Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Sztuka w epoce romantyzmu

Polecenie 1

Zapoznaj się z prezentacją, a następnie wynotuj cechy sztuki i architektury romantyzmu, które korespondują z cechami literatury tego okresu. Znajdź miejsca wspólne.

RMEnwK5DMRYbZ
(Uzupełnij).
R10yfmU7Xsq96
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R17QOLrSwd4g5
2,1
Rmflr9Er8PITy
Eugène Delacroix, Wolność wiodąca lud na barykady, 1830
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RDgchuLFOHrq3
Caspar David Friedrich, Dwaj mężczyźni kontemplujący księżyc, 1819–820
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Na romantyczny światopogląd miała wpływ m.in. rewolucja francuska i jej naczelne hasło: „wolność, równość, braterstwo”. Za grunt do rozwoju romantycznych idei posłużyła też filozofia Immanuela Kanta, przede wszystkim teza, że w poznaniu ważniejszy niż przedmiot jest podmiot, i idące za tym odrzucenie obiektywizmu na rzecz subiektywizmu. Stąd zwrot ku jednostce – indywidualnym poglądom na świat, a także uczuciom jako drodze do poznania istoty rzeczy. Romantycy bardzo często przedstawiali swoich bohaterów jako szaleńców widzących świat w odmienny niż zwykli ludzie sposób, często też poświęcali swoje utwory wybitnym postaciom historycznym. Za najwyższy przejaw ludzkiej działalności romantycy uznawali sztukę. Kładli nacisk na nieskrępowaną swobodę twórczą – dzięki niej mogła dochodzić do głosu wyobraźnia artysty, niezbędna, by dociekać metafizycznych prawd ukrytych pod powierzchnią zjawisk materialnych. Zarówno w dziełach malarskich, jak i literackich okresu romantyzmu widoczna jest fascynacja naturą – jej tajemniczością i potęgą. Opisy świata natury często miały za zadanie wyrażać stan uczuciowy bohatera.

RrsubUtiSOQHW
1,1

Architektura

W architekturze początek XIX w. zaznaczył się powrotem do stylów historycznych. Najlepiej romantycznemu duchowi odpowiadał neogotyk, który był zainspirowany m.in. literaturą preromatyczną (powieść gotycka). Budowano w tym stylu wille włoskie, rezydencje zamkowe, pawilony parkowe. W romantycznych ogrodach można było napotkać budowle naśladujące różne style i epoki, a także malownicze ruiny i miejsca pozostawione naturze.

RqDQflku7NYPn
Pałac Jacoba Rotschilda w Waddesdon, 1874–1889
Źródło: Mattlever, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Ogród angielski zrywał ze sztucznością i rygorami ogrodów barokowych (np. ogrodów francuskich) i nawiązywał do naturalnych ogrodów krajobrazowych. W ogrodzie angielskim dominującymi wartościami są: swoboda, romantyzm oraz naturalność.

R1TXchgzmyUJn
Ogród Krajobrazowy Prior Park
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1bvLmY3ehvKd
Bazylika Sainte‑Clotilde, Paryż
Źródło: Mbzt, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.
RTNrkmRwxoUVG
Most w Prior Park
Źródło: Matt Foster from Bath, UK, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.0.
R2NnoCrVBtWKF
1,1

Karl Friedrich Schinkel (1781–1841)

Niemiecki architekt, scenograf i malarz, działający w Berlinie, gdzie projektował m.in. teatr i Stare Muzeum. Pracował także w Polsce. Jego dziełem są: kościół w Krzeszowicach, zamek w Kamieńcu Ząbkowickim, projekt przebudowy zamku w Kórniku.

RlpBA0G7ETf0q
Fasada pałacu w Kamieńcu Ząbkowickim, zdjęcie z 2019 r.
Źródło: Piotr Iskra, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
Rihysemln0Nvi
Zamek w Kórniku
Źródło: Monika Mężyńska, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 2.5.
ReSUknvwQqIXD
Stare Muzeum w Berlinie
Źródło: Manfred Brückels, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
RCToIYHm9IqHG
1,1

Henryk Marconi (1792–1863)

Architekt pochodzenia włoskiego, od 1822 r. mieszkający i działający w Warszawie, był przedstawicielem historyzmu, podobnie jak później jego syn Leandro (najmłodszy syn – Władysław – także był znanym i cenionym architektem warszawskim, twórcą m.in. hotelu Bristol). Jego główne dzieła to: kościół św. Karola Boromeusza, Hotel Europejski, kościół Wszystkich Świętych na Grzybowie.

RINL67T6lyTio
Hotel Europejski, widok od strony ul. Krakowskie Przedmieście
Źródło: Adrian Grycuk, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
RHQjt0ppeTzze
Hotel Bristol w 2011 r. projektu Władysława Marconiego
Źródło: Adrian Grycuk, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
RlMTNc3tfYn4t
1,1

Malarstwo

Malarstwo romantyczne nie przybrało znamion wyraźnego, spójnego stylu. Można się jednak pokusić o stwierdzenie, że rządził nim kontrast, zdecydowane kolory i dynamizm kompozycji. Podobnie jak literatura z tego okresu, malarstwo wyraża zainteresowanie metafizyką i człowiekiem, posługuje się naturą, historią i mitami.  Bohaterami przedstawień plastycznych często są wojownicy o wolność lub  marzyciele – jednostki wyobcowane ze świata. 

RV7Ufg17Wqz0L
Piotr Michałowski, Szarża w wąwozie Somosierra,1837
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RU2TvMM35bHII
Walenty Wańkowicz, Portret Adama Mickiewicza na Judahu skale, 1828
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RiXtES4tT8MRQ
1,1

William Turner (1775–1851)

Angielski malarz pejzażysta, całe życie podróżujący po Europie w poszukiwaniu widoków do namalowania. Jego krajobrazy były często odrealnione, „roztopione” w świetle, skomponowane z barwnych plam. Z czasem pojawiły się na nich motywy historyczne, mitologiczne i współczesne (Pożar parlamentu londyńskiego). Podróż pociągiem zainspirowała 69‑letniego malarza do stworzenia jednego ze swoich najbardziej znanych płócien, zatytułowanego Deszcz, para i pęd.

R1R4pZX4leOZf
William Turner, Pożar Izby Lordów i Izby Gmin (lub Pożar parlamentu londyńskiego), 1834
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1GpQRtgFvgzP
Deszcz, para, szybkość, William Turner, 1844 r., National Gallery w Londynie
Źródło: dostępny w internecie: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RNJzEH6HJqQlS
William Turner, Dydona wznosi Kartaginę, 1815
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RsaPbllmk3qkw
William Turner, Autoportret, 1798
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1TfuIhexSvXL
William Turner, Holenderskie statki w wichurze, 1801
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RbIwygEvAsgIf
William Turner, Bitwa pod Trafalgarem, 21 października 1805, 1822–1824
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1TBoUVWFV4LC
1,1

John Constable (1776–1837)

Malarz angielski, specjalizował się w malarstwie pejzażowym, początkowo wzorowanym na krajobrazie klasycystycznym, później – po wyjściu w plener (1802) – jego płótna zaczęła charakteryzować gra światła i cienia, zmienność barw pod wpływem oświetlenia (te same miejsca malował kilkakrotnie). Uznany za prekursora impresjonizmu, wcześniej oddziałał na malarstwo okresu romantyzmu, m.in. na Théodore'a Géricaulta i Eugène Delacroix. Najbardziej znane obrazy to: Wóz na siano, Katedra w Salisbury, Koń w skoku.

RxVJMY1AvAnsC
John Constable, Koń w skoku, 1825
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1OEhiiXkvTbu
John Constable, Katedra w Salisbury, widok od strony gruntów biskupich, 1823
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RC5Uf4qAOBddY
John Constable, Wóz na siano, 1821
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RP4VqSXWmpBsn
John Constable, Autoportret, 1806
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RCi4IhpR7giox
John Constable, Stonehenge , 1835
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RZsLvcpiJuemi
John Constable, Burza nad morzem, 1824–1828
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RMCZYqcwqqa9W
1,1

William Blake (1757–1827)

Utalentowany malarz, rytownik i poeta, przedstawiciel wczesnego romantyzmu. Doznawał licznych objawień religijnych, co znajdowało wyraz w jego utworach malarskich i pisarskich. William Blake studiował na Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych. Początkowo zajmował się wyłącznie tworzeniem dzieł plastycznych: kopiowaniem znanych dzieł, np. malowideł z londyńskich kościołów, i ilustrowaniem książek. Ilustrował m.in. Biblię oraz dzieła Miltona i Dantego. Następnie malował też cykle ilustracji do własnych utworów, które pojmował jako całość literacko‑plastyczną. Do jednych z jego najsłynniejszych zbiorów wierszy i rycin należą Pieśni niewinności (1789) i Pieśni doświadczenia (1794). Blake był też filozofem, obserwatorem życia społecznego i wizjonerem. W komentarzach do poematu Milton zawarł trafne spostrzeżenia dotyczące społecznego i religijnego wymiaru życia Londyńczyków. Stworzył też własną mitologię, zawartą m.in. dziele Vala albo Cztery Zoa. Blake nie uznawał autorytetów, żył w odosobnieniu i ubóstwie, choć mógł liczyć na zlecenia grona przyjaciół.

R1Kex0WiQWCJk
William Blake, Stworzenie świata, 1794
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R17ScS6LTfduI
William Blake, Newton , 1795
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RMQnsAdgQkZNz
Thomas Phillips, Portret Williama Blake'a, 1807
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R15X9z0784UYz
William Blake, Drabina Jakubowa, 1805
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RZG0385vOn3BO
1,1

Caspar David Friedrich (1774–1840)

Najsłynniejszy przedstawiciel niemieckiego romantyzmu, zafascynowany naturą. Spędzał długie godziny na samotnych wędrówkach wśród skał nad brzegiem morza, aby bez przeszkód zanurzać się w świecie natury, a przez to możliwie najlepiej poznawać ją i siebie. Koronną pozycję w jego twórczości zajmowała duchowość i życie wewnętrzne człowieka. Jego zainteresowania twórcze doskonale wyraża obraz Wędrowiec nad morzem mgły – sztandarowy przykład malarstwa romantycznego, a zarazem pierwszy w historii malarstwa obraz, w którym portretowana na tle przyrody postać zajmuje centrum kompozycji, ale jest odwrócona tyłem do obserwatorów.

RiahS1Skuot6v
Wędrowiec nad morzem mgły, Caspar David Friedrich, 1818 r., Kunsthalle w Hamburgu
Źródło: dostępny w internecie: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Rc1pUIYNFLUwj
Caspar David Friedrich, Rozpościerające się chmury,1821
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R13fHaWjTYVTW
Caspar David Friedrich, Dolmen w śniegu, 1807
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1K8Zq8nSN8U6
Gerhard von Kügelgen, Portret Caspara Davida Friedricha, ok. 1808
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RLmyWTzU8rNWO
Caspar David Friedrich, Skały kredowe na Rugii, 1818
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1Q5ovhCFGtIy
Caspar David Friedrich, Cmentarz w śniegu, 1810
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R10IgU6FqmOqR
1,1

Théodore Géricault (1791–1824)

Francuski malarz i grafik, znany ze scen batalistycznych, przedstawień koni, portretów oraz studiów osób obłąkanych. Jego dramatyczna, pełna ekspresji Tratwa Meduzy stała się manifestem romantyzmu. Obraz ten powstał w reakcji na zatonięcie u wybrzeży Afryki fregaty Méduse. Według relacji ocalałych rozbitków oficerowie opuścili tonący okręt, nie udzieliwszy żadnej pomocy pasażerom. Pasażerowie zbudowali niewielką tratwę, na której dryfowali przez trzynaście dni. Ze 150 osób, które pierwotnie znalazło się na niewielkiej tratwie, przeżyło zaledwie 15. Géricault skrupulatnie przygotowywał się do namalowania tego obrazu, m.in. poznał relacje dwóch rozbitków, stworzył woskową makietę tratwy i rozbitków, a nawet odwiedził miejskie kostnice. Artystycznie obraz nawiązuje do stylu Caravaggia i do Sądu Ostatecznego Michała Anioła. Inne znane dzieła Géricaulta to Oficer szaserówDerby w Epsom.

R13qnl0eHixtP
Théodore Géricault, Tratwa Meduzy, 1819
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RPEEqmKzkip11
Alexandre Colin, Théodore Géricault, 1816
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RoBCLAwEoQfaY
Théodore Géricault, Oficer szaserów, 1812
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1dypxcIeDFFB
Théodore Géricault, Derby w Epsom, 1821
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1JOqatEauUWV
1,1

Eugène Delacroix (1798–1963)

Uważany za głównego przedstawiciela romantyzmu w sztuce europejskiej, czerpał inspiracje nie tylko z dzieł malarskich epoki (Constable, Turner), ale i z literatury (Dante, Szekspir, Goethe, Byron, Scott). Obrazy tego francuskiego malarza cechuje niezwykły dramatyzm, dynamizm, patos, gra światła i barw. Był jednym z inicjatorów mody na orientalizm (malując np. Kobiety algierskie). Malował także pejzaże, obrazy historyczne i religijne, portrety, m.in. Portret Chopina. Do jego najbardziej znanych dzieł należą: Barka Dantego, Śmierć Sardanapala, Wolność wiodąca lud na barykady.

R1bJSU11n600S
Eugène Delacroix, Barka Dantego, 1822
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1IHJXxstXpcK
Eugène Delacroix, Kobiety algierskie, 1834
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R27xt3ZlXvohE
Eugène'a Delacroix, Autoportret, 1837
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Rq4FRRZQTmwQF
Eugène Delacroix, Śmierć Sardanapala, 1827
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1L3pvZFFOZ23
1,1

Francisco de Goya (1746–1828)

Ten hiszpański malarz i grafik to niewątpliwie jeden z najbardziej utalentowanych artystów romantyzmu, który wywarł wpływ na rozwój sztuki w kolejnych wiekach, m.in. symbolizmu. Jego najbardziej znane obrazy są protestem przeciwko okrucieństwom wojny (słynne, wstrząsające Rozstrzelanie powstańców madryckich), a cykle grafik ukazują zło i głupotę świata (Kaprysy, Okrucieństwa wojny, Szaleństwa). Tworzył także dzieła o innej tematyce, m.in. psychologicznej i religijnej. Goya został wicedyrektorem Akademii św. Ferdynanda, a następnie dyrektorem wydziału malarstwa. Objęcie tej funkcji umożliwiło mu reformę nauczania zgodną z jego stwierdzeniem, że „w malarstwie nie ma reguł”. Kładł nacisk na swobodę twórczą i wyobraźnię, zalecał tworzenie bezpośrednio z natury zamiast kopiowania dzieł klasyków malarstwa. Goya w swojej twórczości przekraczał normy obyczajowe i religijne, czego znanym przykładem są obrazy Maja nagaMaja ubrana (prawdopodobnie przedstawiające księżnę Albę). Na jego późną twórczość ogromny wpływ wywarła poważna choroba i będąca jej konsekwencją głuchota: pokrył ściany swojego domu ciemnymi malowidłami, wyrażającymi jego lęki.

RrGCKppC3KZQ0
Francisco de Goya, Nr 43: Gdy rozum śpi, budzą się demony, 1797–1798 z cyklu 80 grafik pt. Kaprysy
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R3xzBFjuMdyqZ
Francisco de Goya, Nr 12. Gdyby Marina nie tańczyła, nie złamałaby nogi. Szaleństwo radosne, 1815–1823 w zbiorze grafik pt. Szaleństwa
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RZEacfbgXPjv6
Francisco de Goya, Księżna Alba, 1795
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RBOJcceiNqc6I
Francisco de Goya, Autoportret w pracowni, 1790–1795
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1MoK4bSMF0Bu
Francisco de Goya, Parasolka, 1777
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1U6ARL2W2ebp
Francisco de Goya, Rozstrzeliwanie powstańców madryckich, 1814
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R414nyqMpBoeI
1,1

Muzyka

Romantyzm to czas twórczości wielkich indywidualności kompozytorskich i rozwoju opery (tworzą wtedy: Richard Wagner, Charles Gounod, Georges Bizet, Gioacchino Rossini, Gaetano Donizetti, Giuseppe Verdi, Giacomo Puccini).
Dążeniem twórców była synteza sztuk, czyli powiązanie muzyki z literaturą i plastyką. Wielkie znaczenie zyskała więc muzyka wokalna.
Pieśń włączana bywała do utworów instrumentalnych, które opierano również na wzorcach pieśniowych, np. Pieśni bez słów Mendelssohna.
Literatura i malarstwo stały się motywami lub inspiracjami w poemacie symfonicznym czy symfonii programowej (w której muzyce towarzyszył tzw. program literacki). W romantyzmie nastąpiło wyodrębnienie się stylów narodowych z ich własną tematyką i wpływami rodzimego folkloru. Jest to epoka kultu wirtuozerii, którą popisywali się także kompozytorzy, np. Chopin czy Paganini.

Richard Wagner – Lohengrin, Tristan i Izolda, misterium sceniczne Parsifal oraz tetralogia Pierścień Nibelunga

R1eVlE94bB5bc
Richard Wagner, 1871 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Charles Gounod – Safona, Faust, Mireille oraz Romeo i Julia

R16MZJok1VtoU
Charles Gounod na fotografii Nadara, 1890 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Georges Bizet – Poławiacze pereł, Carmen czy Piękne dziewczę z Perth

RPZ64NzP6XgB6
Georges Bizet na fotografii Étienne Carjata, 1875 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Gioacchino Rossini – Wilhelm Tell, Włoszka w Algierze, Kopciuszek

R1S6Q6NkCBW5g
Gioacchino Rossini, 1865 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Gaetano Donizetti – Łucja z Lammermoor, Napój miłosny, Anna Boleyn

RFdVhWM98GiD4
Giuseppe Rillosi, Portret Gaetano Donizettiego, 1848
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Giuseppe Verdi – Makbet, Otello, Traviata, Joanna d’Arc

R6KxhdYJjjQ3X
Giuseppe Verdi na fotografii Giacomo Brogi'a
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Giacomo Puccini – Madame Butterfly, Cyganeria, Willidy

RX7PCuh1POcpl
Giacomo Puccini, 1908 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Największe indywidualności kompozytorskie tego okresu to:

Ludwig van Beethoven

R1eduI06v8ixT
Joseph Karl Stieler, Portret Ludwig van Beethovena w trakcie komponowania Missa Solemnis, 1820
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Johannes Brahms

RWyzPrqOYAZRK
Johannes Brahms, 1889 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Franz Liszt

R6TDsaNW2XxGs
Franz Liszt na fotografii Nadara, 1886 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Robert Schumann

RS6sPpdqGunG7
Robert Schumann na rysunku Josefa Kriehubera, 1839 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Felix Mendelssohn‑Bartholdy

R16h4SkqsItUm
James Warren Childe, Portret Felixa Mendelssohn‑Bartholdy'ego, 1839
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

w Polsce:

Fryderyk Chopin

RVWc6dARI11ew
Eugène Delacroix, Portret Fryderyka Chopina, 1838
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Stanisław Moniuszko

RwQKVUPitZZZ0
Tytus Maleszewski, Portret Stanisława Moniuszki, 1865
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Henryk Wieniawski

RmmUrrg7DKa3U
Henryk Wieniawski, koniec XIX wieku
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Władysław Żeleński

R1YVbWrQLbwYj
Władysław Żeleński
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Głośność lektora
Głośność muzyki
Polecenie 2

Wybierz jednego z zaprezentowanych w prezentacji artystów, a następnie przygotuj referat o cechach jego twórczości, umieszczając dzieło artysty w kontekście epoki.

R1VK1MecADdsU
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 1

Przeanalizuj sposób przedstawiania przyrody w obrazach zamieszczonych w prezentacji. Wymień zaobserwowane prawidłowości.

RMqW604N8Q1KZ
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 2
Na podstawie prezentacji wyjaśnij, z czego wynikało romantyczne wyobcowanie jednostki ze świata. Podaj przykład romantycznego artysty, który żył według własnych reguł.
Na podstawie prezentacji wyjaśnij, z czego wynikało romantyczne wyobcowanie jednostki ze świata. Podaj przykład romantycznego artysty, który żył według własnych reguł.
R1BflJCbAdiYn
(Uzupełnij).
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida