła nowo narodzone dziecko u stóp ojca. Jeżeli je podniósł, uznawał dziecko za członka rodziny. Na kolejnym ekranie na tle powyższego obrazu pojawia się następująca treść czytana przez lektora: Pater familias miał również prawo do porzucenia niemowlęcia – oznaczało to dla dziecka śmierć, jeżeli nie znalazł się nikt inny, kto by je przygarnął. Najsłynniejsze porzucone i uratowane dzieci, to legendarni założyciele Rzymu – Romulus i Remus, których porzuconych w niemowlęctwie, wykarmiła wilczyca.
RSSPXU9S7KEG8
Ćwiczenie 2
Polecenie 1
R9ARJ9ZKZQZMZ

.... i w Grecji 

Celem założenia rodziny tak w Grecji, jak i w Rzymie, było posiadanie potomstwa‑wydanie na świat obywateli. Rola kobiety w starożytnej Grecji ograniczała się prawie wyłącznie do rodzenia dzieci i prowadzenia domu. Atenki spędzały całe dnie w pokojach kobiecych zwanych gynaikeiagynaikeion pl. gynaikeiagynaikeia, zajęte gospodarstwem domowym, tkaniem i wychowywaniem dzieci. Na ulicę wychodziły wyłącznie w towarzystwie  niewolnicy lub mężczyzny z rodziny. 

bg‑lime
Ciekawostka

PlatonPlatonPlaton w jednym ze swych dialogów pisał: 

Młodej małżonce i młodemu małżonkowi musi przede wszystkim leżeć na sercu, ażeby możliwie najpiękniejsze i najlepsze dzieci przekazać państwu (...). Niechże młody małżonek myśli wciąż o małżonce i o swym przyszłym potomstwie i tak samo małżonka, przez ten cały czas, gdy dzieci nie przyszły jeszcze na świat. 

Cart.2 Źródło: Platon, Prawa, tłum. M. Maykowska, Warszawa 1960, s. 785E.

Małżeństwo w starożytnej Grecji uznawane było za obowiązek obywatela do tego stopnia, że na osoby stanu wolnego nakładano specjalne kary pieniężne. W mizoginicznym świecie Greków nie dziwi fakt, że kobieta nie miała wielkiego wpływu na wybór małżonka. To ojciec panny decydował o jej losie po przetestowaniu gromady zalotników. Akt zawarcia małżeństwa miał w początkach charakter prywatnej uroczystości rodzinnej, z biegiem czasu zmienił się w akt religijny i prawny, do którego panna młoda starannie się przygotowywała. Po ceremoniach sakralno - prawnych odbywało się przyjęcie weselne, na które oficjalnie zapraszano gości.

Ilustracje z waz greckich prezentują proces przygotowania się panny młodej do zaślubin. 

Status noworodka w Grecji

W ilustracji interaktywnej zamieszczono informacje o losach nowo narodzonego dziecka w starożytnej Grecji. 

R1VO65FJJFXDR
Fragment sarkofagu przedstawiający matkę z dzieckiem, II w., Muzeum Luwr w Paryżu, Francja. Źródło: wikimedia.org, CC BY 3.0

Władza ojcowska 

W Grecji na czele rodziny stał kyrioskyrioskyrios – pan, głowa rodziny, który miał pełnię władzy nad żoną, dziećmi i niewolnikami. Jego obowiązkiem było dbanie o majątek oraz zapewnienie wychowania synom, którzy mieli w przyszłości stać się obywatelami polis. Kobieta, choć zarządzała domem i dbała o jego czystość oraz wychowanie najmłodszych, była podporządkowana mężczyźnie i nie uczestniczyła w życiu publicznym.

Szczególny był charakter władzy ojcowskiej w rzymskiej rodzinie. Miała ona charakter całkowicie patriarchalny. Ojciec rodziny (pater familiaspater familiaspater familias) miał wielkie zobowiązania wobec jej członków – utrzymywał rodzinę, był jej żywicielem. Uznanym przez siebie dzieciom winien zapewnić opiekę i wychowanie. W zamian przysługiwała mu tak zwana „władza ojcowska” ( patria potestas) nad członkami rodziny. Mógł decydować o losie swoich bliskich. Mógł on porzucić wynająć, lub nawet sprzedać swoje dziecko do niewoli.

Status kobiety w społeczeństwie greckim i rzymskim

Pod zakładkami znajdziesz informacje dotyczące życia starożytnych kobiet w związkach małżeńskich. 

Prawa kobiet

Kobiety, tak w Grecji, jak i w Rzymie, nie posiadały praw obywatelskich. W rzymskim społeczeństwie powszechnie uważano, że kobiety, ze względu na brak określonych cech charakteru, nie powinny prowadzić działalności politycznej. Rzymska mężatka miała zdecydowanie więcej możliwości działania, niż jej grecka odpowiedniczka. Żona i matka zarządzała całym gospodarstwem i zajmowała się wychowywaniem dzieci. Brała udział w życiu towarzyskim i bywała na przyjęciach. Kobiety miały nawet swoje związki czy kluby, jak stowarzyszenie kobiet zamężnych funkcjonujące w Rzymie - Conventusconventus,-us mConventus matronarummatrona, -aematronarum.

RUPL6EXPE8MF4
Fresk przedstawiający siedzącą kobietę, I w., willa Arianna w Stabiae, Narodowe Muzeum Archeologiczne w Neapolu, Włochy. Źródło: wikimedia.org, CC BY‑SA 2.0
Kornelia matka Grakchów

Jedną z najsłynniejszych i najbardziej szanowanych rzymskich kobiet była Kornelia, córkę Scypiona Afrykańskiego oraz matka braci GrakchówGrakchowieGrakchów. Zapamiętana została jako kobieta wielkiego ducha oraz inteligencji. Po śmierci męża, Tyberiusza Semproniusza Grakchusa, poświęciła się wychowaniu dwóch synów – Tyberiusza oraz Gajusza i córki Sempronii. Odrzuciła nawet oświadczyny króla Egiptu, by całkowicie oddać się obowiązkom matki. Listy, które pisała do synów, przekazując im mądrość, dobre rady oraz wyrażając troskę, są nie tylko pięknym przykładem doskonałego stylu pisania, ale również najstarszą zachowaną pisemną wypowiedzią rzymskiej kobiety. Synowie Kornelii zostali wybitnymi politykami i rewolucyjnymi trybunami ludu. Niestety przypłacili życiem reformy, o które walczyli. 

Zapoznaj się z krótką łacińską anegdotą zamieszczoną w ilustracji interaktywnej w punkcie 1. Dotyczy ona spotkania Kornelii z zamożną kobietą. Polska wersja tej anegdoty dostępna jest w punkcje 2.

R191LDUCC81SO
Kornelia Matka Grakchów, Angelika Kauffman, XVIII w., Muzeum sztuk pięknych Virginii, Richmond, USA. Źródło: wikimedia.org, domena publiczna
Rzymianki u schyłku republiki

U schyłku republiki w I wieku p.n.e. zaczyna zanikać patriarchalny charakter rodziny. Kobiety nie trafiały już spod władzy ojca pod władzę męża. Same zarządzały swoją częścią majątku, co spowodowało zwiększenie liczby rozwodów. Przy dodatkowym rozwoju prostytucji w Rzymie republikańskim doszło do wyraźnego rozkładu życia rodzinnego w sferze arystokratycznej. Cesarz Oktawian AugustOktawian August  łac. Gaius Iulius Caesar OctavianusOktawian August podjął próbę poprawy sytuacji rodzin senatorskich, uchwalając prawo surowo każące cudzołóstwo oraz nadając pierwszeństwo w karierze politycznej mężczyznom żonatym i ojcom wielu dzieci.

ROGD9GQ3126Z9
Płaskorzeźba na rzymskim Ołtarzu Pokoju (Ara pacis), przedstawiająca rodzinę cesarza Augusta, około 9 r. p.n.e., Rzym, Włochy. Źródło wikimedia.org, CC BY‑SA 3.0. Sailko (fot.)
R14PMNK97S4TR
Ćwiczenie 3
R1E1FOZ1LBZX5
Ćwiczenie 4

Słownik łacińsko‑polski

conventus,-us m
conventus,-us m

zebranie, zgromadzenie

dies, -ei f,m
dies, -ei f,m

dzień

elegans, -ntis
elegans, -ntis

elegancki, wytworny

lustricus 3
lustricus 3

dotyczący oczyszczenia

matrimonium,-i n
matrimonium,-i n

małżeństwo

matrona, -ae
matrona, -ae

żona, kobieta po zamążpójściu

nihil difficile
nihil difficile

nic nowego

novus 3 
novus 3 

nowy

sponsa,-ae f
sponsa,-ae f

narzeczona

sponsalia, -orum n
sponsalia, -orum n

zaręczyny

sponsus, -i m
sponsus, -i m

narzeczony

suus 3
suus 3

swój

vita,-ae f
vita,-ae f

życie

Słownik pojęć

Grakchowie
Grakchowie

żyjący w II w. p.n.e. bracia: Tyberiusz i Gajusz Grakchus; rzymscy  politycy i reformatorzy społeczni; synowie wybitnego polityka Tyberiusza Grakchusa Starszego i Kornelii, córki Scypiona Afrykańskiego. Tyberiusz przeprowadził reformę agrarną, Gajusz wprowadził szeroki program reform społeczno‑gospodarczych. Działania pierwszego uderzały w interesy arystokracji senatorskiej, czyli posiadaczy wielkich majątków. Drugi został oskarżony o dążenie do władzy królewskiej. Obaj swoje reformy przypłacili życiem.

gynaikeion pl. gynaikeia
gynaikeion pl. gynaikeia

w domach greckich pomieszczenie dla kobiet.

Kampania
Kampania

region administracyjny w południowych Włoszech, ze stolicą w Neapolu. 

kyrios
kyrios

określenie, jakim starożytni Grecy nazywali pana, władcę, ojca rodziny.

lararium
lararium

w starożytnym Rzymie domowe miejsce kultu Larów, bóstw opiekuńczych domu i rodziny.

Oktawian August  łac. Gaius Iulius Caesar Octavianus
Oktawian August  łac. Gaius Iulius Caesar Octavianus

żyjący w I w. p.n.e./I w. pierwszy cesarz rzymski. 

bg‑gray2

O cesarzach starożytnego Rzymu dowiesz się w rozdziale - Rzym pod władzą cesarzy, w module zatytułowanym - Historia starożytnego Rzymu

pater familias
pater familias

określenie, jakim starożytni Rzymianie nazywali ojca rodziny.

Platon
Platon

żyjący w V/IV w. p.n.e. wybitny filozof grecki; twórca tradycji intelektualnej znanej jako platonizm; autor ponad 30 dialogów. 

bg‑gray2

Informacje na temat tego i innych filozofów starożytnej Grecji znajdziesz w rozdziale - Sokrates, Platon, Arystoteles, w module zatytułowanym - Filozofia grecka.

polis, pl. poleis
polis, pl. poleis

termin z języka starogreckiego oznaczający starożytne greckie miasto‑państwo, które było wspólną społecznością obywateli.

bg‑gray2

Więcej na temat polis znajdziesz w rozdziale - Czy tylko miasto‑państwo? Rzecz o greckich poleis, w module - Historia starożytnej Grecji.