Podjęte działania terapeutyczno‑wychowawcze
Na podstawie obserwacji dziecka, wywiadu z rodzicami oraz przeprowadzonych badań psychologicznych stwierdzono, że Leon nie przejawia zaburzeń rozwoju językowego. Ustalono, że powodem trudności komunikacyjnych chłopca jest słaba znajomość języka polskiego, wynikająca z niewystarczającego kontaktu z tym językiem do zbudowania wysokiego poziomu umiejętności w polskim. Celem podjętych działań terapeutycznych było zapewnienie chłopcu bogatego i wspierającego środowiska językowego w obydwu jego językach.
Co ważne, działaniami terapeutycznymi objęto nie tylko polski, ale również rosyjski – najsilniejszy i domowy język chłopca, z którym – zdaniem rodziców – chłopiec radził sobie równie dobrze jak jego rówieśnicy. Rosyjski został objęty działaniami ze względu na przewidywania otoczenia dziecka, że z czasem język ten stanie się prawdopodobnie słabszym językiem chłopca, kiedy jego dominującym językiem zostanie polski. Ze względu na utrzymywanie kontaktów z rosyjskojęzyczną rodziną oraz przywiązanie rodziców chłopca do rosyjskiego, dla rodziny szczególnie ważne było zachowanie tego języka.
Podjęte działania, mające na celu wzbogacenie środowiska językowego chłopca w obydwu jego językach i wsparcie go w rozwoju dwujęzycznym, obejmowały przede wszystkim prowadzenie codziennych angażujących rozmów z rodzicami (po rosyjsku) i z nauczycielami (po polsku) oraz czytanie dialogowe książek w obydwu językach chłopca. Nauczyciele i rodzice, rozmawiając z chłopcem, wykorzystywali strategię ZDRowej rozmowy (opisanej w Przewodniku), czyli: (1) zwracali uwagę na to, czym akurat interesuje się chłopiec; (2) dopytywali chłopca i (3) rozwijali jego wypowiedzi. Na początkowym etapie stosowania tej strategii po polsku nauczyciele skupiali się na używaniu prostego słownictwa, a przykłady ZDRowych rozmów z chłopcem podczas swobodnej zabawy i posiłków w przedszkolu przedstawiały się następująco:
1. W trakcie swobodnej zabawy, kiedy Leon wziął do ręki figurkę Chase’a – pieska z Psiego Patrolu – i zaczął nią poruszać:
N (nauczyciel): – Leonku, widzę, że bawisz się figurką Chase’a.
L (Leon): – Da. Tak.
N: – To twój ulubiony piesek?
L: – Tak.
N: – Dlaczego go lubisz?
L: – On очень смелый.
N: – Jest bardzo odważny, tak? Też bardzo lubię odważne pieski, zawsze je podziwiam.
2. Podczas podwieczorku, kiedy Leon kończył jeść drożdżówkę z serem:
N: – Widzę, że chyba bardzo smakuje ci ta drożdżówka.
L: – Tak.
N: – Byłeś bardzo głodny czy po prostu lubisz słodkie bułki?
L: – Lubliu bułki.
N: – Tak, słodkie drożdżówki są bardzo smaczne, zwłaszcza te z kruszonką.
Nauczyciele i rodzice do codziennej komunikacji z Leonem wprowadzili też czytanie dialogowe każdego dnia przez co najmniej 20 minut. Często czytali te same książki (m.in. lubiane przez Leona serię o ulicy Czereśniowej i wyszukiwanki) w obydwu językach dziecka, dzięki czemu Leon mógł słuchać tych samych treści i rozmawiać o nich w językach polskim i rosyjskim. Zarówno nauczyciele, jak i rodzice chłopca, czytając z nim książki, stosowali metodę czytania dialogowego, w której dopytywali Leona o ilustracje w książkach, jego doświadczenia, pomysły i możliwe zakończenia historii. Rodzice zachęcali również chłopca do opowiadania historii po rosyjsku, a jedną z ich ulubionych zabaw przy wspólnych kolacjach stało się opowiadanie zabawnych historii zdanie po zdaniu.
Dodatkowo nauczyciele w grupie przedszkolnej Leona przeprowadzili rozmowę z dziećmi, podczas której Leon i Iwan mogli pochwalić się umiejętnością mówienia po rosyjsku i nauczyć inne dzieci liczenia w tym języku do pięciu. W trakcie rozmowy nauczyciele i inne dzieci z przedszkola wyraziły podziw dla umiejętności chłopców porozumiewania się w więcej niż jednym języku. Rozmowa ta zdawała się podnieść na duchu Leona, a po niej chłopiec stał się bardziej otwarty na kontakt z innymi dziećmi i chętniej brał udział w zabawach grupowych.