Przeczytaj
Syria – podstawowe informacje
Nie zrozumiemy konfliktu w Syrii bez poznania podstawowych informacji o tym kraju.
![Na fragmencie mapy Europy, Azji i Afryki pokazano lokalizację Syrii. Na północy graniczy z Turcją, na wschodzie z Irakiem, na południu z Jordanią, Izraelem, na południowym zachodzie z Libanem.](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/RnSm0PGD2X2dR/1616066465/awHwTLRiYHojB370fiPlqfs5ub8PKJZK.png)
Syria jest niewielkim państwem położonym w Azji Południowo‑Zachodniej nad Morzem Śródziemnym. Cechuje się raczej suchym i gorącym klimatem, ale łagodniejszym niż w innych krajach regionu (zwłaszcza na wybrzeżu). W VII wieku kraj został podbity i poddany islamizacji przez Arabów. To obecnie w większości muzułmańskie i arabskie państwo, które mimo wszystko ma zróżnicowany profil etniczno‑religijny. Zdecydowana większość mieszkańców wyznaje umiarkowane zasady islamu. Sądy religijne – istniejące obok świeckich – zajmują się wyłącznie sprawami małżeństw oraz dziedziczenia, tak więc prawo cywilne, ale nie karne, opiera się na szariacieszariacie. Członkowie wszystkich religii mogą swobodnie praktykować swoją wiarę, a przy mianowaniu urzędników nie ma znaczenia przynależność religijna (wyjątek: prezydentem nie może zostać chrześcijanin).
Syria zajmuje obszar o burzliwej historii, czego dowodem są zabytki z różnych epok. Teren syryjski znajdował się pod wpływem wielu kultur i cywilizacji: fenickiej, rzymskiej, bizantyjskiej, tureckiej (otomańskiej), francuskiej i arabskiej. Granice Syrii, która do XX wieku nigdy nie była samodzielna politycznie, są wytworem epoki kolonialnej i zostały ustalone przez Francję (w większym stopniu) i Wielką Brytanię w latach 1918‑1942. Granice te są odrzucane jako sztuczne przez islamizm w jego radykalnej formie. W 1946 roku wojska francuskie opuściły terytorium Syrii, a kraj stał się republiką, którą pozostaje do dzisiaj.
Od zamachu stanu w 1963 roku władzę w Syrii przejęła partia Baas, która wyznaje ideologię opartą na hasłach nacjonalizmu arabskiego, wolności i socjalizmu. W partii tej dominuje muzułmańska mniejszość religijna – alawicialawici, którzy traktowani są przez radykalnych islamistów jako odszczepieńcy. Politycy tego ugrupowania wprowadzili w Syrii formalną dyskryminację nie‑Arabów, a zwłaszcza Kurdów. Arabski jest jedynym językiem urzędowym i tylko on jest nauczany w szkołach państwowych.
![Fotografia przedstawia pięciu mężczyzn i dwie kobiety. Ustawili się do rodzinnego zdjęcia. Z przodu siedzą na fotelach kobieta i mężczyzna w średnim wieku. Za nimi stoi czterech młodych mężczyzn i jedna młoda kobieta. Wszyscy ubrani są elegancko.](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/R1VkAQfoQg5Bn/1616066468/1ehWloQAdwaqkXjvudx6ZH3J66p83YrE.jpg)
Oficjalna nazwa kraju | Syryjska Republika Arabska |
---|---|
Rok niepodległości (de facto) | 1946 |
Ustrój polityczny | Republika semiprezydencka, autorytaryzm |
Powierzchnia | 181,2 tys. kmIndeks górny 22 (co daje 58% powierzchni Polski) |
Klimat |
|
Rzeźba terenu | Kraj wyżynny, z 5 dużymi regionami fizycznogeograficznymi:
|
Wody |
|
Ludność (szac. w 2011 r.) | 21,9 mln (co odpowiada 57% ludności Polski) |
Stolica | Damaszek |
Największe miasta (z ostatniego spisu powszechnego z 2004 r.) |
|
Skład etniczny |
|
Skład religijny | |
Gospodarka |
|
![Na mapie Syrii zaznaczono, w których prowincjach żyją sunniccy Arabowie, alawiccy Arabowie, szyiccy Arabowie, sunniccy Kurdowie (rzadziej chrześcijańscy), druzyjscy Arabowie, chrześcijanie oraz które obszary są słabo zaludnione. Obszary zamieszkiwane przez sunnickich Arabów to przede wszystkim północna, północno-wschodnia i cała zachodnia część Syrii. Alawiccy Arabowie zamieszkują niewielki obszar na północnym zachodzie kraju. Szyiccy Arabowie niewielkie dwa obszary w zachodniej części. Sunniccy Kurdowie obszary na północy Syrii, druzyjscy Arabowie na południu. Chrześcijanie niewielkie obszary w zachodniej części kraju. W Aleppo leżącym na północy państwa i Damaszku leżącym na południu Syrii zaznaczono, że żyje tam wiele grup religijno-etnicznych z dominacją sunnickich Arabów. Obszary słabo zaludnione to centralna i południowo-wschodnia część Syrii.](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/Rx9McU09tGWOM/1616066470/2JWGnzkX8E6fBzr6lmKgyvV6Il5DHrHZ.png)
Syria w ogniu
Przed wybuchem konfliktu w Syrii nastąpiła kumulacja negatywnych skutków społeczno‑gospodarczych zjawisk takich jak susza czy napływ uchodźców z sąsiedniego Iraku. W przeddzień walk sytuacja społeczno‑polityczna charakteryzowała się brakiem demokracji. Ludności brakowało pożywienia. Baszszar al‑Asad i jego ludzie próbowali rozwiązać problemy gospodarczo‑społeczne na drodze zmian mających zintegrować gospodarkę syryjską z rynkiem globalnym. Prezydent Syrii wykluczył jednak z tego procesu opozycję, co oznaczało, że reformy prowadziły jedynie do modyfikacji autorytaryzmuautorytaryzmu i bogacenia się tylko niewielkiej części społeczeństwa.
Protesty obywateli rozpoczęły się 15 marca 2011 roku. Demonstranci w Damaszku żądali swobód i uwolnienia więźniów politycznych. Władze odpowiedziały represjami, ale te jedynie zaogniły sytuację. Demonstranci wyszli na ulice innych miast. W lipcu 2011 roku oficerowie, którzy zdezerterowali z armii rządowej, utworzyli Wolną Armię Syryjską. Opór przeciwko władzom zaczął więc przekształcać się w regularną walkę zbrojną. 12 czerwca 2012 roku ONZ oficjalnie ogłosiło, że w Syrii toczy się wojna domowa. W latach 2012‑2013 zakończone sukcesem działania militarne przeprowadziły opozycyjne organizacje islamistyczne. Ich umocnienie stało się głównym czynnikiem warunkującym dalszy przebieg wojny. W kwietniu 2013 roku Abu Bakr Al‑Baghdadi ogłosił połączenie się w Syrii z innymi oddziałami islamistycznymi. 29 czerwca 2014 roku al‑Bagdadi ogłosił powstanie samozwańczego kalifatukalifatu ze stolicą w Ar‑Rakce pod nazwą „Państwo Islamskie” na syryjskich i irackich ziemiach kontrolowanych przez ISIS.
Wojna domowa toczy się od 2013 r. na dwóch głównych frontach:
Pierwszy front: rząd syryjski (o szyickim profilu wyznaniowym) popierany przez Rosję oraz szyicki Iran i Hezbollah walczy przeciwko opozycji o sunnickim profilu religijnym – umiarkowanym i skrajnym, która ma poparcie sunnickich krajów (Turcji i krajów Zatoki Perskiej, na czele z Arabią Saudyjską).
Drugi front: wojna z Państwem Islamskim (o sunnickim, skrajnie radykalnym profilu religijnym), przeciwko któremu wystąpili KurdowieKurdowie (głównie umiarkowani sunnici) popierani przez międzynarodową koalicję, w skład której weszły Stany Zjednoczone i inne państwa zachodnie (Wielka Brytania, Francja, Kanada), Turcja i niektóre kraje arabskie (Maroko i Jordania). W grudniu 2017 roku Rosja oznajmiła, że Syria została wyzwolona od Państwa Islamskiego. Mimo że to quasi‑państwo rozbito, to sama organizacja nie została całkowicie zlikwidowana. W październiku 2019 roku siły specjalne USA namierzyły i zabiły al‑Bagdadiego.
- Siły Zbrojne Syrii (w tym Arabska Armia Syryjska i Syryjskie Siły Powietrzne)
- Syryjskie Służby Bezpieczeństwa
- Bojówki Partii Baas
- National Defence Forces (obejmujące milicje broniące chrześcijańskich i alawickich wsi i dzielnic)
- Szabiha – zorganizowana grupa przestępcza
- Utrzymanie Baszszara Al-Asada i partii Baas przy władzy
- Utrzymanie dotychczasowego systemu politycznego
- Świeckość instytucji państwowych
- Wolność religijna
- Względne równouprawnienie kobiet
Źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Flag_of_the_Syrian_Arab_Army.svg, licencja: CC0 obrazek 2 Symbol Syryjskich Sił Powietrznych
Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/68/Emblem_of_the_Syrian_Arab_Air_Force.svg, licencja CC-BY-SA-4.0
Zewnętrzne wsparcie militarne i paramilitarne
- Rosja – głównie siły powietrzne (od 2015 r.)
- Iran – głównie Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej
- Hezbollah (ugrupowanie zbrojno-polityczne w Libanie)
- Szyickie bojówki z Iraku (np. Brygada Al-Abbasa)
- Ochotnicy z plemiona zajdyckich (jeden z odłamów szyizmu) z Jemenu
- Chiny (od 2017 r.)
- Iran
- Rosja
- Hezbollah
- Chiny
Źródło https://pl.wikipedia.org/wiki/Flaga_Rosji#/media/Plik:Flag_of_Russia.svg; domena publiczna obrazek4 Flaga Iranu
Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Iran#/media/Plik:Flag_of_Iran.svg; domena publiczna, DRUGA STRONA KONFLIKTU (opozycja syryjska) Siły wojskowe i organizacje paramilitarne
Kilkaset grup zbrojnych, z których najważniejsze to:
- Wolna Armia Syryjska
- Front Islamski
- Fatah Halab
- Armia Południa
Cele polityczne, poglądy społeczne
Zróżnicowane między setkami grup zbrojnych, ich cechą wspólną jest wprowadzenie w Syrii rządów większości (sunnitów) i obalenie rządów Baszszara Al-Asada. obrazek5 Flaga Niepodległości
Źródło:
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Flag_of_Syria_2011,_observed.svg; licencja CC0 obrazek6 Logo Frontu IslamskiegoŹródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Logo_of_the_Islamic_Front_(Syria).svg; licencja: CC0 obrazek7 Flaga Frontu Al-Nusra
Źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Flag_of_the_AlNusra_Front.svg; licencja: CC0
Zewnętrzne wsparcie militarne i paramilitarne
- ochotnicy z krajów arabskich (np. z Tunezji, Arabii Saudyjskiej)
Zewnętrzne wsparcie finansowe i logistyczne
- Stany Zjednoczone
- Turcja
- Arabia Saudyjska
- Katar
- Prywatni sponsorzy z państw Zatoki Perskiej
Cele polityczne, poglądy społeczne
Zewnętrzne wsparcie militarne i paramilitarne
Zewnętrzne wsparcie finansowe i logistyczne
, CZWARTA STRONA KONFLIKTU Siły wojskowe i organizacje paramilitarne
Cele polityczne, poglądy społeczne
Zewnętrzne wsparcie militarne i paramilitarne
Zewnętrzne wsparcie finansowe i logistyczne
Słownik
synkretyczny prąd religijny wyrosły na gruncie wczesnego szyizmu, którego centralną ideą jest ubóstwienie Alego (zięcia Mahometa), który jednak sam bogiem nie jest; wyznawcy alawizmu, czyli alawici, zamieszkują głównie Syrię; uważają się za muzułmanów, ale przez radykalnych muzułmanów traktowani są jako heretycy
ustrój polityczny, w którym władza jest skupiona w rękach przywódcy i jego najbliższego środowiska; w systemie ważną rolę sprawuje cenzura, policja polityczna i wojsko, które są narzędziami do tłumienia przejawów działalności opozycyjnej i niezadowolenia społecznego
islamski ustrój polityczny obejmujący pierwotnie wszystkich muzułmanów, na czele którego stał kalif (przywódca, następca Mahometa); za panowania pierwszych czterech kalifów stolicą kalifatu była Mekka, potem m.in. Damaszek i Bagdad; współczesne próby odrodzenia kalifatu podjęło tzw. Państwo Islamskie
naród pochodzenia indoeuropejskiego, zamieszkujący przede wszystkim krainę zwaną Kurdystanem, podzieloną pomiędzy Turcję, Irak, Iran i Syrię; to najliczniejszy naród bez państwa aktywnie działający na rzecz samostanowienia
muzułmańska (sunnicka) organizacja terrorystyczna założona w 2006 roku, będącą spadkobiercą ekstremistów z okresu okupacji Iraku przez siły USA i ich koalicjantów; celem ugrupowania jest ustanowienie władzy opartej na zasadach szariatu (prawa koranicznego) na wszystkich terytoriach zamieszkanych bądź rządzonych przez muzułmanów; Państwo Islamskie to również nieuznawane na arenie międzynarodowej quasi‑państwo, ustanowione w 2014 roku przez organizację o tej sam nazwie na ziemiach okupowanych w Iraku i Syrii
największy odłam w islamie uformowany w toku walk politycznych o władzę w początkowym okresie religii muzułmańskiej (VII w.); po śmierci Mahometa większość muzułmanów wybrała na kalifa Abu Bakra niebędącego rodziną Proroka i to właśnie oni dali początek sunnickim zasadom islamu
prawo normujące życie wyznawców islamu; islam nie uznaje rozdziału życia świeckiego od religijnego i dlatego reguluje zarówno zwyczaje religijne, organizację władzy religijnej oraz codzienne życie wszystkich obywateli państwa, który wprowadził prawo szariatu
jeden z dwóch, głównych odłamów w islamie ukształtowanych przez zwolenników Alego, zięcia Mahometa, którego uważali za prawowitego kalifa; szyizm jest religią państwową Iranu