Przeczytaj
![Zdjęcie przedstawia stojącego mężczyznę w sile wieku. Postać ukazuje lewy półprofil. Twarz mężczyzny jest owalna. Pisarz ma wysokie czoło. Ma włosy rzadkie, krótkie, przylegające do głowy. Brwi mężczyzny są ciemne, oczy zwężone. Mężczyzna ma prosty nos. Ma krótko ostrzyżone wąsy. Mężczyzna ma gładko ogolone policzki i podbródek. Ubrany jest w mundur. Marynarka jest długa, spodnie szerokie, a skórzane kozaki wysokie, sięgające przed kolana. Prawą rękę opuszcza wyprostowaną. Lewą zgina w łokciu. Za plecami mężczyzny stoi krzesło. Na zaplecku wisi kurtka.](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/R1XsrSzL12WAq/1637858095/10rHhNCgTEnc0xDOAmcnDcKWI8Qabrps.jpg)
Wojna to ostatni – po Warszawie, Polonii i Lituanii – z rysunkowych cykli Artura Grottgera powstałych w latach 1861‑1867. Prace są odpowiedzią na klęskę powstania styczniowego. Maria Konopnicka do jedenastu rysunków stworzyła ekfrazyekfrazy – poetyckie opisy dzieł. Zarówno rysunki, jak wiersze obojga artystów niosą z sobą duży ładunek ideologiczny i emocjonalny. Bohaterowie przedstawieni w uniesieniu i egzaltacji oddają przeżycia Polaków, którzy wraz z bliskimi: braćmi, ojcami, sąsiadami tracili nadzieję na niepodległość kraju. Pierwszy z rysunków cyklu i pierwsza część poematu Konopnickiej stanowią preludium do poszczególnych scen. Struktura obu cykli nawiązuje do kompozycji Boskiej komedii Dantego: BeatriceBeatrice (anioł) zjawia się w pracowni artysty, aby zaprowadzić go na padół płaczu
.
Warszawa, Polonia, Lituania, WojnaWszystkie okropności wojny, przedstawione w objętych tą ramą kartonach, stają się dzięki temu pomysłowi jakby strasznym snem marzącego przed sztalugami artysty, snem, który wyjaśnić można tylko – obrazem zagniewanego na ludzkość Boga... Posągowe postaci artysty i jego Beatrice uwydatniają wybornie tę jednolitość pomysłu, a zawarte w ich twarzach i ruchach uczucia są jakby kierownikami uczuć widza.
Źródło: Artur Grottger, Warszawa, Polonia, Lituania, Wojna, Warszawa 1994, s. 36.
Wojna. Z teki Grottgera. PoezjeI.
[…]
Sam, w czterech ścianach, co mnie zamykały,
Z myślami memi w świat smętkiem zczerniały,
Z dłonią na oczach, przed pustą sztalugą
Zadumałem się głęboko i długo.
Bo już mnie chwytał ten duch, co po ziemi
Mogił przelata skrzydłami mrocznemi
I krzywdy ludów, i stare cierpienia
W piorun przekuwa i w burzę zamienia,[…] Przede mną, u proga,
Postać się jakaś przejrzysta bieliła.
Ledwom ją uczuł, już była mi droga,
Już mi szły od niej moc jakaś i siła,
Już serce drżące z piersi mi się rwało
Za tą dziewiczą, milczącą i białą.
Ponad jej czołem, jak tchnienie wilgotne,
Gdy na zwierciadło rzuca pary mętne,
Takie się światło paliło ulotne,
Bez złotych blasków, przyćmione i smętne.
Wielem zapomniał od onej godziny;
Lecz dotąd widzę ten u jej warkoczy
Miesięczny płomyk, srebrzysty i siny,
A także głos jej pomnę — i jej oczy.
[…]Czy znasz anioły, które w pustych chatach
U wygaszonych ognisk siedzą ciche,
A głowy mają w piorunowych kwiatach
I usypiają dzieciąteczka liche
Pieśnią, co będzie im się kiedyś śniła
Aż po wiek życia?... Ona taką była.
Więc patrząc na nią strwożyłem się w sobie
I rzekłem: »Oto jest z tych bożych jedna,
Co w ciemnym lampy zapalają grobie
I zapomniane prochy biorą ze dna
Na siew przyszłości«. — I wstrzęsło się moje
Serce nadzieją wielką — i omdlało.
Aż ona, widząc, że tak przed nią stoję,
Dłoń, jak mgłę, lekką podniosła i białą,
A obróciwszy się na zmierzchy sine:
— »Idź za mną — rzekła — pójdziem w łez dolinę«.Źródło: Maria Konopnicka, Wojna. Z teki Grottgera. Poezje, Warszawa – Lublin – Łódź – Kraków 1915, s. 2–4.
Słownik
(gr. ekphrasis – dokładny opis) – artystyczny opis dzieła sztuki w literaturze pięknej, który może stanowić całość lub część utworu; ekfraza może być opisem bądź interpretacją obrazu, także próbą przekształcenia rzeczywistości z obrazu na język poetycki; może też stanowić punkt wyjścia do rozważań na temat poruszany w dziele
zmarła w 1295 r. Włoszka, w której w młodości zakochany był Dante; w Boskiej Komedii jest jego przewodniczką po Czyśćcu i Raju; tym imieniem nazwana została także przewodniczka artysty w poemacie Marii Konopnickiej