Ład międzynarodowy

Konsekwencją stosunków międzynarodowych jest funkcjonowanie określonego ładu międzynarodowegoład międzynarodowyładu międzynarodowego, który opiera się na stanie równowagi między poszczególnymi państwami. Stworzenie i utrzymanie takiego ładu stanowi wyzwanie, jakie przed rządzącymi poszczególnych państw stawia współczesny świat. Jest to o tyle trudne, że interesy państw często się wzajemnie wykluczają. Dlatego ważną rolę odgrywa umiejętność dochodzenia do konsensusu, zawieranie kompromisów i trzymanie się zasad obowiązującego prawa międzynarodowego. Należy pamiętać, że w wyniku rozwoju technologicznego coraz większa liczba państw jest zaliczana do potęg nuklearnych, dysponujących bronią jądrową. Tym samym trudniej jest utrzymać ład międzynarodowy. Zakończenie II wojny światowej spowodowało, że zmienił się układ sił na świecie; dotychczasowe mocarstwamocarstwomocarstwa straciły na znaczeniu, za to powstały dwa supermocarstwasupermocarstwosupermocarstwa atomowe, które przez blisko pół wieku nadawały ton ładowi międzynarodowemu na świecie.

Rodzaje ładu międzynarodowego

Najbardziej upowszechniony sposób charakteryzowania ładu międzynarodowego opiera się na liczeniu jego biegunów, czyli mocarstw, które wpływają na kształtowanie się stosunków międzynarodowych. Wyróżniamy ład:

R19lXmS5taV18
jednobiegunowy Charakteryzuje się dominacją jednego mocarstwa na świecie, które bywa nazywane hipermocarstwem. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia po 1991 roku i upadku Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich, kiedy jedynym supermocarstwem pozostały Stany Zjednoczone. Należy jednak pamiętać, że taka sytuacja nie trwa długo, zawsze znajdzie się nowy kandydat startujący do rangi supermocarstwa,, dwubiegunowy (bipolarny) Występuje gdy mamy do czynienia z rywalizacją dwóch mocarstw, które posiadają pozycję dominującą na pozostałymi państwami. Jego najlepszym przykładem będą stosunki pomiędzy ZSRS i USA w okresie zimnej wojny,, Wielobiegunowy System polega na funkcjonowaniu trzech lub więcej mocarstw na świecie. W ramach tego systemu możemy wyróżnić:
– system trzybiegunowy – funkcjonował w latach trwania drugiej wojny światowej,
– system czterobiegunowy, jaki występował po zakończeniu II wojny światowej, przed rozpoczęciem zimnej wojny,
– system pięcio-, sześciobiegunowy występuje współcześnie, skład tego systemu regularnie się zmienia.

Pojawiła się też śmiała koncepcja mówiąca, że świat będzie funkcjonować bez biegunów, co może prowadzić do anarchii.

Supermocarstwa i mocarstwa

Współcześnie mamy do czynienia z jedynym supermocarstwem na świecie – USA, mocarstwami światowymi w postaci Unii Europejskiej, Chin i Rosji oraz mocarstwami regionalnymi, wśród których na pierwszy plan wysuwają się Indie, Brazylia i Japonia. Tu należy zaznaczyć, że dane państwo może być supermocarstwem tylko w określonej dziedzinie. Przykładowo Chiny są już obecnie supermocarstwem pod względem gospodarczym, które około 2030 roku wyprzedzi USA.

RgjeI2LXAy8BX1
Przewiduje się, że do 2030 r. Chiny będą wyprzedzać USA jako regionalna potęga Azji
Indeks PKB, wydatki na wojsko i prognozy dotyczące wieku produkcyjnego. Grafika przedstawia mapę świata, na której zaznaczone są Państwa: Stany Zjednoczone, Rosja, Pakistan, Indie, Chiny, Bangladesz, Indonezja, Filipiny, Korea Południowa, Japonia. Wartości liczbowe PKB na wojsko przypisane państwom są następujące: Stany Zjednoczone: 60.0 Rosja: 11.4 Pakistan: 7.6 Indie: 55.6 Chiny: 83.0 Bangladesz: 5.2 Indonezja: 11.7 Filipiny: 4.0 Korea Południowa: 5.6 Japonia: 8.8
Przewidywana dystrybucja opiera się na obecnych założeniach, PKB i wydatki wojskowe są w ujęciu PPP.
Oprac. na podst. Czy Chiny mają to, czego trzeba, aby być światowym supermocarstwem?, forsal.pl.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
bg‑gray3

Zwróć uwagę na inne państwa regionu Azji.

USA jako jedyne supermocarstwo na świecie stara się utrzymywać ład międzynarodowy przez utrzymywanie wysokiego budżetu obronnego w postaci 3,1% PKB. W przeliczeniu daje to 609,8 miliardów dolarów; dla porównania drugie z kolei Chiny przeznaczają na ten cel 1,9% PKB, czyli 228,2 miliardów dolarów. Oznacza to dużą siłę militarną USA, co widać na poniższym zestawieniu w porównaniu z Chinami, które jednak dysponują większą liczbą żołnierzy w służbie czynnej. W pozostałych elementach przeważają Amerykanie.

Porównanie siły militarnej USA i Chin

Porównanie potencjału nuklearnego mocarstw atomowych: na pierwsze miejsce wysuwa się Rosja, nawet przed USA, co jest spuścizną po okresie rywalizacji zimnowojennej. Stany Zjednoczone mają przewagę w liczbie rakiet rozlokowanych na świecie. Pozostałe państwa atomowe są daleko w tyle.

RXvP11XPZwmfx1
Mapa świata, na której znajdują się zaznaczone państwa i ich szacowane globalne zapasy głowic jądrowych (w 2018 roku): Stany Zjednoczone: 6550 Rosja: 6850 Pakistan: 145 Indie: 135 Chiny: 280 Wielka Brytania: 215 Francja: 300 Izrael: 80 Korea Północna: 15.
Oprac. na podst. Szacowane globalne zapasy głowic jądrowych, 2018, techpedia.pl [dostęp: 29.09.2020].
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

By państwo było supermocarstwem, musi posiadać bazy wojskowe na obszarach ważnych strategicznie. Poniżej na ilustracji widać rozmieszczenie baz wojskowych USA, Chin i Indii w basenie Oceanu Spokojnego. To wszystko wymaga dużych nakładów finansowych, dlatego nie każde państwo na to stać.

RTMPjV9GGtEJe1
Bazy wojskowe USA, Chin i Indii w basenie Oceanu Spokojnego
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

BRICS

Do 13 kwietnia 2011 roku była to grupa czterech rozwijających się mocarstw regionalnych: Brazylii, Rosji, Indii oraz Chin, w 2011 roku dołączyła do nich Republika Południowej Afryki. W ten sposób powstała nazwa BRICS, która pochodzi od pierwszych liter nazw państw członkowskich. BRICS powstało w 2001 roku na bazie prognozy wydanej przez Goldman Sachs o tym, że państwa te będą w przyszłości odgrywać rolę mocarstw. BRICS nie jest sojuszem politycznym, lecz zrzeszeniem państw, które dążą do utworzenia nowego systemu walutowego, zwiększenia roli krajów rozwijających się i zreformowania ONZ.

RR9I4WEUfFv10
Głowy państw BRIC, 2010: Dmitrij Miedwiediew, Luiz Inácio Lula da Silva, Hu Jintao i Manmohan Singh
Źródło: José Cruz/ABr, licencja: CC BY 3.0.

Państwa tworzące BRICS są bardzo zróżnicowane pod względem gospodarczym. Gospodarka Rosji opiera się na towarze, Chin – na eksporcie, Indie są największym rynkiem konsumenckim, Brazylia najlepiej rozwinęła strukturę gospodarki, RPA zaś to obecnie najszybciej rozwijająca się część Afryki. Dla państw członkowskich funkcjonowanie w ramach BRICS jest szansą na poprawę pozycji międzynarodowej.

Szanghajska Organizacja Współpracy (SOW)

R2NpJCOt68KLu
Szczyt przywódców państw członkowskich Szanghajskiej Organizacji Współpracy w Astanie, 9 czerwca 2017 (w tle logo organizacji)
Źródło: Presidential Press and Information Office, licencja: CC BY 4.0.

Organizacją, która ma za zadanie wzmocnić poczucie bezpieczeństwa w Azji, jest Szanghajska Organizacja Współpracy, powstała 15 czerwca 2001 roku z inicjatywy Rosji, Chin, Kazachstanu, Kirgistanu i Tadżykistanu, tworzących do tej pory szanghajską piątkę. Z czasem organizacja powiększyła się o Uzbekistan, Indie i Pakistan. Pierwsze skrzypce w organizacji grają Rosja i Chiny, dla których jest to forma dążenia do realizacji supermocarstwowych marzeń. Jednak SOW pozostaje na razie tylko paktem politycznym, mimo że niektórzy chcą go przekształcić w organizację również militarną.

Słownik

ład międzynarodowy
ład międzynarodowy

(system międzynarodowy, porządek międzynarodowy); wynik, wypadkowa stanu stosunków między państwami, a szczególnie między mocarstwami; jego zasadniczym elementem jest stan równowagi sił, głównie jądrowych

mocarstwo
mocarstwo

państwo, które ze względu na swój potencjał militarny oraz ekonomiczny pełni ważną rolę na świecie, jest potęgą, a zarazem przewyższa inne państwa, odgrywa odpowiednią rolę, kreuje w znacznym stopniu stosunki międzynarodowe we wszystkich dziedzinach, ma znaczne możliwości wewnętrzne (militarne, ekonomiczne etc.)

supermocarstwo
supermocarstwo

państwo (mocarstwo) dysponujące największym potencjałem politycznym, militarnym oraz gospodarczym i mogące w skuteczny sposób kreować stosunki globalne, dzięki czemu ma większe znaczenie niż pozostałe mocarstwa