Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Mniejszości narodowe i etniczne – ujęcie ogólne

Prawa mniejszości narodowych i etnicznych, definiowanych jako grupy stanowiące w danym państwie mniejszość społeczną, odróżniającą się językiem, kulturą, pochodzeniem etnicznym bądź religią, uregulowane są konwencjami międzynarodowymi. Mogą też uzyskać autonomię w ramach zamieszkiwanego państwa, o ile przebywają na zwartym terytorium, np. prawo do własnych szkół, partii politycznych czy organizacji kulturalnych.

Należy jednak podkreślić, że przynależność do mniejszości narodowej jest w każdym kraju inaczej definiowana. W Niemczech rząd oświadczył, że z jego punktu widzenia w tym kraju żyją tylko cztery mniejszości: duńska, serbołużycka, fryzyjska oraz niemieccy Romowie i Sinti (z racji wspólnych korzeni te dwie mniejszości w Niemczech się łączy). Z kolei na Węgrzech jedynym warunkiem koniecznym, aby dana mniejszość była uznana, jest to, by żyła na terytorium państwa od co najmniej stu lat.

Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce

Według ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym następująco definiuje się te mniejszości:

Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym

Art. 2

1. Mniejszością narodową, w rozumieniu ustawy, jest grupa obywateli polskich, która spełnia łącznie następujące warunki:
1) jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej;
2) w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją;
3) dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;
4) ma świadomość własnej historycznej wspólnoty narodowej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę;
5) jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat;
6) utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

(…)

3. Mniejszością etniczną, w rozumieniu ustawy, jest grupa obywateli polskich, która spełnia łącznie następujące warunki:
1) jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej;
2) w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją;
3) dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;
4) ma świadomość własnej historycznej wspólnoty etnicznej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę;
5) jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat;
6) nie utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

cyt1 Źródło: Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, dostępny w internecie: isap.sejm.gov.pl [dostęp 29.08.2020 r.].
RmPe1L6lei3Or1
Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: [bold]mniejszości na terenie Polski[/]Elementy należące do kategorii [bold]mniejszości na terenie Polski[/]Nazwa kategorii: narodoweElementy należące do kategorii narodoweNazwa kategorii: UkraińcyNazwa kategorii: ŻydziNazwa kategorii: OrmianieNazwa kategorii: SłowacyNazwa kategorii: RosjanieNazwa kategorii: LitwiniNazwa kategorii: BiałorusiniNazwa kategorii: CzesiNazwa kategorii: NiemcyKoniec elementów należących do kategorii narodoweNazwa kategorii: etniczneElementy należące do kategorii etniczneNazwa kategorii: KaraimiNazwa kategorii: TatarzyNazwa kategorii: ŁemkowieNazwa kategorii: RomowieKoniec elementów należących do kategorii etniczneKoniec elementów należących do kategorii [bold]mniejszości na terenie Polski[/]
Mniejszości etniczne i narodowe na terenie Polski
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Koncepcja akulturacji według Johna Berry’ego

John Berry wyróżnił cztery strategie akulturacjiakulturacjaakulturacji, biorąc pod uwagę dwa czynniki:

  1. Czy warto zachować/kultywować własną kulturę?

  2. Czy kultura kraju przyjmującego jest na tyle atrakcyjna, że warto w niej uczestniczyć?

Na podstawie odpowiedzi wyróżnił cztery strategie odnośnie do akulturacji jednostki (marginalizacjęmarginalizacjamarginalizację, separacjęseparacjaseparację, integracjęintegracja integracjęasymilacjęasymilacjaasymilację) oraz cztery strategie na poziomie grupowym (wyłączanie, segregacja i gettoizacja, tygiel etniczny oraz pluralizm i wielokulturowość).

Strategie akulturacji wobec jednostki

strategia

charakterystyka

marginalizacja

Osoba odcina się zarówno od kontaktów z osobami będącymi członkami rodzimej kultury, jak i przedstawicielami kraju przyjmującego. Osoba czuje się źle zarówno w jednej, jak i drugiej grupie. Nie czerpie też satysfakcji ze swojej pracy. Może zachowywać się destruktywnie, np. trafiając do świata przestępczego.

separacja

Osoba nadal funkcjonuje w grupie pochodzącej z kraju ojczystego, ale unika kontaktów bądź ogranicza je do minimum, z kulturą kraju przyjmującego. Jest raczej obserwatorem niż uczestnikiem życia w kraju imigracji. Mogą towarzyszyć jej negatywne emocje związane z pobytem w tym kraju. Satysfakcję daje jej przebywanie z członkami ojczystej kultury.

integracja

Osoba jest otwarta na kulturę kraju przyjmującego i chce kultywować własną. Jej kontakty z przedstawicielami obu kultur są dobre. Nie ma problemu z przełączaniem się z jednej kultury na drugą, np. potrafi rozmawiać w ojczystym języku z rodziną przez telefon, aby zaraz potem porozumiewać się z nowymi znajomymi w języku kraju przyjmującego. Jej pracy towarzyszy poczucie spełnienia i satysfakcji. Zazwyczaj osiąga stawiane sobie cele.

asymilacja

Osoba ogranicza kontakty z przedstawicielami ojczystej kultury, a rozwija je z mieszkańcami kraju przyjmującego. Mogą jej towarzyszyć negatywne emocje dotyczące kraju pochodzenia, wypieranie się go, a nawet zaprzeczanie swojemu pochodzeniu. Jej pozytywne emocje związane są z krajem imigracji – nawet stara się ubierać, zachowywać, mówić jak jego mieszkańcy – czuje się pełnoprawnym członkiem społeczeństwa przyjmującego.

Strategie akulturacji wobec grup

strategia

charakterystyka

wyłączanie – czystki etniczne

Czystki etniczne odnoszą się do całych grup narodowych, etnicznych, religijnych czy rasowych. Są dokonywane z pogwałceniem praw osób będących ich członkami. Polegają na przymusowym i masowym usuwaniu danej grupy z określonego terytorium. Może to następować przez deportację, wypędzenie lub – w przypadkach ekstremalnych – ludobójstwo.

segregacja i gettoizacja

Segregacja jest fizyczną i społeczną izolacją grupy narodowej, etnicznej, religijnej lub rasowej. Może być ona dobrowolna lub wymuszona. Poszczególne grupy mogą stworzyć własne środowiska kulturowe, w których będą kultywować własną tradycję. W odniesieniu do miast, gdzie tworzone są całe dzielnice tego typu, jest stosowane pojęcie gettoizacji.

tygiel etniczny 

Tygiel etniczny polega na integracji kulturowej, połączeniu kultur różnych grup etnicznych czy narodowościowych. Zakłada, że członkowie grup mniejszościowych mają obowiązek asymilować się z jedną dominującą kulturą.

pluralizm i wielokulturowość

Jest to model, w którym wszystkie grupy mniejszościowe zachowują swoje cechy wyróżniające i w społeczeństwie mają niemal taką samą pozycję. Zakłada poszanowanie różnic społecznych i kulturowych. Grupy mniejszościowe zachowują swoją kulturę, ale mogą też dążyć do uzyskania wpływów w społeczeństwie dominującym. 

Słownik

akulturacja
akulturacja

proces, w którym ulega zmianie funkcjonowanie człowieka w związku z długim kontaktem jednostki z obcą kulturą

asymilacja
asymilacja

proces polegający na przyjmowaniu kultury kraju, w którym osoba mieszka, w celu przystosowania się do życia w nim

integracja 
integracja 

proces polegający na przyswojeniu kultury kraju, do którego osoba przybyła, przy jednoczesnym podtrzymywaniu kultury kraju pochodzenia

marginalizacja
marginalizacja

rodzaj wykluczenia społecznego i brak uczestnictwa zarówno w kulturze kraju pochodzenia, jak i kulturze kraju przyjmującego

separacja
separacja

proces polegający na tym, że migrant funkcjonuje w ramach swojej grupy kulturowej, odseparowując się od kultury państwa przyjmującego

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida