Wojna w Wietnamie

R1Q66WruTDQfV1
Amerykański niszczyciel USS „Maddox”, który 2 sierpnia brał udział w wymianie ognia z trzema wietnamskimi kutrami torpedowymi, a dwa dni później wraz z niszczycielem USS „Turner Joy” otworzył ogień do niezidentyfikowanego celu radarowego. Ten incydent w Zatoce Tonkińskiej był początkiem wojny w Wietnamie.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Wojna pomiędzy Demokratyczną Republiką Wietnamu a francuskimi wojskami kolonialnymi trwała do 1954 roku. Zakończyło ją zdobycie przez oddziały wietnamskiej organizacji Viet MinhViet MinhViet Minh, którą kierował charyzmatyczny polityk Ho Chi MinhMinhHo Chi Minh, twierdzy francuskiej w Dien Bien Phu 7 maja 1954 roku. Na mocy układów w Genewie, zgodnie z propozycjami dyplomatów francuskich i amerykańskich, Wietnam podzielono wzdłuż 17 równoleżnika na dwa państwa: północną Demokratyczną Republikę Wietnamu (DRW) i Republikę Wietnamu Południowego, gdzie wpływy zachowały Stany Zjednoczone.

Minh

Mimo postanowień pokojowych w żadnym z państw wietnamskich nie wprowadzono demokracji. Na północy rządy sprawował komunistyczny Viet Minh, a na południu zapanowała prozachodnia dyktatura reprezentowana przez Ngo Dinh Diema, antykomunisty i gorliwego katolika. Opozycję wobec dyktatora wspierali północnowietnamscy komuniści, którzy głosili hasła zjednoczenia Wietnamu. W 1961 r. powstała tajna armia wyzwoleńcza WietkongWietkongWietkong, kierowana i uzbrajana przez DRW, która rozpoczęła działania partyzanckie na południu. W 1964 r. Wietkong ostrzelał okręt amerykański (tzw. incydent w Zatoce Tonkińskiej), co skłoniło Stany Zjednoczone do wkroczenia do Wietnamu i rozpoczęcia działań wojennych przeciwko partyzantom z północnego Wietnamu. Ich bazą wypadową i głównym źródłem zaopatrzenia był Wietnam Południowy. Natomiast bojownicy Wietkongu wykorzystywali do przerzutu broni, zaopatrzenia i ludzi tzw. szlak Ho Chi Minha, czyli system tajnych tras łączących Wietnam Północny z Południowym, a przebiegający przez Kambodżę i Laos.

R1wOSJqiYv8Ew1
Amerykańskie samoloty zrzucające bomby na Wietnam Północny.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

W 1965 r. Amerykanie rozpoczęli bombardowania celów wojskowych i strategicznych miejsc położonych na północ od 17 równoleżnika. W wojnie tej pośrednio uczestniczyły także ZSRS i Chiny, które z kolei dostarczały północnemu Wietnamowi broń, sprzęt i instruktorów wojskowych. Początkowo społeczeństwo amerykańskie poparło wojnę, której celem było postawienie tamy ekspansji komunizmu w Azji i tym samym zwiększenie bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych. Z czasem jednak armia amerykańska, pomimo ogromnej przewagi technicznej nad przeciwnikiem, zaczęła ponosić coraz większe straty. Wojna partyzancka prowadzona w trudnych warunkach tropikalnej dżungli zmuszała Stany Zjednoczone do coraz większego wysiłku militarnego, który w oczach amerykańskiej opinii publicznej nie przynosił rezultatów. W 1968 r. w Indochinach walczyło już ponad pół miliona Amerykanów.

R1LUhMFtOQVt81
Wykres kolumnowy. Pobór w USA do służby wojskowej w czasie wojny wietnamskiej w porównaniu z innymi konfliktami zbrojnymi. Lista elementów:
  • 1. zestaw danych:
    • Konflikt: I wojna światowa
    • Liczba Amerykanów zaklasyfikowanych do poboru: 24234000
    • Liczba powołanych do służby wojskowej: 2820000
  • 2. zestaw danych:
    • Konflikt: II wojna światowa
    • Liczba Amerykanów zaklasyfikowanych do poboru: 36677000
    • Liczba powołanych do służby wojskowej: 10022000
  • 3. zestaw danych:
    • Konflikt: wojna koreańska
    • Liczba Amerykanów zaklasyfikowanych do poboru: 9123000
    • Liczba powołanych do służby wojskowej: 1560000
  • 4. zestaw danych:
    • Konflikt: wojna wietnamska
    • Liczba Amerykanów zaklasyfikowanych do poboru: 75717000
    • Liczba powołanych do służby wojskowej: 1759000

Żołnierze amerykańscy nie zdołali pokonać partyzantki komunistycznej w Wietnamie Południowym. Podczas walk stosowali różne drastyczne metody, np. samoloty zrzucały napalmnapalmnapalm i podpalali dżunglę oraz całe wioski z partyzantami i ludnością cywilną. Wykorzystywali również herbicydy, czyli chemiczne środki roślinobójcze, aby niszczyć dżunglę, która była schronieniem dla oddziałów komunistycznych.

R7JwYvLfNR2El
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.

Symulacja przedstawia objętość użytych herbicydów przez armię amerykańską podczas wojny wietnamskiej. Rok 1962 - objętość herbicydów 17 171 galonów, rok 1963 - objętość herbicydów 74 760 galonów, rok 1964 - objętość herbicydów 281 607 galonów, rok 1965 - objętość herbicydów 664 657 galonów, rok 1966 - objętość herbicydów 2 535 788 galonów, rok 1967 - objętość herbicydów 5 123 353 galony, rok 1968 - objętość herbicydów 5 089 010 galonów, rok 1969 - objętość herbicydów 4 558 817 galonów, rok 1970 - objętość herbicydów 758 966 galonów,  rok 1971 - objętość herbicydów 10 039 galonów.

Polecenie 1

Na podstawie danych i wykresu wskaż, w jakim okresie doszło do zintensyfikowania działań wojennych USA przeciwko partyzantom Wietkongu.

R1IIqZkFjTl5A
Oddziały Marines podczas wojny w Wietnamie, lata 1965–1970. Wyjaśnij, na czym polegały specyficzne warunki walk w lasach tropikalnych Indochin.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1PcmDgllOdJp1
Protestujący przeciwko wojnie w Wietnamie maszerują przed Pentagonem, Waszyngton, 21 października 1967 roku. Dlaczego demonstranci wybrali okolice Pentagonu jako miejsce wiecu?
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Nastroje pacyfistycznepacyfizmpacyfistyczne wzrastały w Stanach Zjednoczonych wraz z liczbą powracających do kraju poległych, rannych i okaleczonych psychicznie „amerykańskich chłopców”. Dodatkowo media donosiły o dokonywanych przez oddziały marines (piechoty morskiej) zbrodniach wojennych i skutkach użycia straszliwej broni zapalającej – napalmu. Stany Zjednoczone zaczęły przegrywać wojnę propagandowo i moralnie, zwłaszcza po ujawnieniu zbrodni w My Lai, gdzie Amerykanie zamordowali ponad 100 osób, także kobiet i dzieci, przy czym dopuścili się gwałtów. Wywoływało to niechęć obywateli do własnych żołnierzy. Nastroje te podsycała popularność ruchu hipisowskiego.

W 1968 r. wybory prezydenckie wygrał Richard Nixon, który obiecywał zakończenie walk. Pięć lat później, w 1973 r., w Paryżu podpisano zawieszenie broni, a Amerykanie wycofali się z Wietnamu. Dwa lata później wojska północnowietnamskie, łamiąc porozumienie, opanowały cały kraj, a Wietnam został zjednoczony pod władzą komunistyczną.

R1RHYplpr5AK41
Mapa przedstawiająca wojnę w Wietnamie. Na podstawie informacji z mapy określ, jakie rodzaje wojsk amerykańskich były zaangażowane w wojnie w Wietnamie.
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY-SA 3.0.

Kambodża Czerwonych Khmerów

R6Ax7wo5faDBD1
Czaszki ofiar Czerwonych Khmerów zgromadzone w miejscu pamięci w Choeung Ek. Reżim Pol Pota na pobliskich polach śmierci zamordował wiele tysięcy ludzi.
Wyjaśnij znaczenie tego typu miejsc pamięci.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

W sąsiadującej z Wietnamem Kambodży, mimo prób, nie udało się Amerykanom utrwalić władzy, na którą mieliby wpływ. Gdy w 1975 r. wycofali się z Indochin, Kambodżę opanowali członkowie lokalnej partyzantki komunistycznej, określani jako Czerwoni KhmerzyKhmerzyKhmerzy, pod przewodnictwem Pol PotaPol PotPol Pota. Wprowadzili oni okrutny terror, niespotykany nawet w innych krajach komunistycznych. Demokratyczna Kampucza (nowa nazwa Kambodży) została całkowicie odizolowana od świata, społeczeństwo miało zostać przekształcone w komunistyczne – od razu, „bez szczebli pośrednich”. Khmerzy uznali, że jedynie profil rolniczy odpowiada ideałom komunistycznym, dlatego zniszczyli miasta, a wszystkich mieszkańców skierowali do skolektywizowanychkolektywizacjaskolektywizowanych gospodarstw rolnych, będących praktycznie obozami pracy pod nadzorem wojska.

Pol Pot
Rey40uyJE3IWv
Pol Pot podczas oficjalnej wizyty prezydenta Socjalistycznej Republiki Rumunii Nicolae Ceausescu i jego żony Eleny Ceausescu w stolicy Kampuczy Phnom Penh w 1978 roku. Wyjaśnij dlaczego komunistyczna Rumunia utrzymywała stosunki dyplomatyczne z Demokratyczną Kampuczą.
Źródło: Wikimedia Commons, tylko do użytku edukacyjnego.

Zamknięto szkoły, szpitale, świątynie, fabryki, banki i właściwie wszystkie instytucje funkcjonujące we współczesnym społeczeństwie. Całkiem zniesiono własność prywatną. Bezwzględnie mordowano „wrogów ludowych”, czyli przedstawicieli mniejszości narodowych (przede wszystkim Wietnamczyków), duchownych i inteligencji. Nie wiadomo, ile dokładnie ofiar pochłonął reżim Pol Pota. Historycy szacują, że było to ok. 25 proc. populacji, czyli 2 mln ludzi. Rządy Pol Pota zostały obalone w 1979 r. przez wietnamskie dywizje oraz siły kambodżańskiej opozycji.

Konflikt między Demokratyczną Kampuczą a Wietnamem trwał od maja 1975 roku, kiedy kambodżańskie siły zbrojne zaatakowały wyspę Phú Quốc. Wietnamczycy odparli wojska Demokratycznej Kampuczy i dodatkowo zajęli kampuczańskie wyspy Koh Poulo Wai. We wrześniu 1977 roku konflikt ponownie się nasilił. Kampucza najechała kilka wietnamskich wiosek położonych tuż przy granicy. Wietnam odparł atak, przechodząc do kontrofensywy. W drugiej połowie 1978 roku Wietnamczycy otrzymali wsparcie od ZSRS, który dostarczył im m.in. sprzęt wojskowy i 25 grudnia uderzyli w Kampuczę. Dnia 7 stycznia 1979 roku wkroczyli do stolicy Phnom Penh. Demokratyczna Kampucza upadła, a w jej miejsce powołano Ludową Republikę Kampuczy. Nowy rząd rozpoczął odbudowę kraju wyniszczonego rządami Pol Pota. Czerwoni Khmerzy schronili się w dżungli na zachodzie kraju oraz w Tajlandii. Zyskali poparcie Chin oraz Stanów Zjednoczonych i innych krajów zachodnich, które chcąc osłabić Wietnam uznały rząd na uchodźstwie za prawowitych przedstawicieli Kambodży w ONZ. W 1997 roku Pol Pot w wyniku czystek partyjnych został skazany na dożywotni areszt domowy, gdzie 15 kwietnia 1998 roku zmarł.

Słownik

kolektywizacja
kolektywizacja

(z łac. collectivus – zbiorowy, wspólny) nadanie formy kolektywnej, przekształcenie drobnych indywidualnych gospodarstw rolnych w wielkie spółdzielcze przedsiębiorstwa rolne

napalm
napalm

bojowy środek zapalający; w czasie wojny wietnamskiej używany przez wojska amerykańskie do wypalania puszczy

pacyfizm
pacyfizm

(z łac. pacificus – wprowadzający pokój, pax, D. pacis – pokój + facere – czynić) ruch społeczno‑polityczny propagujący pokój; potępiający wszystkie wojny bez względu na ich charakter, zarówno wojny sprawiedliwe (np. wojna obronna), jak i niesprawiedliwe (np. agresja na inne państwo)

Wietkong
Wietkong

(ang. Vietcong, wiet. Việt Cộng) nazwa stworzona przez południowowietnamskich polityków i przyjęta przez żołnierzy amerykańskich, a potem przez światowe media, na określenie komunistycznej partyzantki w Wietnamie Południowym

Viet Minh
Viet Minh

(skrót od wiet. Việt Nam Ðộc Lập Ðồng Minh Hội) Liga Niepodległości Wietnamu – organizacja założona w 1941 r. przez wietnamskie stronnictwa niepodległościowe związane z Komunistyczną Partią Indochin, której celem było uniezależnienie Wietnamu od Francji, a podczas II wojny światowej – Japonii

Khmerzy
Khmerzy

naród zamieszkujący Kambodżę, posługujący się językiem khmerskim; jako liczna mniejszość narodowa występują w Tajlandii i Wietnamie

Słowa kluczowe

wojna wietnamska, Wietnam, Czerwoni Khmerzy, Kampucza, Kambodża, Pol Pot, Indochiny, świat po II wojnie światowej, zimna wojna

Bibliografia

The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political Social, and Military History, pod red. S.C. Tuckera, Santa Barbara 2011.

P.F. Idling, Uśmiech Pol Pota, tłum. M. Kalinowski, Wołowiec 2010.

Najnowsza historia świata, t. 1, 1945–1963, pod red. A. Patka, J. Rydla, J.J. Węca, Kraków 2000.