Wokół nas poruszają się zarówno ludzie, jak i zwierzęta, rzeczy czy pojazdy. Ruch jest zjawiskiem powszechnym. Opisując ruch, używamy trzech pojęć: drogi, prędkości i czasu.

Prędkość, droga i czas to ważne pojęcia, z którymi spotykamy się nie tylko na lekcji matematyki, ale także na lekcjach fizyki czy biologii.

Prędkość

W rzeczywistości obiekty poruszają się z różną prędkością. Na przykład samochód musi czasami zwolnić, a czasami może przyspieszyć. Dlatego mówiąc o prędkości, mamy na myśli średnią prędkość.

Na przykład, jeśli samochód w czasie 2 godzin przebył drogę długości 180 km, to znaczy, że w czasie 1 godziny przejechał 90 kilometrów. Mówimy, że jego średnia prędkość wynosiła 90 kilometrów na godzinę.

Zapisujemy to krótko: 90 kmh.

Gdy wiemy, jaką drogę i w jakim czasie pokonał dany obiekt, możemy obliczyć z jaką prędkością się poruszał.

Przykład 1

Samochód w ciągu 3 godzin przebył drogę długości 210 km. Obliczmy, z jaką średnią prędkością się poruszał.

Samochód pokonał 210 km w czasie 3 godzin, zatem w ciągu 1 godziny pokonał 70 km.

To oznacza, że poruszał się ze średnią prędkością 70 kmh.

Obliczenia możemy zapisać krótko:

R1zjne04tWmt81
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Odpowiedź: Samochód poruszał się ze średnią prędkością 70 kmh.

Przykład 2

Pieszy przeszedł 2,4 km w ciągu pół godziny. Z jaką średnią prędkością się poruszał?

  • sposób I

    Ra7TyL5cl1RXA1
    Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

    Odpowiedź: Pieszy poruszał się ze średnią prędkością 4,8 kmh.

  • sposób II

Obliczenia można wykonać w innych jednostkach.

R1569cQRMItn51
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Odpowiedź: Prędkość, z jaką poruszał się pieszy wynosiła 80 mmin.

Notatnik

R16ow3Y11IgAx
(Uzupełnij).
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Rf2LseRONeayX11
Ćwiczenie 1
Pojazd przejechał daną drogę w podanym czasie. Oblicz, z jaką średnią prędkością się poruszał.

Uzupełnij poniższe luki. Kliknij w nie, aby rozwinąć listę, a następnie wybierz poprawną odpowiedź. Droga: dwieście czterdzieści km
Czas: cztery h
Prędkość: 1. osiemdziesiąt, 2. czterdzieści, 3. sześćdziesiąt, 4. trzydzieści, 5. osiem, 6. dwadzieściapoczątek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamkaDroga: czterysta km
Czas: pięć h
Prędkość: 1. osiemdziesiąt, 2. czterdzieści, 3. sześćdziesiąt, 4. trzydzieści, 5. osiem, 6. dwadzieściapoczątek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamkaDroga: trzysta sześćdziesiąt km
Czas: dziewięć h
Prędkość: 1. osiemdziesiąt, 2. czterdzieści, 3. sześćdziesiąt, 4. trzydzieści, 5. osiem, 6. dwadzieściapoczątek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamkaDroga: tysiąc dwieście m
Czas: czterdzieści min
Prędkość: 1. osiemdziesiąt, 2. czterdzieści, 3. sześćdziesiąt, 4. trzydzieści, 5. osiem, 6. dwadzieściapoczątek ułamka, m, mianownik, min, koniec ułamkaDroga: pięćdziesiąt sześć m
Czas: siedem s
Prędkość: 1. osiemdziesiąt, 2. czterdzieści, 3. sześćdziesiąt, 4. trzydzieści, 5. osiem, 6. dwadzieściapoczątek ułamka, m, mianownik, s, koniec ułamka
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Rt884ThNYhGC711
Ćwiczenie 2
Pani Karolina przejechała trasę trzysta osiemdziesiąt dwa przecinek pięć km w ciągu cztery h trzydzieści min, a pani Natalia trasę sześćdziesiąt sześć km w ciągu czterdzieści pięć min. Oblicz, która z pań jechała z większą prędkością i o ile większą.

Uzupełnij luki, wpisując odpowiednie wartości. Pani Karolina:
trzysta osiemdziesiąt dwa przecinek pięć km, minus, cztery przecinek pięć h |·2
Tu uzupełnijkm, minusTu uzupełnijh |:Tu uzupełnij Tu uzupełnijkm, minus, jeden h Prędkość pani Karoliny: Tu uzupełnij początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka
Pani Natalia:
Tu uzupełnijkm, minus, początek ułamka, trzy, mianownik, cztery, koniec ułamka, h, równanie dzielimy obustronnie przez, trzy
Tu uzupełnijkm, minus, początek ułamka, jeden, mianownik, cztery, koniec ułamka, h, równanie mnożymy obustronnie przezTu uzupełnij Tu uzupełnijkm, minus, jeden h Prędkość pani Natalii: Tu uzupełnijpoczątek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka
Odpowiedź: Z większą prędkością jechała pani Tu uzupełnij. Jej prędkość była większa o Tu uzupełnijpoczątek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Przykład 3

Słoń porusza się w biegu z prędkością 11 ms. Z jaką prędkością, wyrażoną w kilometrach na godzinę, porusza się wówczas słoń?

RE73HSzxOehHA1
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Odpowiedź: Słoń porusza się z prędkością 39,6 kmh.

Z powyższych obliczeń możemy także wywnioskować, że prędkość słonia wynosiła 660 mmin, a także 0,66 kmmin czy 39600 mh.

Droga

Jeżeli znamy prędkość poruszającego się np. pojazdu, to możemy obliczyć, jaką drogę pokona ten pojazd w określonym czasie.

R1aynram4HcfA21
Ćwiczenie 3
Dwa samochody jadą z różną prędkością. Samochód A porusza się z prędkością sześćdziesiąt początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka, natomiast samochód B porusza się z prędkością osiemdziesiąt początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka.

Uzupełnij luki, wpisując odpowiednie liczby. Droga przebyta przez samochód A (w kilometrach)po jeden godzinie:    Tu uzupełnijpo dwa godzinach: Tu uzupełnijpo trzy godzinach: Tu uzupełnijpo cztery godzinach: Tu uzupełnijDroga przebyta przez samochód B (w kilometrach)po jeden godzinie:    Tu uzupełnij po dwa godzinach: Tu uzupełnijpo trzy godzinach: Tu uzupełnijpo cztery godzinach: Tu uzupełnij
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R1C3Ww3iz0LFx21
Ćwiczenie 4
Samochód jedzie z prędkością dziewięćdziesiąt początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka. Jaką drogę przejedzie we wskazanym czasie?

Uzupełnij luki, wpisując odpowiednie liczby. Droga przejechana przez samochód (w kilometrach)po jeden godzinie:    Tu uzupełnijpo jeden przecinek pięć godziny: Tu uzupełnijpo dwa godzinach: Tu uzupełnijpo dwa przecinek pięć godzinie: Tu uzupełnijpo cztery godzinach: Tu uzupełnij
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Rq7qxZ2SqXNGh21
Ćwiczenie 5
Janek szedł z prędkością sześćdziesiąt cztery początek ułamka, m, mianownik, min, koniec ułamka. Jaką drogę pokonał we wskazanym czasie?

Uzupełnij luki, wpisując odpowiednie liczby. Droga przebyta przez Janka (w metrach)po jeden minucie:        Tu uzupełnijpo dwa przecinek pięć minucie: Tu uzupełnijpo dziesięć minutach:   Tu uzupełnijpo piętnaście minutach:   Tu uzupełnijpo sześćdziesiąt minutach:   Tu uzupełnij
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R6OvxUGyM9l4y21
Ćwiczenie 6
Uzupełnij luki, wpisując odpowiednie liczby. Rowerzysta porusza się z prędkością 18 początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka. Jaką odległość pokona rowerzysta dla podanych czasów? W ciągu jeden h pokona Tu uzupełnijkm.W ciągu trzydzieści min. pokona Tu uzupełnijkm.W ciągu trzydzieści s pokonaTu uzupełnijm.Kangur porusza się z prędkością dwadzieścia początek ułamka, m, mianownik, s, koniec ułamka. Jaką odległość pokona kangur dla podanych czasów?W ciągu osiem s pokona Tu uzupełnijm.W ciągu pięć min. pokona Tu uzupełnijkm.W ciągu jeden h pokona Tu uzupełnijkm.Ślimak porusza się z prędkością sześć początek ułamka, cm, mianownik, min, koniec ułamka. Jaką odległość pokona ślimak dla podanych czasów? W ciągu piętnaście min. pokona Tu uzupełnijcm.W ciągu pięć h pokona Tu uzupełnijm.W ciągu trzydzieści s pokona Tu uzupełnijcm.Rakieta porusza się z prędkością osiem początek ułamka, km, mianownik, s, koniec ułamka. Jaką odległość pokona ślimak dla podanych czasów?W ciągu trzydzieści s pokona Tu uzupełnijkm.W ciągu dwa min. pokona Tu uzupełnijkm.W ciągujeden h pokona Tu uzupełnijkm.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Czas

2
Ćwiczenie 7

W tabeli zamieszczono czas, w jakim poruszał się samochód i prędkość, z jaką poruszał się w kolejnych przejazdach.

Numer przejazdu

Prędkość kmh

Czas przejazdu s

I

20

5

II

10

10

III

50

2

IV

80

1,25

V

100

1

R1WFWatomLt5Z
Uzupełnij poniższe zdania, przeciągając odpowiednie stwierdzenia. Kliknij w lukę, aby rozwinąć listę i wybierz poprawną odpowiedź w każdym przypadku. Gdy prędkość zmniejsza się dwa razy, czas 1. zmniejsza się dziesięć razy, 2. zmniejsza się cztery razy, 3. zmniejsza się osiem razy, 4. zmniejsza się dwa razy, 5. zwiększa się dwa razy, 6. zwiększa się dziesięć razy, 7. zwiększa się osiem razy, 8. zwiększa się trzy razy, 9. zmniejsza się pięć razy.
Gdy prędkość zwiększa się pięć razy, czas 1. zmniejsza się dziesięć razy, 2. zmniejsza się cztery razy, 3. zmniejsza się osiem razy, 4. zmniejsza się dwa razy, 5. zwiększa się dwa razy, 6. zwiększa się dziesięć razy, 7. zwiększa się osiem razy, 8. zwiększa się trzy razy, 9. zmniejsza się pięć razy.
Gdy prędkość zwiększa się osiem razy, czas 1. zmniejsza się dziesięć razy, 2. zmniejsza się cztery razy, 3. zmniejsza się osiem razy, 4. zmniejsza się dwa razy, 5. zwiększa się dwa razy, 6. zwiększa się dziesięć razy, 7. zwiększa się osiem razy, 8. zwiększa się trzy razy, 9. zmniejsza się pięć razy.
Gdy prędkość zwiększa się dziesięć, czas 1. zmniejsza się dziesięć razy, 2. zmniejsza się cztery razy, 3. zmniejsza się osiem razy, 4. zmniejsza się dwa razy, 5. zwiększa się dwa razy, 6. zwiększa się dziesięć razy, 7. zwiększa się osiem razy, 8. zwiększa się trzy razy, 9. zmniejsza się pięć razy.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Gdy wiemy, jaką długość miała droga którą pokonał pojazd i z jaką prędkością się poruszał, to możemy obliczyć czas tego ruchu.

Przykład 4

Pewien samochód przejechał 140 km ze średnią prędkością 70 kmh. Obliczmy, ile czasu trwała ta podróż.

Skoro samochód poruszał się z prędkością 70 kmh, to znaczy, że przejechał 70 km w czasie 1 h.

RtJN9YuxqnrFy1
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Odpowiedź: Podróż trwała 2 h.

RXuAstF3biboM21
Ćwiczenie 8
Uzupełnij czas, w jakim obiekt pokona daną drogę z podaną prędkością. Droga: czterysta dwadzieścia km
Prędkość: sześćdziesiąt początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka
Czas: Tu uzupełnijhDroga: trzysta dwadzieścia km
Prędkość: osiemdziesiąt początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka
Czas: Tu uzupełnijhDroga: czterysta m
Prędkość: pięć początek ułamka, m, mianownik, s, koniec ułamka
Czas: Tu uzupełnijsDroga: osiem tysięcy m
Prędkość: cztery początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka
Czas: Tu uzupełnijhDroga: jeden km
Prędkość: dwa początek ułamka, m, mianownik, s, koniec ułamka
Czas: Tu uzupełnijs
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R14tJB2hoCdqt2
Ćwiczenie 9
Oblicz czas trwania podróży i uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie liczby całkowite w puste miejsca. Pociąg jadąc ze stałą prędkością sześćdziesiąt początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka przebył drogę dwadzieścia km. Podróż trwała Tu uzupełnij minut.Samolot lecąc z prędkością osiemset początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka pokonał odległość dwieście km. Podróż trwała Tu uzupełnij minut.Pieszy szedł z prędkością siedemdziesiąt początek ułamka, m, mianownik, min, koniec ułamka i pokonał dystans siedem km. Pieszy szedł Tu uzupełnij minut.Koń cwałując z prędkością osiemnaście początek ułamka, m, mianownik, s, koniec ułamka pokonał drogę tysiąc osiemdziesiąt m. Cwał konia trwał Tu uzupełnij sekund.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Prędkość, droga i czas – zadania różne

R1HY5Yrnr3xcC2
Ćwiczenie 10
Samochód zużywa dwadzieścia cztery l benzyny na trasie trzysta dwadzieścia km. Oblicz, ile najwięcej km przejedzie samochód z tą samą prędkością, zużywając sześć l. Zaznacz poprawną odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. Samochód przejedzie osiemdziesiąt km, 2. Samochód przejedzie siedemdziesiąt km, 3. Samochód przejedzie sześćdziesiąt km, 4. Samochód przejedzie pięćdziesiąt km
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R1Lpp1Ul136jj
Ćwiczenie 11
Odległość między Adamowem i Piotrkowem jest równa sto dziewięćdziesiąt pięć km. Oblicz, z jaką średnią prędkością jedzie pociąg, jeżeli z Adamowa wyjeżdża o godzinie dziewiętnaście, podzielić na, siedemnaście, a w Piotrkowie jest o godzinie dwadzieścia jeden, podzielić na, czterdzieści siedem. Zaznacz prawidłową odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. Pociąg jedzie z prędkością siedemdziesiąt osiem początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka., 2. Pociąg jedzie z prędkością osiemdziesiąt cztery początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka., 3. Pociąg jedzie z prędkością dziewięćdziesiąt początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka., 4. Pociąg jedzie z prędkością sto dwa początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R174w0wvR3ZB02
Ćwiczenie 12
Kierowca przebył trasę z Kazimierza do Łańcuta w ciągu dwa godzin, a drogę powrotną w czasie o dziesięć minut krótszym. Rozstrzygnij, czy zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe. Zaznacz zdanie prawdziwe. Możliwe odpowiedzi: 1. Kierowca jechał w obie strony z taką samą prędkością, 2. Kierowca jechał z Kazimierza do Łańcuta szybciej niż z powrotem, 3. Kierowca jechał z Kazimierza do Łańcuta wolniej niż z powrotem, 4. Nie można stwierdzić, w którą stronę jechał szybciej, gdyż nie znamy odległości między miastami
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Doganianie, oddalanie, spotykanie

Obserwując, czy rozważając ruch, dostrzegamy również takie sytuacje jak: wymijanie, doganianie, spotykanie i oddalenie się obiektów.

Przykład 5

Maja zauważa Sonię z odległości 40 m i zaczyna ją gonić. Sonia ucieka z prędkością 3 ms, a Maja goni ją z prędkością 5 ms. Po jakim czasie Maja dogoni Sonię?

W ciągu 1 sekundy odległość między dziewczynkami zmniejsza się o:

2 m=5 m-3 m.

Ponieważ

40:2=20,

więc Maja dogoni Sonię po 20 s.

R1Cp86rm5gmL42
Ćwiczenie 13
Krzyś goni Kubę. Krzyś biegnie z prędkością sześć początek ułamka, m, mianownik, s, koniec ułamka, a Kuba ucieka przed nim z prędkością trzy początek ułamka, m, mianownik, s, koniec ułamka. Po jakim czasie Krzyś dogoni Kubę, jeśli początkowo byli oddaleni od siebie o trzydzieści m? Zaznacz poprawną odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. Krzyś dogoni Kubę po dziesięć s, 2. Krzyś dogoni Kubę po dwanaście s, 3. Krzyś dogoni Kubę po dwadzieścia s, 4. Krzyś dogoni Kubę po osiem s
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
REruuHs3bms5z3
Ćwiczenie 14
Wilk zobaczył zająca w odległości sto czterdzieści m i zaczął go gonić z prędkością dwadzieścia początek ułamka, m, mianownik, s, koniec ułamka. W tym samym czasie zając zobaczył wilka i zaczął uciekać z prędkością piętnaście początek ułamka, m, mianownik, s, koniec ułamka. Do bezpiecznej nory zając miał trzysta m. Ile sekund brakowało wilkowi, żeby złapać zająca? Uzupełnij lukę w zdaniu, wpisując poprawną wartość. Odpowiedź: Wilkowi brakowało Tu uzupełnij s.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Przykład 6

Oliwia i Julka zobaczyły się z odległości 120 m. Uradowane, zaczęły biec naprzeciw siebie; Oliwia z prędkością 7 ms, a Julka 5 ms. Po jakim czasie dziewczynki spotkały się (dobiegły do siebie)?
W ciągu 1 sekundy odległość między dziewczynkami zmniejsza się o

12 m=7 m+5 m.

Ponieważ

120:12=10,

więc dziewczynki spotkały się po 10 s.

R54Bm2WfRo4Y73
Ćwiczenie 15
Kamil i Tomek zaczęli biec naprzeciw siebie z odległości dwieście m. Kamil biegł z prędkością sześć początek ułamka, m, mianownik, s, koniec ułamka, a Kuba z prędkością cztery początek ułamka, m, mianownik, s, koniec ułamka. Po jakim czasie chłopcy się spotkali? Uzupełnij lukę w odpowiedzi, wpisując poprawną wartość. Odpowiedź: Chłopcy spotkali się po Tu uzupełnij s.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Przykład 7

Andrzej i Jola rozstają się. Zaczynają biec i oddalać się od siebie w przeciwnych kierunkach, wzdłuż tej samej ulicy. Andrzej biegnie z prędkością 6 ms, a Jola z prędkością 3 ms. Po ilu sekundach znajdą się od siebie w odległości 270 m?
W ciągu 1 sekundy odległość między nimi zwiększa się o

9 m=6 m+3 m.

Ponieważ

270:9=30,

więc oddalą się na odległość 270 m po 30 s.

RgW047D3mQPIO3
Ćwiczenie 16
Dwa pociągi ruszyły jednocześnie z tej samej stacji, ale w przeciwnych kierunkach. Jaka będzie odległość między nimi po dwa godzinach, jeśli jeden pociąg jedzie z prędkością osiemdziesiąt początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka, a drugi z prędkością dziewięćdziesiąt początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka? Uzupełnij lukę w zdaniu, wpisując poprawną wartość. Odpowiedź: Po dwa godzinach pociągi będą oddalone o Tu uzupełnij km.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R11ByAjgsElPv3
Ćwiczenie 17
Pociąg jechał przez cztery godziny z prędkością siedemdziesiąt pięć początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka, a następnie przez dwa godziny z prędkością sto dwadzieścia początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka. Oblicz, z jaką średnią prędkością ten pociąg pokonał całą trasę. Uzupełnij poniższą lukę. Kliknij w nią, aby rozwinąć listę, a następnie wybierz poprawną odpowiedź. Odpowiedź: Pociąg jechał ze średnią prędkością 1. sześćdziesiąt, 2. siedemdziesiąt, 3. dziewięćdziesiąt, 4. pięćdziesiąt, 5. osiemdziesiąt początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RTl4AHL8Qg51o3
Ćwiczenie 18
Marcin przez godzinę szedł szybko, z prędkością sześć początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka, ale zmęczył się i przez następne pół godziny szedł z prędkością pięć początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka. Ostanie pół godziny Marcin szedł bardzo wolno z prędkością trzy początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka. Z jaką średnią prędkością przeszedł Marcin całą swoją drogę? Uzupełnij odpowiedź, wpisując szukaną wartość w puste pole. Odpowiedź: Marcin przeszedł drogę ze średnią prędkością Tu uzupełnij początek ułamka, km, mianownik, h, koniec ułamka.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.