Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
bg‑azure

Spermatogeneza i spermiogeneza

RGPe4U4h6I7AR1
Z pierwotnych komórek płciowych, w wyniku kolejnych podziałów mitotycznych w okresie życia płodowego, powstają diploidalne spermatogonia. W okresie poprzedzającym dojrzałość płciową pozostają one w spoczynku. Od momentu rozpoczęcia dojrzewania płciowego powstają w nich — również mitotycznie — tzw. spermatocyty I rzędu. Dzielą się one przez podziały mejotyczne, dając najpierw spermatocyty II rzędu, a następnie spermatydy o haploidalnej liczbie chromosomów. Spermatyda przekształca się ostatecznie w plemnik – ten ostatni proces zwany jest spermiogenezą.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

W procesie spermatogenezyspermatogenezaspermatogenezy wyróżnia się trzy główne etapy:

  1. Podział spermatogonii, czyli pierwotnych komórek płciowych. Na drodze podziałów mitotycznychmitozapodziałów mitotycznych przekształcają się one w spermatocyty I rzęduspermatocyt I rzęduspermatocyty I rzędu. Zarówno spermatogoniaspermatogoniumspermatogonia, jak i spermatocyty I rzędu są komórkami diploidalnymi (tzn. zawierają podwójną liczbą chromosomów = 46).

  2. Podział redukcyjny (mejozamejozamejoza) spermatocytów I rzędu. Powstające dwa nowe spermatocyty II rzęduspermatocyt II rzęduspermatocyty II rzędu (z podziału jednego spermatocytu I rzędu) zawierają już tylko połowę liczby chromosomów, czyli po 23. Przez to są o połowę mniejsze. Spermatocyty II rzędu przechodzą następnie drugi podział mejotyczny, który doprowadza do utworzenia spermatydspermatydaspermatyd.

  3. SpermiogenezaspermiogenezaSpermiogeneza, podczas której spermatydy przekształcają się w dojrzałe plemnikiplemnikplemniki, odrzucając większość cytoplazmy i organelli komórkowych oraz wykształcając struktury umożliwiające dotarcie do komórki jajowej i jej zapłodnienie.

R1Ok66ci0SVFm1
Spermatogeneza przebiega w nasieniotwórczych kanalikach jąder.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., na podstawie: Neil Campbell i in., Biologia, tłum. K. Stobrawa i in., Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2016, licencja: CC BY-SA 3.0.
bg‑azure

Budowa plemnika

R7VO0Z8xMlrIZ1
Budowa plemnika. 
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Dojrzały plemnik ma długość ok. 60 mum i składa się z główki (zawierającej haploidalne jądro plemnika), szyjki, wstawki (zaopatrzonej w liczne mitochondria, które dostarczają komórce rozrodczej energii niezbędnej do poruszania się) oraz witki (stanowiącej narząd ruchu męskiej gamety).

W procesie spermiogenezy na szczycie główki z aparatu Golgiegoaparat Golgiegoaparatu Golgiego tworzy się akrosomakrosom, ciało szczytoweakrosom. Zawiera on enzymy hydrolityczne, które umożliwiają wniknięcie plemnika do wnętrza komórki jajowejkomórka jajowakomórki jajowej.

Cały proces dojrzewania męskiej komórki rozrodczej trwa ok. 74 dni. Plemniki produkowane są do końca życia mężczyzny.

Słownik

akrosom, ciało szczytowe
akrosom, ciało szczytowe

pęcherzyk wydzielniczy zlokalizowany w szczytowej części główki plemnika, przylegający do otoczki jądrowej; zawiera enzymy hydrolityczne

aparat Golgiego
aparat Golgiego

organellum komórkowe w postaci systemu spłaszczonych, obłonionych woreczków (cystern) oraz towarzyszących im pęcherzyków i wakuoli, występujących w cytoplazmie większości komórek eukariotycznych

komórka jajowa
komórka jajowa

dojrzała komórka rozrodcza żeńska zwierząt i człowieka, zdolna do zapłodnienia i rozwoju w nowy organizm

komórki Sertolego
komórki Sertolego

komórki występujące w obrębie nabłonka plemnikotwórczego kanalika krętego jądra, rozmieszczone od błony podstawnej do światła kanalika; pełnią funkcję wspomagającą wobec komórek nabłonka plemnikotwórczego, wydzielają płyn stanowiący środowisko dla plemników, a ponadto pełnią funkcję wewnątrzwydzielniczą

mejoza
mejoza

(gr. meiosis – zmniejszenie) podział redukcyjny jądra komórkowego, prowadzący do wytworzenia haploidalnych komórek płciowych, czyli gamet, u zwierząt tkankowych (oogeneza, spermatogeneza), zarodników u mszaków i paprotników oraz ich odpowiedników u roślin nasiennych (sporogeneza); u organizmów niższych (np. glonów, pierwotniaków) mejoza nie musi być związana z produkcją gamet bądź zarodników i zachodzi w różnych fazach cyklu życiowego (koniugacja, przemiana pokoleń)

mitoza
mitoza

(gr. mitos – nić) sposób podziału jądra komórkowego (poprzedzony interfazą), prowadzącego do powstania dwóch jąder potomnych (siostrzanych), z których każde otrzymuje zestaw chromosomów identyczny pod względem ich liczby (ploidalności) z zestawem chromosomów obecnym w jądrze komórkowym przed podziałem

plemnik
plemnik

gameta męska; męska komórka rozrodcza

spermatocyt I rzędu
spermatocyt I rzędu

komórka powstająca podczas spermatogenezy ze spermatogonium, która przechodzi podział redukcyjny mejozy

spermatocyt II rzędu
spermatocyt II rzędu

komórka powstająca podczas spermatogenezy ze spermatocytu I rzędu, która przechodzi podział wyrównawczy mejozy

spermatogeneza
spermatogeneza

powstawanie plemników w kanalikach nasiennych jąder

spermatogonium
spermatogonium

pierwotna komórka rozrodcza męska u zwierząt i człowieka

spermatyda
spermatyda

komórka rozrodcza męska powstająca ze spermatocytu II rzędu

spermiogeneza
spermiogeneza

końcowy etap spermatogenezy, podczas którego spermatydy są przekształcane w dojrzałe plemniki

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida