Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki

Manifesty literackie nowej kultury

R19i9KKLW7Z1R1
Artur Górski (1870–1959)
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Młoda Polska to czas poezji, toteż jej początek znaczy także manifestmanifestymanifest poetycki (Kazimierza Przerwy‑Tetmajera Poezje, seria II). Wkrótce zaczęły powstawać także teksty publicystyczne, wyjaśniające stanowisko „młodych” i podejmujące walkę ze „starą” literaturą i światopoglądem. Pierwszym z nich były Forpoczty (1895) Marii Komornickiej, Cezarego Jellenty i Wacława Nałkowskiego. Społeczeństwo zostało w nim podzielone na „forpocztyforpocztaforpoczty ewolucji psychicznej” – jednostki nerwowe, nadwrażliwe, nieprzystosowane, oraz „troglodytów” – spokojnych, sytych, zadowolonych z siebie, ze zdolnościami do szybkiej adaptacji, bez żadnych ambitnych celów, które wykraczałyby poza codzienność. Oczywiście, to „forpoczty” sprawiają, że ludzkość się rozwija, do nich należy przyszłość.

R3dvoxOp1REw01
Edvard Munch, Stanisław Przybyszewski, 1894
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Trzy lata później ukazał się cykl artykułów, którego tytuł spopularyzował nazwę epoki – Młoda Polska Artura Górskiego. Zawierał on postulat powrotu do tradycji romantycznych, zdecydowanie przeciwstawiał się pozytywistycznemu utylitaryzmowiutylitaryzmutylitaryzmowi i politycznej ugodowości.

Jednak najgłośniejszym i najbardziej kategorycznym manifestem, pełnym poetyckich przenośni i żarliwości, był Confiteor (1899) Stanisława Przybyszewskiego. Autor głosił hasło „sztuki dla sztuki”, odrzucając jej pozaartystyczne cele. Jakakolwiek służba – narodowi czy społeczeństwu – zaprzecza istocie sztuki. Twórca wyzwolony z wszelkich ograniczeń i posłannictwa stawał się kimś stojącym nieskończenie wyżej od pospolitego tłumu, był kapłanem.

Najpopularniejsze gatunki literackie:

gatunki epickie

powieść psychologicznapowieść psychologicznapowieść psychologiczna, powieść społeczno‑obyczajowa, powieść fantastyczna, opowiadanie, nowela

gatunki liryczne

sonet (cykle sonetów), poemat prozą, ballada, hymn, bajka, fraszka, satyra

gatunki dramatyczne

komedia, dramat obyczajowy, dramat psychologiczny, dramat historyczny, dramat poetycki

Słownik

forpoczta
forpoczta

(niem. Vorposten)

  1. daw. «wysunięty punkt obronny»

  2. daw. «oddział wojska wysłany w celach wywiadowczych przed maszerującym wojskiem»

  3. «osoba, zjawisko itp. wyprzedzające ogólny trend, swoją epokę»

powieść psychologiczna
powieść psychologiczna

odmiana powieści, w której konstrukcja świata przedstawionego podporządkowana jest psychologicznej analizie uczuć, wyobrażeń i działań bohaterów; w powieściach tego typu świat wewnętrznych przeżyć postaci kształtuje zwykle fabułę utworu

utylitaryzm
utylitaryzm

(łac. utilis – użyteczny) – funkcjonujący w literaturze pozytywizmu pogląd zaczerpnięty z filozofii i etyki, wartościujący dzieła według ich przydatności dla społeczeństwa

manifesty
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida