świątynia, miejsce święte.

skarb publiczny, kasa państwa

wzgórze

przychodzić, spotykać się

nic nowego

oko

dziób, ryj, dziób okrętu

żyjąca w I w. matka cesarza Nerona, żona m.in. cesarza Klaudiusza. Została zamordowana przez syna w 59 r.  

żyjący w I w. p.n.e. rzymski wódz i polityk, zaufany cesarza Augusta. Był głównym pomocnikiem cesarza w przebudowie i rozbudowie Rzymu.

żyjący w I/II w. cesarz rzymski z dynastii Antoninów. Zapewnił Imperium Rzymskiemu długotrwały pokój i stabilność, niemal bez prowadzenia wojen. Rozwinął sprawną administrację oraz dbał o przestrzeganie prawa i sprawiedliwości. Umocnił granice państwa, m.in. poprzez budowę Wału Antonina w Brytanii. Jego żoną była Faustyna Starsza, matka Faustyny Młodszej, żony cesarza Marka Aureliusza. 

element architektoniczny składający się z dwóch podpór (filarów, kolumn) połączonych łukiem, najczęściej w rzędzie.

R19QRSQSLE1MN

Fotografia przedstawia kamienną budowlę składającą się z łuków opartych konstrukcyjnie na arkadach. Dolne arkady są wyższe niż górne. Budowla biegnie przez betonowy plac, na którym stoją turyści. W tle miasto. Fotografia została wykonana w lekko pochmurny dzień.

ścianka ponad gzymsem koronującym, wieńcząca elewację budynku, kryjąca niskie poddasze lub połacie dachu. Jest przede wszystkim elementem dekoracyjnym.

centralne, zwykle otwarte, pomieszczenie domu rzymskiego, do którego prowadziło główne wejście i wokół którego skupiało się życie rodzinne. Często posiadało otwór w dachu (compluvium) oraz zbiornik na wodę deszczową (impluvium).

jedno z siedmiu wzgórz w południowej części Rzymu.

rozległy półwysep na zachodniej granicy Azji (w Turcji), otoczony czterema morzami: Czarnym, Marmara, Egejskim  i Śródziemnym. Od Europy oddziela go Morze Marmara oraz cieśniny Bosfor i Dardanele.

starożytne miasto latyńskie, istniejące już w okresie przedrzymskim, położone ok. 20 km na południowy wschód od Rzymu. W czasach republiki i cesarstwa pełniło funkcję ważnego ośrodka kultowego i administracyjnego. Szczególne znaczenie miało jako miejsce związane z rodem Juliuszów. W Bovillae istniał jeden z nielicznych cyrków poza samym Rzymem. Prawdopodobnie służył igrzyskom związanym z kultem cesarskim i rodu Juliuszów

powstały w VII w. p.n.e. starożytny, gigantyczny system kanalizacyjny w Rzymie, jeden z najstarszych na świecie, który pierwotnie służył do osuszania bagien i odprowadzania wód deszczowych, a później także nieczystości, z Forum Romanum do Tybru, umożliwiając rozwój miasta i powstawanie Forum.

wydzielone miejsce na forum miasta stanowiące centrum życia politycznego i prawnego  jego mieszkańców.

plemiona trackie zamieszkujące w starożytności tereny dzisiejszej Rumunii,  w I w.  przekształceni w silną organizację państwową przez Decebala. W latach 101 - 106 n.e. podbici przez Rzymian.

żyjący w I w. cesarz rzymski z dynastii Flawiuszów. Umocnił administrację cesarską i zwiększył kontrolę władzy centralnej nad prowincjami. Przeprowadził reformę monetarną, poprawiając jakość denara i stabilność finansów państwa. Prowadził skuteczne kampanie wojskowe, m.in. przeciw Germanom i Dakom, zabezpieczając granice imperium. Rozwinął intensywną działalność budowlaną w Rzymie, wznosząc świątynie, pałace i umocnienia. 

„Złoty dom” - rezydencja cesarza Nerona wzniesiona w Rzymie między wzgórzami Palatyn, Celius i Eskwilin po pożarze miasta w 64 r. Zniszczona za Flawiuszów, którzy na miejscu usytuowanego w centrum stawu wznieśli Koloseum, a na miejscu pałacu na Eskwilinie — termy Tytusa, pod którymi zachowały się dekorowane malowidłami III i IV stylu pompejańskiego sale i korytarze.

R1G7GFHKCCH6G

Fotografia przedstawia wnętrze starożytnego budynku. Ściany, w jego dolnej części wykonane są z cegły, a w górnej pokryte czerwoną farbą. Na środku pomieszczenia, na marmurowym cokole, stoi mocno oświetlony posąg kobiety ubranej w długą suknię.

panująca w latach 69 – 96 r n.e. dynastia trzech cesarzy rzymskich: Wespazjana oraz jego 2 synów i następców, Tytusa i  Domicjana.

starożytny zamieszkujący od IX do I w. p.n.e. środkową Italię (Etrurię), który w kontakcie z Grekami stworzył głęboko zhellenizowaną, choć niepozbawioną własnego piętna, kulturę i sztukę.

żyjący w III w. p.n.e. rzymski polityk, dwukrotny konsul. Zainicjował budowę via Flaminia, a w Rzymiewzniósł Circus Flaminius.

przestrzeń dekoracyjna; poziomy pas składający się z dekoracji ornamentalnej, figur geometrycznych, czasami gładki.

w starożytnej Grecji miejsce przeznaczone do ćwiczeń fizycznych i uprawiania sportu.

żyjący w I/II w. cesarz rzymski z dynastii Antoninów. Umocnił granice Imperium Rzymskiego, wznosząc m.in. Wał Hadriana w Brytanii. Rozwinął administrację i poprawił infrastrukturę, budując drogi, mosty oraz liczne budowle publiczne. Zasłynął także jako mecenas kultury i sztuki, wspierając rozwój miast oraz architekturę w całym imperium.

górzysta kraina geograficzna, położona w historycznej środkowej części Izraela/Palestyny, powstałe w X w. p.n.e., jako królestwo Judy, ze stolicą w Jerozolimie. W połowie I w. p.n.e. miasto dostało się w sferę wpływów rzymskich; od I w. obszar Judei stał się częścią rzymskiej prowincji Syrii.

jedno z siedmiu wzgórz starożytnego Rzymu złożone z dwóch połączonych niecką kopuł: na północnej stała świątynia Junony, na południowej świątynia Jowisza Kapitolińskiego, Minerwy i Junony. Kapitol był zawsze twierdzą, sanktuarium i symbolem Rzymu, wspominanym głównie w związku z ceremoniami religijnymi, zwłaszcza triumfami, a także z działaniami wojennymi.

żyjący w II/III w. cesarz rzymski  z dynastii Sewerów. Zasłynął nadaniem obywatelstwa rzymskiego niemal wszystkim wolnym mieszkańcom imperium. Zwiększył żołd żołnierzom, opierając swoją władzę głównie na armii. Prowadził liczne kampanie wojenne, m.in. przeciw Germanom i Partom, choć bez trwałych sukcesów. Pozostawił po sobie monumentalne termy w Rzymie, należące do największych kompleksów kąpielowych starożytności.

R14UKHZMO9QLO

Fotografia przedstawia popiersie mężczyzny w średnim wieku o średniej długości kręconych włosach i bujnym zaroście. Ma on szeroko otwarte oczy oraz lekko rozchylone usta. Na jego twarzy obecne są zmarszczki mimiczne. Mężczyzna ma lekko przekręconą głowę (z perspektywy widza w prawą stronę). Okryty jest spiętą na ramieniu szatą.

starożytne miasto‑państwo w Afryce Północnej (na terenie dzisiejszej Tunezji), założone ok. IX w. p.n.e. przez Fenicjan z Tyru jako ośrodek handlowy i morski; potęga gospodarcza i militarna zachodniej części Morza Śródziemnego, rywalizująca głównie z Rzymem o dominację polityczną i handlową. Kartagina stoczyła z Rzymem trzy wojny punickie w III/II w. p.n.e.   Miasto zostało zdobyte i całkowicie zniszczone przez Rzymian w 146 r. p.n.e., co położyło kres jego niezależnemu istnieniu.

w mitologii grecko‑rzymskiej jeden z Dioskurów (synów Zeusa), był bliźniakiem Polluksa, synem Ledy, symbolem braterskiej miłości i opiekuńczości, który po śmierci z bratem został umieszczony w gwiazdozbiorze Bliźniąt. 

inaczej „upamiętniający”; pojęcie to odnosi się do czegoś (np. architektury, utworu literackiego itd.) powstałego w celu utrwalania pamięci o kimś lub o jakimś wydarzeniu. 

żyjący w III/IV w. cesarz rzymski, święty Cerkwi prawosławnej. Zalegalizował chrześcijaństwo w Imperium Rzymskim, wydając edykt mediolański w 313 r. Zreformował administrację i armię, wzmacniając władzę cesarską i stabilność państwa. Założył nową stolicę – Konstantynopol, który stał się centrum politycznym i kulturowym wschodniej części imperium. Jego rządy zapoczątkowały głębokie przemiany religijne i ustrojowe w dziejach Europy.

żyjący w III/IV w. cesarz rzymski. Umocnił obronę Rzymu budując Licyniański Mur na Palatynie. Prowadził walki z rywalami o władzę, przede wszystkim z Konstantynem Wielkim. Jego panowanie zakończyło się klęską w bitwie przy Moście Mulwijskim w 312 r.

miasto w zachodniej Hiszpanii, założone w 25 roku p.n.e. przez Oktawiana Augusta  dla żołnierzy‑weteranów z legionów armii rzymskiej. Szybko stało się stolicą prowincji Luzytanii.  W okresie panowania rzymskiego powstało w mieście szereg imponujących budowli takich jak: teatr, amfiteatr, świątynie, mosty, akwedukty itd., z których duża część przetrwała do czasów dzisiejszych.

żyjący w I w. cesarz rzymski z dynastii julijsko‑klaudyjskiej. Po wielkim pożarze Rzymu w 64 r. n.e. rozpoczął szeroki program odbudowy miasta, wznosząc m.in. Domus Aurea. Prowadził aktywną politykę kulturalną, wspierając sztukę, muzykę i igrzyska, w których sam brał udział. Jego rządy zakończyły się buntem prowincji i samobójstwem cesarza, co doprowadziło do upadku dynastii julijsko‑klaudyjskiej.

miasto położone w południowo‑wschodniej Francji. Oktawian August w I w. p.n.e. nadał miastu status kolonii, która została zasiedlona weteranami armii rzymskiej. Przyczyniło się to do szybkiej romanizacji miasta i rozwoju jego monumentalnej architektury, widocznej do dziś. W Nîmes  znajduje się m.in. dobrze zachowany starożytny amfiteatr z I w. , jeden z największych amfiteatrów rzymskiej Galii.

jedno z siedmiu wzgórz Rzymu, najstarsza zamieszkana część miasta, dziś jeszcze z resztkami bardzo starych budowli.

wewnętrzny dziedziniec domu grecko‑rzymskiego, otoczony ze wszystkich stron kolumnadą. Pełnił funkcję reprezentacyjną i wypoczynkową, często będąc ogrodem z roślinnością i elementami dekoracyjnymi.

płaski filar przyścienny, nieznacznie wysunięty przed lico ściany, pełniący funkcję podpory i dekoracyjnego rozczłonkowania muru.

potoczna nazwa dla magmowej skały wulkanicznej, która charakteryzuje  dużymi kryształami widocznymi gołym okiem, tkwiącymi w drobnoziarnistej masie skalnej. Jest niezwykle trwały, odporny na ścieranie, mróz i kwasy, dlatego był używany w budownictwie od starożytności do dziś. 

wywodzący się z architektury starożytnej element budynku w formie otwartego ganku, kolumnady lub filarów, podpierających dach i tworzących reprezentacyjne wejście, często poprzedzając główną fasadę lub będąc w nią wbudowany.

dziś Pozzuoli; miasto włoskie leżące w Kampanii nad Morzem Tytrreńskim. Założone w VI w. p.n.e. przez kolonistów greckich. 

legendarny założyciel i pierwszy król Rzymu.

staroitalski bóg rolnictwa i zasiewów przedstawiony jako starzec z sierpem w ręku, utożsamiany z greckim Kronosem; ojciec Jowisza, który wydarł mu władzę. 

RGBRG6J5JF4CT

Fotografia przedstawia płaskorzeźbę z wizerunkiem mężczyzny w podeszłym wieku. Ma on długie kręcone włosy przykryte chustą. Ubrany jest w luźną szatę. W dłoni trzyma tasak lub sierp.

starożytne miasto w Kampanii, położone na południe od Pompejów, w roku 79 zasypane popiołem wulkanicznym. Jedno z trzech, obok Herkulanum i Pompejów,  całkowicie zniszczonych miast przez wybuch Wezuwiusza.

zbiór najcenniejszych dóbr kultury i przyrody o wyjątkowej, uniwersalnej wartości, uznanych za istotne dla całej ludzkości.Pojęcie to zostało ustanowione na mocy Konwencji UNESCO z 1972 roku („Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego”).

założone ok. XIII w. p.n.e., podbite przez Rzymian w IV w. p.n.e. Po uzyskaniu przez mieszkańców prawa do obywatelstwa rzymskiego w I w. p.n.e., miasto stało się popularnym miejscem zamieszkania bogatych Rzymian. Spośród wznoszonych tu willi najbardziej znana jest willa cesarza Hadriana.  

żyjący w I/II w. cesarz rzymski. Podbił liczne terytoria, m.in. Dację, państwo nabatejskie oraz Armenię, Asyrię i Mezopotamię docierając do Zatoki Perskiej. Wzniósł w Rzymie m.in. Kolumnę Trajana i Forum Trajana.

żyjący w I w. cesarz rzymski z dynastii julijsko‑klaudyjskiej, pasierb i następca Oktawiana Augusta. Umocnił granice Imperium Rzymskiego, prowadząc ostrożną i skuteczną politykę wojskową. Zapewnił stabilność finansową państwa, gromadząc znaczne rezerwy w skarbcu. Usprawnił administrację prowincji i ograniczył nadużycia urzędników. Jego panowanie utrwaliło system cesarski zapoczątkowany przez Augusta.

żyjący w I w. cesarz rzymski z dynastii Flawiuszów. Doprowadził do stłumienia powstania żydowskiego i zdobycia Jerozolimy w 70 r. n.e., co zakończyło się zburzeniem Świątyni Jerozolimskiej. Jako władca zasłynął z łagodności i troski o poddanych, zwłaszcza podczas klęsk żywiołowych. Ukończył i otworzył Koloseum, organizując wystawne igrzyska dla ludu Rzymu. Zasłynął także z hojnej pomocy dla ofiar erupcji Wezuwiusza w 79 r. 

miasto położone w północno‑wschodniej części Włoch założone prawdopodobnie już w VI–V w. p.n.e. przez Wenetów. W I w. p.n.e. otrzymało status kolonii rzymskiej, co szybko przyczyniło się do jego romanizacji. Miasto posiadało forum, termy, teatr i amfiteatr. Arena di Verona (I w. n.e.) należy do najlepiej zachowanych amfiteatrów rzymskich i świadczy o randze miasta.

żyjący w I w. cesarz rzymski z dynastii Flawiuszów. Zreformował finanse państwa, zwiększając dochody i oszczędności, m.in. poprzez nowe podatki, zapoczątkował wielkie programy budowlane, w tym budowę Koloseum w Rzymie.

bóstwo staroitalskie, bogini ogniska państwowego i domowego,  odpowiednik greckiej Hestii. Jej państwowy kult nie miał świątyni z posągiem bóstwa, ale okrągły budynek u stóp Palatynu, wewnątrz któego płonął wieczny ogień, symbol trwałości państwa. Jego zgaśnięcie było złą wróżbą dla Rzymu. Wyobrażano Westę jaką matronę z odsłoniętą głową. Atrybutami bogini były: berło, patera i róg obfitości.

R1O53AQXXNTOC

Fotografia przedstawia malowidło ścienne z wizerunkiem młodej kobiety o długich ciemnych włosach siedzącej na tronie. Ubrana jest w pomarańczową koszulę oraz czerwoną suknię. W jednej dłoni trzyma płaskie naczynie, w drugiej róg obfitości. Za kobietą stoi zwierzę juczne.

rzymska bogini, personifikacja zgody, pokoju, jedności oraz harmonii; przedstawiana jako piękna kobieta symbolizująca zgodne współżycie, zarówno w domu, jak i w państwie.