Małżeństwo

W przepisach prawnych Rzeczypospolitej Polskiej brak jest definicji małżeństwa. Jego cechy definicyjne można wywieść pośrednio z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz z wielu norm szczegółowych regulujących prawa i wzajemne obowiązki małżonków. Wynika z nich, że małżeństwo to związek określany w kilku wymiarach:

R183c0UOjP4Hz
płeć osób tworzących małżeństwo W prawie polskim płeć przyszłych małżonków ma znaczenie. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej małżeństwo to związek mężczyzny i kobiety, podlegający ochronie państwa, podobnie jak rodzina.
Artykuł 18: „Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej”., rodzaj więzi W sposobie rozumienia małżeństwa zakłada się, że więź między małżonkami ma mieć charakter trwały, indywidualny, cielesny i duchowy., małżeństwo a społeczeństwo Małżeństwo jako związek społeczny prowadzi do założenia rodziny. Prawo, chroniąc rodzinę, chroni zatem także małżeństwa i reguluje wzajemne prawa i obowiązki małżonków.

Z treści przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego można wyprowadzić kilka istotnych definiensówdefiniensdefiniensów małżeństwa: jest ono trwałym (ale nie nierozerwalnym) i legalnym związkiem zawartym zgodnie z przepisami prawa w celu wspólnego pożycia i dobra założonej przez małżonków rodziny. By zawrzeć związek małżeński, kobieta i mężczyzna muszą dopełnić formalności przewidzianych prawem, a przede wszystkim być osobami wolnymi i pełnoletnimi (przez zawarcie małżeństwa pełnoletność za zgodą sądu opiekuńczego może uzyskać kobieta, która ukończyła 16 lat; art. 10 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

RJPD8GOMC1wA21
Mapa polityczna Europy, na której zaznaczone są Związki małżeńskie i partnerskie w Europie. Są tu wskazane cztery formy: 1. Konstytucja ogranicza małżeństwo do kobiety i mężczyzny. 2. Rejestrowane związki partnerskie. 3. Małżeństwa osób tej samej płci. 4. Związki jednopłciowe nieuznawane. 1. konstytucja ogranicza małżeństwo do kobiety i mężczyzny. Kraje: Polska, Litwa, Łotwa, Białoruś, Ukraina, Mołdawia, Słowacja, Bułgaria, Serbia, Czarnogóra, Rosja.2. Rejestrowane związki partnerskie. Państwa: Grecja, Włochy, Szwajcaria, Estonia, Czechy, Węgry, Słowenia, Chorwacja.3. Małżeństwa osób tej samej płci. Państwa: Austria, Francja, Hiszpania, Portugalia, Belgia, Niderlandy, Niemcy, Dania, Finlandia, Szwecja, Norwegia, Wielka Brytania, Irlandia (z wyj. Irlandii Północnej).4. związki jednopłciowe nieuznawane. Państwa: Luksemburg, Liechtenstein, Rumunia, Bośnia i Hercegowina, Albania, Kosowo, Macedonia Północna, Turcja.
Jakie małżeństwa i związki możliwe były w Europie w 2019 roku? Wyjaśnij, skąd twoim zdaniem biorą się różnice w rozwiązaniu kwestii małżeństw w poszczególnych krajach europejskich.
Oprac. na podst. Status prawny związków osób tej samej płci w Europie, wikipedia.org.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Konkubinat

W literaturze prawniczej i w orzecznictwie nie ma ustalonej definicji konkubinatu. W poszczególnych ustawach określa się najczęściej konkubinat przez wspólne pożycie.

Na przykład Kodeks karny tak definiuje osobę bliską:

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks Karny (Dz. U. 1997, nr 88, poz. 553)

Art. 115 § 11. Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

kodeks Źródło: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks Karny (Dz. U. 1997, nr 88, poz. 553), dostępny w internecie: isap.sejm.gov.pl [dostęp 6.07.2020 r.].

Przepisy prawa polskiego nie określają również płci partnerów pozostających we współżyciu. Umożliwia to szeroką interpretację konkubinatu jako związku heteroseksualnego lub jednopłciowego. Najczęściej jednak w doktrynie prawnej wyróżnia się konstytutywne cechy konkubinatu w odniesieniu do małżeństwa.

Konkubinat w tym ujęciu jest to związek:

  • względnie trwały;

  • nieformalny;

  • monogamiczny, heteroseksualny, który nie został zalegalizowany zgodnie z istniejącymi regulacjami prawnymi;

  • podobnie jak małżeństwo, definiowany przez więź duchową (emocjonalną), fizyczną oraz materialną (wspólne zamieszkiwanie i gospodarstwo domowe).

W polskim prawie konkubinat jest synonimem kohabitacjikohabitacjakohabitacji, czyli współzamieszkiwania i wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego. W praktyce orzecznictwa nie są uwzględniane inne formy współżycia (np. związki LATzwiązek typu LATzwiązki LAT, związki partnerskie jednopłciowe, związki poligamicznepoligamiapoligamiczne, osoba jednocześnie pozostająca w związku małżeńskim i w konkubinacie), podobnie jak komuny zakładające współżycie wielu osób.

Małżeństwo a konkubinat

Szerokie ujmowanie konkubinatu, widoczne w orzecznictwie polskich sądów powszechnych, sprawia wrażenie, że konkubinat od małżeństwa różni tylko sam akt zawarcia małżeństwa, będący czynnością prawną. Dopiero dogłębne porównanie obu tych instytucji ujawnia rzeczywiste różnice, jakie między nimi istnieją.

RLSuVEhrxzopp
Rysunek przedstawia tabelę, w którym w kolumnach zestawione są informacje dotyczące małżeństwa i konkubinatu. W każdym z wersów wskazany jest inny problem dotyczący tych dwóch typów związków: wspólnota majątkowa, obowiązek alimentacyjny, dziedziczenie, prawa podatkowe, dzieci, pokrewieństwo, możliwość zakończenia. Opis punktów znajdujących się w tabeli: Wspólnota majątkowa 1. Małżeństwo: Małżeńska wspólnota majątkowa jest stanem domyślnie zakładanym w momencie zawierania małżeństwa, choć małżonkowie mają prawo ustanowić rozdzielność majątkową. Wspólnota majątkowa zabezpiecza oboje małżonków przy założeniu, że ich dochody, bez względu na różnice w wysokości, są wspólne. Dzięki temu matki wychowujące dzieci lub niepracujące gospodynie domowe mogą dysponować wspólnym majątkiem w stopniu takim samym, w jakim robi to osoba dostarczająca dochodów rodzinie ze swojej pracy zawodowej., 2. Konkubinat: Brak wspólnoty majątkowej jest stanem domyślnie przyjmowanym w konkubinacie. Dochody stanowią indywidualną własność osoby, która je zdobywa. Między konkubentami jest możliwa współwłasność, którą można określić w sposób proporcjonalny do nakładów konkubentów w drodze umowy cywilno-prawnej. Podobnie jak wniesienie do związku indywidualnych dochodów winno być realizowane w drodze umowy. Obowiązek alimentacyjny: 3. Małżeństwo: Prawo określa sytuacje, w których małżonek, pozbawiony środków do życia, może się domagać alimentów od drugiego małżonka, nawet po rozwodzie., 4. Konkubinat: Nie ma żadnego obowiązku alimentacyjnego wiążącego partnerów w konkubinacie. Dziedziczenie: 5. Małżeństwo: Dziedziczenie po małżonkach ma charakter ustawowy. Prawo chroni ich interesy materialne w przypadku śmierci jednego z nich., 6. Konkubinat: Dziedziczenie między konkubentami jest możliwe tylko w przypadku sporządzenia testamentu. W przypadku jego braku, majątek dziedziczą ustawowi krewni zmarłego konkubenta. Prawo podatkowe: 7. Małżeństwo: Małżonkowie mogą skorzystać z różnych przywilejów podatkowych: wspólne rozliczanie, ulgi podatkowe, zwolnienia z podatku od spadku i darowizn., 8. Konkubinat: Brak jakichkolwiek przywilejów podatkowych. Dzieci: 9. Małżeństwo: Dziecko zrodzone w małżeństwie jest z mocy ustawy automatycznie uznawane jako dziecko obojga małżonków (domniemanie ojcostwa). Małżonkowie mają prawo domagać się wykluczenia ojcostwa tylko w ramach powództwa cywilnego, na podstawie wyniku badań genetycznych. Małżonkowie mają prawa adopcyjne., 10. Konkubinat: Dziecko zrodzone w konkubinacie musi być uznane przez ojca przed urzędnikiem Urzędu Stanu Cywilnego, aby zrodziło to obowiązki ojca wobec dziecka i umożliwiło ojcu korzystanie ze swoich praw. Procedurę tę może jednak zablokować matka, nie zgadzając się na ustalenie ojcostwa konkretnego mężczyzny. Spory rozstrzygane są na podstawie badań genetycznych. Ponadto konkubenci nie mają prawa adoptowania dzieci. Pokrewieństwo: 11. Małżeństwo: W przypadku małżeństwa każdego ze współmałżonków wiąże węzeł powinowactwa z rodziną drugiego małżonka. Węzeł ten trwa po śmierci współmałżonka, a nawet w przypadku rozwodu., 12. Konkubinat: Nie istnieje powinowactwo między rodziną konkubenta a partnerem w związku. Możliwość zakończenia: 13. Małżeństwo: Nawet zgodne oświadczenie małżonków, czyli wola stron, nie wiąże sądu w przypadku oczekiwania rozwodu, nie może być jego podstawą. Sąd orzeka rozwód po procesowym stwierdzeniu rozkładu pożycia małżeńskiego i zaistnieniu innych przesłanek dla orzeczenia rozwodu. Tak realizuje się zasada trwałości związku małżeńskiego., 14. Konkubinat może zakończyć się w każdym, dowolnym momencie, tylko na podstawie aktu woli jednej ze stron.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Słownik

definiens
definiens

(z łac. – to, co definiuje); jest to ta część definicji, która określa obiekt definiowany

dominicantes
dominicantes

jeden ze wskaźników stosowanych w badaniu poziomu religijności; jest to odsetek katolików uczęszczających na niedzielną mszę wśród wszystkich osób deklarujących się jako wierzące

kohabitacja
kohabitacja

(z łac. habitare – mieszkać, com – wespół); współzamieszkiwanie partnerów bez zawarcia formalnego związku małżeńskiego w sposób zdefiniowany przez konkretną społeczność; jeśli pojawią się dzieci, wtedy mamy rodzinę, brak dzieci oznacza pozostawanie w związku partnerskim; kwestia liczby osób i ich płci jest problemem wtórnym

konkubinat
konkubinat

nieformalny związek dwóch osób, pozostających w pożyciu, bez usankcjonowania w świetle prawa jako małżeństwo

małżeństwo
małżeństwo

kulturowo uznany związek dwóch osób, najczęściej mężczyzny i kobiety, zwanych małżonkami, który ustanawia prawa i obowiązki między nimi, jak również między nimi i ich dziećmi, a także między nimi i ich powinowatymi

poligamia
poligamia

(ze stgr. polygamia, od polys – liczny, i gameo – zawieram małżeństwo; wielomałżeństwo); małżeństwo lub związek z więcej niż jedną osobą w tym samym czasie; w ramach poligamii są wyróżniane:

  • poliandria – związek jednej kobiety z wieloma mężczyznami

  • poligynia – jeden mężczyzna ma wiele partnerek

związek partnerski
związek partnerski

uznany prawnie związek dwóch osób

związek typu LAT
związek typu LAT

(z ang. living apart together); relacja, której strony pozostają w bliskim i intymnym pożyciu, ale mieszkają osobno i nie traktują tego jako stanu przejściowego