Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał

Ropa

Szacuje się, że w Zatoce Perskiej znajduje się 65% światowych zasobów ropy naftowej. Jej dostępność jest ważnym elementem kształtującym sytuację gospodarczą na świecie, a przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych, które rokrocznie zużywają niemal 70% światowej konsumpcji tego surowca. Po zamachach terrorystycznych z 11 września 2001 roku zdecydowanie pogorszyły się stosunki Stanów Zjednoczonych z Arabią Saudyjską – dotąd jednym z wierniejszych bliskowschodnich sojuszników USA, a jednocześnie największym producentem ropy naftowej na świecie.

Powoli zbliża się kolejny światowy kryzys gospodarczy. Spowolnienie jest już widoczne – w USA obserwuje się spadek konsumpcji i inwestycji w przemyśle, wzrost bezrobocia, postępujące rozwarstwienie ekonomiczne społeczeństwa. Elity rządzące świadome są tych trudności i stale szukają rozwiązań. Drugim, co do zasobności w ropę naftową po Arabii Saudyjskiej, państwem na świecie jest Irak, nie dziwi więc niesłabnące zainteresowanie kolejnych amerykańskich administracji tym państwem. Ustanowienie tam władz uzależnionych od Stanów Zjednoczonych pozwalałoby zagwarantować dostawy ropy naftowej w korzystnej i, przede wszystkim, stabilnej cenie. Skomplikowane relacje pomiędzy samymi mieszkańcami Bliskiego Wschodu skutecznie jednak uniemożliwiają realizację tego celu.

Spory religijne: szyici i sunnici

Z perspektywy świata zachodniego islam wydawać się może monolitem, religią jednorodną, jednak trudno o bardziej mylne wrażenie. Jednym z najpoważniejszych podziałów, jaki od wieków trapi muzułmanów, jest rozdzielenie na szyitów i sunnitów. Zarówno jedni, jak i drudzy wierzą w Allaha, proroczą misję Mahometa i świętość KoranuKoranKoranu, nie piją alkoholu, pielgrzymują do Mekki. Jednak niemal 90% ofiar islamskiego terroryzmu na świecie to sami muzułmanie – ofiary konfliktu sunnicko‑szyickiego.

Źródeł rozłamu islamu szukać należy w czasach tuż po śmierci Mahometa. Prorok nie pozostawił wyznawcom instrukcji dotyczących tego, kto powinien zostać jego następcą i to właśnie konflikt o przywództwo we wspólnocie religijnej stał się początkiem jej podziału. Z upływem czasu do kwestii związanych z wiarą doszły jeszcze inne aspekty dzielące te dwa odłamy islamu.

Większość muzułmanów (ponad 80%) to sunnici. Są jednak państwa, w których to szyici stanowią większość – jest tak w Iraku czy Iranie. W pozostałych państwach bliskowschodnich szyici stanowią liczącą się mniejszość. Współcześnie sunnitów i szyitów dzielą głównie niełatwa historia (obie grupy wielokrotnie próbowały siłą nawracać się wzajemnie na „właściwą” stronę wiary, co pozostawiło wiele wzajemnych żali i pragnienie zemsty) oraz polityka (każda z grup aspiruje do panowania w świecie muzułmańskim w ogóle i każdym z państw arabskich z osobna). Konflikt stale się pogłębia.

Kurdowie

RncOjVCznyFx81
Źródło: Kurdishstruggle, Kurdyjscy bojownicy, licencja: CC 0.

Kurdowie to naród pochodzenia indoeuropejskiego zamieszkujący w znakomitej większości podzieloną pomiędzy Turcję, Irak, Iran i Syrię krainę nazywaną przez nich Kurdystanem. Kurdowie chcieliby utworzyć tam własne państwo, są największym obecnie narodem na świecie tak aktywnie działającym na rzecz samostanowienia. Ich populację na Bliskim Wschodzie szacuje się na prawie 30 milionów, trudno jednak potwierdzić tę liczbę ze względu na przesiedlenia, migracje i politykę państw, w obrębie których zamieszkują, starających się umniejszać tę liczbę i metodycznie wynaradawiaćwynarodowieniewynaradawiać Kurdów.

Mimo obietnic poczynionych na początku XX wieku państwa, w których zamieszkują Kurdowie, sprzeciwiają się realizacji ich prawa do samostanowienia. Nie przeszkadza im to jednak od czasu do czasu wykorzystywać kurdyjskich aspiracji do realizacji własnych interesów politycznych – ilekroć dwa państwa arabskie wchodzą ze sobą w konflikt, każde z nich wspiera Kurdyjskich bojowników w państwie przeciwnika, by osłabić jego władzę.

Nic nie wskazuje na to, by Kurdowie zamierzali zrezygnować ze swoich dążeń – o utworzenie samodzielnego państwa starają się już od kilku stuleci.

Umiędzynarodowienie konfliktu, instrumentalne traktowanie krajów Bliskiego Wschodu

Podobnie, jak w przypadku konfliktu izraelsko‑arabskiego, w konfliktach arabsko‑arabskich również nie pomaga zaangażowanie międzynarodowe. Ze względu na zasoby ropy wiele państw, w tym przede wszystkim Stany Zjednoczone czy Rosja (a dawniej ZSRS), ma żywotne interesy w tym regionie i stara się je zabezpieczać poprzez uzależnianie od siebie lokalnych władz. Dynamika zmian sojuszy z państwami bliskowschodnimi jest jednak duża i w efekcie działania obcych mocarstw przyczyniają się raczej do pogłębiania destabilizacji regionu niż budowania trwałego pokoju.

Ważną kwestią jest również to, że dla kolejnych amerykańskich prezydentów zaangażowanie w konflikt bliskowschodni było dogodną formą ucieczki przed wewnętrznymi problemami Stanów Zjednoczonych, takimi jak kryzys gospodarczy lub spadek popularności wśród wyborców. Zewnętrzny wróg jednoczy, wojna poprawia koniunkturę, a prezydent, który nie obawia się zdecydowanych działań, jawi się jako chętnie popierany silny przywódca.

Słownik

misja stabilizacyjna
misja stabilizacyjna

pokojowa misja prowadzona przez wojska międzynarodowe w kraju, w którym toczyła się wojna, mająca na celu wymuszenie pokoju, łagodzenie napięć społecznych, doprowadzenie do odbudowy gospodarki i struktury politycznej kraju

ekstremizm
ekstremizm

hołdowanie skrajnym poglądom, stosowanie krańcowych, ostatecznych środków (przemocy, terroru, puczu) dla osiągnięcia celu politycznego, ekonomicznego lub ideologicznego

Państwo Islamskie
Państwo Islamskie

islamska organizacja terrorystyczna oraz samozwańczy kalifat ogłoszony w 2014 roku na terytorium państwowym Iraku i Syrii

wojna z terroryzmem
wojna z terroryzmem

termin wprowadzony do polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych przez rząd George’a W. Busha po zamachach na World Trade Center i Pentagon z 11 września 2001 używany na określenie prowadzonych przez USA oraz inne państwa działań mających na celu unieszkodliwienie międzynarodowych grup terrorystycznych oraz uniemożliwienie tzw. państwom zbójeckim wspierania ich

Zatoka Perska
Zatoka Perska

zatoka wcinająca się między Półwysep Arabski a wybrzeże Iranu ataki terrorystyczne 11 września – seria czterech ataków terrorystycznych przeprowadzonych przez członków organizacji Al‑Ka’ida rano we wtorek 11 września 2001 roku na terytorium Stanów Zjednoczonych za pomocą uprowadzonych samolotów pasażerskich skierowanych na obiekty dwóch wież World Trade Center oraz budynku Pentagonu

Koran
Koran

święta księga islamu

wynarodowienie
wynarodowienie

niszczenie w kimś poczucia przynależności narodowej prawo do samostanowienia – prawo do swobodnego określania statusu politycznego, społecznego, gospodarczego oraz kulturowego, a także prawo do utworzenia własnego państwa lub połączenia się z państwem już istniejącym

ententa
ententa

sojusz pomiędzy Wielką Brytanią, Francją i Rosją w czasach I wojny światowej

panarabizm
panarabizm

doktryna polityczna głosząca zjednoczenie wszystkich ludów arabskojęzycznych

islamizm
islamizm

ideologia polityczna wywiedziona z fundamentalizmu islamskiego, w której islam jest traktowany nie tylko jako religia, ale i jako całościowy system polityczny, który regulować powinien prawne, gospodarcze i społeczne aspekty funkcjonowania państwa w oparciu o dosłowną interpretację Koranu

czystka
czystka

w polityce – usunięcie „niepożądanych” osób z zajmowanych przez nie stanowisk

fanatyzm (religijny)
fanatyzm (religijny)

postawa oraz zjawisko społeczne polegające na silnej wierze w słuszność jakichś poglądów politycznych, religijnych lub społecznych występujące w połączeniu ze skrajną nietolerancją wobec przedstawicieli odmiennych poglądów

broń masowego rażenia
broń masowego rażenia

współczesne środki walki przeznaczone do rażenia organizmów żywych i częściowo sprzętu bojowego na ogromną skalę, tzn. na wielkich obszarach