Mapa jest obrazem powierzchni Ziemi (lub jej fragmentu) wykonanym na płaszczyźnie w siatce kartograficznej (siatce południków i równoleżników) w pomniejszeniu (skali) za pomocą odpowiednich znaków, które są przedstawione w legendzie, a także przy pomocy odpowiedniego odwzorowania kartograficznego. Chcąc uporządkować ogromny zbiór map, można dokonać ich klasyfikacji według różnych kryteriów. Najprostszym z nich jest treść, czyli tematyka mapy. Innym kryterium jest skala. Mapy można podzielić również ze względu na formę prezentacji. Kolejnymi kryteriami są: przedstawiony obszar geograficzny i wreszcie sposób wykorzystania. Oczywiście można je dzielić jeszcze na inne sposoby.

Biorąc pod uwagę treść mapy, zwykle wyróżnia się dwa rodzaje map:

- ogólnogeograficznemapa ogólnogeograficznaogólnogeograficzne, które dają ogólną charakterystykę geograficzną danego terenu. Prezentują one m.in. ukształtowanie powierzchni, hydrografię, pokrycie terenu, rodzaje krajobrazów, osiedla (lub miasta) czy linie komunikacyjne. Znajdują się na nich często granice administracyjne i polityczne,

- tematycznemapa tematycznatematyczne, które przedstawiają wybrane zagadnienia fizycznogeograficzne i społeczno‑ekonomiczne. Dla celów orientacyjnych zaznaczane są na nich często rzeki, miasta lub inne elementy mapy ogólnogeograficznej.

Dzieląc mapy pod względem skali, wyróżnia się zazwyczaj mapy:

- wielkoskalowe, w tym topograficznemapa topograficznatopograficzne (wykonane w skalach większych niż 1:200 000),

- średnioskalowe (sporządzone w skalach od 1:200 000 do 1:1 000 000),

- małoskalowe, tzw. przeglądowe (w skalach mniejszych niż 1:1 000 000).

Mapy mogą przedstawiać różne obszary: od całego świata, przez pojedyncze kontynenty, wybrane państwa, aż po małe jednostki fizycznogeograficzne lub administracyjne, np. gminy. Istnieją także mapy oceanów i mórz.

Polecenie 1

Poniższy wykres przedstawia zależność skali mapy od wielkości przedstawianego obszaru.  Przeanalizuj go i sformułuj zależność między tymi dwoma parametrami.

Zapoznaj się z opisem wykresu przedstawiającego zależność skali mapy od wielkości przedstawianego obszaru. Sformułuj zależność między tymi dwoma parametrami.

R1NBd7C39bMTS
Ryc. Wykres zależności między skalą mapy a przedstawianym obszarem.
Źródło: Ostrowski W., Pasławski J., Przedmiot kartografii i jej powiązania z innymi naukami [W:] Pasławski J. (red.), Wprowadzenie do kartografii i topografii, Nowa Era, Wrocław 2006, s. 13.

Dzięki systemom informacji geograficznej możliwe jest przedstawianie tradycyjnych map analogowych w formie cyfrowej. Można nie tylko przeglądać wybrane z nich, ale także samemu uaktualniać, modyfikować i zmieniać zakres ich wyświetlania na ekranie komputerów lub urządzeń mobilnych poprzez zbliżanie i oddalanie obrazu czy zmianę liczby i zawartości warstw.

Słowniczek

mapa ewidencyjna
mapa ewidencyjna

mapa wielkoskalowa przedstawiająca zwykle obszar pojedynczej gminy, z której można odczytać informacje dotyczące m.in. granic, numerów i powierzchni działek, form użytkowania ziemi oraz klasy bonitacyjnej gruntów. Jest podstawowym źródłem dokumentacji własności i wartości gruntów w administracji.

mapa ogólnogeograficzna
mapa ogólnogeograficzna

mapa przedstawiająca ogólną charakterystykę danego obszaru, na której znajdują się takie elementy jak: ukształtowanie powierzchni, wody powierzchniowe, miasta, osiedla, sieć komunikacyjna, granice administracyjne i polityczne itp. Bywają one często błędnie nazywane fizycznymi, mimo że zawierają też treści pozaprzyrodnicze.

mapa tematyczna
mapa tematyczna

prezentuje szczegółowo wybrane zagadnienie przyrodnicze i społeczno‑ekonomiczne, jednak często w podkładzie zaznaczone są główne rzeki, granice administracyjne czy miasta.

mapa topograficzna
mapa topograficzna

mapa wielkoskalowa będąca rodzajem mapy ogólnogeograficznej. Uzupełniona o treści turystyczne służy nam na przykład w czasie wycieczki górskiej.

messtischblatt
messtischblatt

mapa wojskowa przedstawiająca m.in. terytorium Polski, lecz tworzona przez Niemców głównie w pierwszej połowie XX w. w celach militarnych. Jest bardzo cennym źródłem informacji podczas śledzenia zmian środowiska przyrodniczego na przestrzeni lat.