Cechy systemu prawa kontynentalnego

System prawa kontynentalnegosystem prawa kontynentalnegoSystem prawa kontynentalnego można opisać w kilku ujęciach. Z punktu widzenia historycznego charakteryzuje go ścisły związek z prawem rzymskim i religią chrześcijańską. W prawie kontynentalnym doszło do odłączenia się prawa zwyczajowego od procesu stanowienia i stosowania prawa.

W innym ujęciu, biorącym pod uwagę normy i źródła prawa, występuje hierarchia aktów prawnych ze szczególną rolą konstytucji jako najwyższego aktu prawnego w państwie. System prawasystem prawa (system prawny)System prawa stanowionego charakteryzuje kompleksowa kodyfikacja prawa sądowego materialnego i procesowego oraz całkowite rozdzielenie procesów stanowienia i stosowania prawa.

Trzecim ujęciem charakteryzującym prawo kontynentalne jest punkt widzenia nauk prawnych. Tu należy zaznaczyć, że nauka prawna nie tworzy norm prawnych ani reguł interpretacji aktów normatywnych. Głównym miejscem kształcenia prawników są uniwersytety, prawo zaś jest tworzone w parlamencie.

R1BeQ3BdjPGUX
Jedna z paremii prawnych na filarach gmachu Sądu Najwyższego. Zastanów się nad jej znaczeniem.
Źródło: domena publiczna.

Czym jest norma?

Normą nazywamy określony sposób zachowania się w pewnych sytuacjach, który jest charakterystyczny dla danej grupy społecznej lub jednostki. Normy mogą być formalne, kiedy są ustalane przez władze państwowe, i nieformalne, kiedy ich autorem są inne podmioty niż władza państwowa. Dlatego za nieprzestrzeganie norm formalnych grożą sankcje formalne, a za nieprzestrzeganie norm nieformalnych sankcje nieformalne.

Podział norm

R1SuQLPB0ZVgg
Prawne Są one ustanowione lub uznane za obowiązujące przez państwo, za ich nieprzestrzeganie grożą prawnie określone sankcje., Religijne Obowiązują wyłącznie członków danej wspólnoty religijnej, wskutek czego mają ograniczony zasięg. Ich pochodzenie wywodzi się od Boga lub instytucji religijnych. Za ich nieprzestrzeganie grozi sankcja religijna. Ponieważ określają stosunki międzyludzkie, są często traktowane jako normy moralne., Moralne Mają charakter absolutny, czyli w ich przypadku obowiązuje bezwzględny nakaz lub zakaz określonego zachowania. Mają one uzasadnienie aksjologiczne (dobro/zło). Dotyczą zarówno jednostek, jak i grup społecznych., Obyczajowe Są to nawyki dotyczące zachowania się, rytuały, zwyczaje charakterystyczne dla danej zbiorowości lub jednostki. Normą obyczajową jest reguła postępowania wytworzona często w przeszłości. Normy obyczajowe nie oceniają zachowań i nie wartościują ich. Ich zadaniem jest określenie, co wypada, a czego nie wypada w danej sytuacji robić., Zwyczajowe To nawyki, określone zachowania, które są charakterystyczne dla danej grupy społecznej lub całego społeczeństwa. Są one zbliżone do norm obyczajowych.

Funkcje norm społecznych

RUiE3fcQ7v9xL1
Pionowa oś czasu
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Podstawowe zasady prawa i ich cechy

Zasadą prawa jest norma mająca szczególne znaczenie dla danego aktu, gałęzi prawa lub całego systemu prawa. Zasady prawa mają duże znaczenie dla prawidłowej wykładni przepisów prawa.

Cechy zasad prawa

  • są to normy uznawane za szczególnie doniosłe w danym systemie prawa;

  • opierają się na podstawowych wartościach leżących u podstaw systemu czy gałęzi prawa;

  • mogą być wyrażone wprost (expressis verbis) lub pośrednio wynikać z grupy przepisów, mogą również cechować się elastycznością klauzul generalnychklauzula generalnaklauzul generalnych.

Dokonując wykładni poszczególnych przepisów, należy mieć na uwadze ich zgodność z daną zasadą prawa.

Trzeba pamiętać, że każda z gałęzi prawa ma własne zasady, które mogą się od siebie różnić, inne są bowiem zasady prawa konstytucyjnego, a inne – prawa administracyjnego czy karnego. Jednak należy pamiętać, że pochodzą one z tego samego rzymskiego źródła prawa, przez co część zasad będzie również wspólna.

Paremie prawnicze

Większość zasad prawa wywodzimy ze starożytnego Rzymu, są one nazywane paremiami prawniczymiparemia prawniczaparemiami prawniczymi. Są to krótkie, zwięzłe sentencje wyrażające fundamentalne zasady prawa.

RSuBoJUuUneXr
Budynek Sądu Najwyższego w Warszawie z paremiami prawniczymi. Zastanów się, dlaczego gmach Sądu Najwyższego ozdobiono w ten sposób.
Źródło: Darwinek, licencja: CC BY-SA 3.0.

Podstawowe zasady prawa

Zasada nieretroaktywności

Wyrażona przez paremię prawną lex retro non agit (prawo nie działa wstecz). To fundamentalna zasada demokratycznego porządku prawnego, która zasadniczo jest stosowana w prawie karnym, ale również w cywilnym. Oznacza zakaz karania za czyn, który w chwili jego popełnienia nie był przestępstwem, a znamion przestępstwa nabrał dopiero w świetle nowych przepisów.

Zasada nullum crimen sine lege

Nie ma przestępstwa, jeśli nie doszło do złamania prawa.

Prawo do obrony

Podczas procesu każdy ma prawo do pomocy obrońcy lub obrony samodzielnej.

Zasada ignorantia iuris nocet

Nieznajomość prawa szkodzi.

Zasada domniemania niewinności

Osoba oskarżona o popełnienie przestępstwa nie może być uznana za winną do czasu udowodnienia jej winy.

Zasada in dubio pro reo

Sąd ma obowiązek rozstrzygania wszelkich wątpliwości na korzyść oskarżonego.

Zasada jawności procesu karnego

Proces jest jawny, ale w uzasadnionych przypadkach sąd może wprowadzić ograniczenie tej zasady.

Zasada prawdy materialnej

Nakłada na organy prowadzące postępowanie karne obowiązek ustalenia wszystkich faktów i okoliczności popełnienia przestępstwa.

Zasada obiektywizmu

Sąd powinien zachować bezstronność w stosunku do stron procesu i ma obowiązek ich wysłuchania.

Zasada swobodnej oceny dowodów

Pozwala sądowi w ocenie środków dowodowych na kierowanie się zasadami logicznego myślenia, wiedzą i doświadczeniem.

Konsekwencjami nieprzestrzegania zasad prawnych jest odpowiedzialność prawna za ich łamanie.

Słownik

klauzula generalna
klauzula generalna

(z łac. clausula generalis); zwrot niedookreślony o charakterze wartościującym, świadomie dający swobodę decyzyjną i odsyłający do norm pozaprawnych; zawarty w akcie normatywnym, umożliwiający zastosowanie pewnego stopnia dowolności w wykładni prawa

norma społeczna
norma społeczna

pojęcie wieloznaczne, używane najczęściej jako względnie trwały, przyjęty w danej grupie społecznej sposób zachowania jednostki społecznej

paremia prawnicza
paremia prawnicza

krótka sentencja (zasada, maksyma), sformułowana najczęściej przez jurystę będącego uznanym autorytetem prawniczym (z reguły jurystę starożytnego Rzymu), wyrażająca w przystępny sposób fundamentalną zasadę prawną

system prawa kontynentalnego
system prawa kontynentalnego

(z łac. ius civile – system prawa stanowionego); system funkcjonowania prawa typowy dla krajów Europy kontynentalnej, obecny także w krajach Ameryki Łacińskiej i w Szkocji; jego podstawą jest stanowienie norm prawnych przez upoważnione do tego podmioty władzy ustawodawczej

system prawa (system prawny)
system prawa (system prawny)

powiązany ze sobą system elementów tworzących całokształt obowiązującego prawa na danym terenie, dzieli się on na gałęzie prawa, co jest rezultatem trwającego procesu historycznego ich wykształcenia się