W tym materiale, analizując wykresy wybranych funkcji elementarnych, określimy ich granice w nieskończoności a następnie wykorzystamy poznane wiadomości do obliczenia granic innych funkcji.

Niech: fx=x2n, Df=ℝ i n∈ℕ+.

Wykresy funkcji fx=x2n, gdzie Df=ℝ i n∈ℕ+, wyglądają następująco:

R1VXB8CXAc4v4

Widzimy, że gdy:

  1. argumenty x dążą do plus nieskończoności, to wartości funkcji też dążą do plus nieskończoności, co zapisujemy następująco:

    limx→+∞x2n=+∞,
  1. argumenty x dążą do minus nieskończoności, to wartości funkcji dążą do plus nieskończoności, co zapisujemy następująco:

    limx→-∞x2n=+∞.

Analizowane funkcje są parzyste, więc

limx→-∞x2n=limx→+∞x2n=+∞.

Wniosek

Jeżeli funkcja f jest postaci fx=x2n, gdzie x∈ℝ i n∈ℕ+, to limx→-∞x2n=limx→+∞x2n=+∞.

Niech: fx=x2n+1, Df=ℝ i n∈ℕ+.

Wykresy funkcji fx=x2n+1, Df=ℝ i n∈ℕ+ wyglądają następująco:

RES97Yx945rcV

Na podstawie wykresów możemy stwierdzić, że dla każdego n∈ℕ+:

limx→-∞x2n+1=-∞ i limx→+∞x2n+1=+∞.

Analizowane funkcje są nieparzyste, więc

limx→-∞x2n+1=-limx→+∞x2n+1.

Wniosek

Jeżeli funkcja f jest postaci fx=x2n+1, gdzie x∈ℝ i n∈ℕ+ to limx→-∞x2n+1=-∞ i limx→+∞x2n+1=+∞.

Niech: fx=ax, Df=ℝ i a∈ℝ+∖1.

Wykres funkcji fx=ax, Df=ℝ dla a∈1,+∞ wygląda następująco:

R6qGKPQ8GlnRm

Widzimy, że gdy:

  1. argumenty x dążą do plus nieskończoności, to wartości funkcji też dążą do plus nieskończoności, co zapisujemy następująco

    limx→+∞ax=+∞,
  1. argumenty x dążą do minus nieskończoności, to wartości funkcji zbliżają się do osi X, czyli dążą do zera, co zapisujemy

    limx→-∞ax=0.

Wykres funkcji fx=ax, Df=ℝ dla a∈0,1 wygląda następująco:

R1WqagInoppoI

Z wykresu odczytujemy:

limx→-∞ax=+∞ i limx→+∞ax=0.

Wniosek

Jeżeli funkcja f jest postaci fx=ax, gdzie x∈ℝ, to

  1. limx→-∞ax=0 i limx→+∞ax=+∞, gdy a∈1,∞,

  1. limx→-∞ax=+∞ i limx→+∞ax=0, gdy a∈0,1.

Niech fx=logax, Df=ℝ+, gdzie a>0 i a≠1.

Gdy a∈1,+∞ wykres funkcji fx=logax wygląda następująco:

R1b4MtIJqfONZ

Gdy argumenty x dążą do plus nieskończoności, wartości funkcji też zmierzają do plus nieskończoności: limx→+∞logax=+∞.

Możemy również zauważyć, że wykres tej funkcji ma asymptotę pionową prawostronną x=0, ponieważ limx→0+logax=-∞.

Wykres funkcji fx=logax, gdy a∈0,1:

R1YTovXlYvf4q

Widzimy, że gdy a∈0,1, to limx→+∞logax=-∞.

Możemy również zauważyć, że wykres tej funkcji ma asymptotę pionową prawostronną x=0 ponieważ limx→0+logax=∞.

Wniosek

Jeżeli funkcja f jest postaci fx=logax, gdzie x∈ℝ+, to

  1. limx→+∞loga=+∞, gdy a∈1,∞,

  1. limx→+∞logax=-∞, gdy a∈0,1.

Niech fx=1x, Df=ℝ∖0.

Wykres tej funkcji wygląda następująco:

RBM1MbXPm0oLi

Możemy podać granicę tej funkcji w plus i minus nieskończoności.

Widzimy, że zarówno przy x zmierzającym do plus jak i minus nieskończoności wykres zbliża się do osi X, czyli:

limx→-∞1x=0 i limx→+∞1x=0.

Możemy również zauważyć, że wykres tej funkcji ma asymptotę pionową obustronną x=0, bo istnieją granice niewłaściwegranica niewłaściwa funkcjiniewłaściwe:

limx→0-1x=-∞ i limx→0+1x=+∞.

Wniosek

Jeżeli funkcja f jest postaci fx=1x, gdzie x∈ℝ∖0, to

limx→-∞1x=0 i limx→+∞1x=0.

Niech fx=sinx, Df=ℝ

Narysujemy teraz wykres funkcji fx=sinx

R1AxvsUzxOpcY

Z wykresu tej funkcji wynika, że nie istnieje granica tej funkcji w plus i minus nieskończoności. Aby to wykazać skorzystamy z definicji Heinego granicy funkcji.

Załóżmy, że przedział c,+∞, gdzie c∈ℝ, zawiera się w dziedzinie funkcji f. Granicą funkcji f w plus nieskończoności jest liczba g, jeżeli dla każdego ciągu xn argumentów funkcji f rozbieżnego do +∞ odpowiadający mu ciąg fxn wartości funkcji f jest zbieżny do liczby g.

Weźmy dwa ciągi rozbieżne do nieskończoności: xn oraz x'n określone wzorami:

xn=2πn oraz x'n=12π+2πn.

Ponieważ funkcja fx=sinx jest funkcją okresową o okresie zasadniczym T=2π, to sinx0+2πn=sinx0, więc:

limn→∞sinxn=limn→∞sin2πn=limn→∞0=0 i limn→∞sinxn'=limn→∞sin12π+2πn=limn→∞sin12π=1.

limn→∞sinxn≠limn→∞sinx'n co oznacza, że nie istnieje granica limx→∞sinx.

Podobnie można wykazać, że nie istnieje granica tej funkcji, gdy x→-∞.

Przykład 1

Obliczymy granicegranica funkcjigranice funkcji fx=-2x4-3x3-6, gdy x dąży do +∞ i gdy x dąży do -∞.

Rozwiązanie

Dziedziną funkcji określonej wzorem fx=-2x4-3x3-6 jest zbiór ℝ.

W przypadku, gdy liczymy granicę wielomianu, wyłączamy przed nawias zmienną w najwyższej potędze: -2x4-3x3-6=x4-2-3x-6x4.

Zauważmy, że granica funkcji zarówno przy x dążącym do +∞, jaki i przy x dążącym do -∞, zależy jedynie od granicy wyrażenia -2x4.

Ponadto:

limx→∞x4=+∞, 

limx→∞3x=0=limx→∞6x4

limx→∞-2-3x-6x4=-2-limx→∞3x-limx→∞6x4=-2.

Zatem:

limx→∞-2x4-3x3-6=limx→∞x4-2-3x-6x4=+∞·-2=-∞.

Analogicznie liczymy granicę przy x→-∞.

Ponieważ

limx→-∞x4=+∞

limx→-∞3x=0=limx→-∞6x4,

limx→-∞-2-3x-6x4=-2-limx→-∞3x-limx→-∞6x4=-2,

więc

limx→-∞-2x4-3x3-6=limx→-∞x4-2-3x-6x4=+∞·-2=-∞.

Wniosek

Jeżeli f jest wielomianem stopnia parzystego zmiennej x, to zarówno przy x dążącym do +∞ jak i przy x dążącym do -∞ funkcja ta dąży do nieskończoności o takim znaku, jak znak współczynnika przy najwyższej potędze zmiennej x.

Przykład 2

Obliczymy granicę funkcji fx=-3x3+2x2+4x-2, gdy x dąży do +∞ i gdy x dąży do -∞.

Rozwiązanie

Dziedziną funkcji określonej wzorem fx=-3x3+2x2+4x-2 jest zbiór ℝ.

W przypadku, gdy liczymy granicę wielomianu, wyłączamy przed nawias zmienną w najwyższej potędze: -3x3+2x2+4x-2=x3-3+2x+4x2-2x3.

Zauważmy, że granica funkcji zarówno przy x dążącym do +∞ jak i przy x dążącym do -∞ zależy jedynie od granicy wyrażenia -3x3.

Mamy:

limx→∞x3=+∞

limx→∞2x=limx→∞4x2=limx→∞2x3=0

zatem: limx→∞-3+2x+4x2-2x3=-3+limx→∞2x+limx→∞4x2-limx→∞2x3=-3

i stąd: limx→∞-3x3+2x2+4x-2=limx→∞x3-3+2x+4x2-2x3==+∞·-3=-∞.

Liczymy teraz granicę limx→-∞-3x3+2x2+4x-2.

Ponieważ:

limx→-∞x3=-∞

limx→-∞2x=limx→-∞4x2=limx→-∞2x3=0

limx→-∞-3+2x+4x2-2x3=-3+limx→-∞2x+limx→-∞4x2-limx→-∞2x3=-3,

więc limx→-∞-3x3+2x2+4x-2=limx→-∞x3-3+2x+4x2-2x3==-∞·-3=+∞.

Wniosek

Gdy x dąży do +∞, to wielomian stopnia nieparzystego zmiennej x dąży do nieskończoności z takim znakiem, jaki ma współczynnik przy najwyższej potędze zmiennej x, a gdy x dąży do -∞, to wielomian dąży do nieskończoności ze znakiem przeciwnym do znaku współczynnika przy najwyższej potędze zmiennej x.

Przykład 3

Obliczymy granicę limx→∞x2+1x2-4.

Rozwiązanie

Dziedziną funkcji określonej wzorem fx=x2+1x2-4 jest zbiór ℝ∖-2,2 gdyż  x2-4=x-2x+2.

Dla x dążącego do +∞ funkcja fx=x2+1 dąży do +∞ i funkcja fx=x2-4 też zmierza do +∞, zatem otrzymujemy symbol nieoznaczony.

W przypadku, gdy liczymy granicę funkcji wymiernej, wyłączamy przed nawias, w liczniku i mianowniku, zmienną w najwyższej potędze, w której występuje ona  w mianowniku – w tym przypadku x2.

Wyrażenie x2+1x2-4 zapisujemy zatem następująco:

x2+1x2-4=x2x2x2+1x2x2x2x2-4x2=x2x2+1x2x2x2-4x2=1+1x21-4x2.

Ponieważ

limx→∞1x2=0, limx→∞4x2=0 i limx→∞1=1,to  

limx→∞x2+1x2-4=limx→∞x2x2+1x2x2x2-4x2=limx→∞1+1x21-4x2=11=1.

Zauważmy, że dla x dążącego do -∞ nasze rozumowanie dotyczące granicy funkcji f się powtórzy. Taką samą sytuację będziemy mieli w każdym przypadku, gdy stopień licznika i stopień mianownika funkcji wymiernej będą równe.

Wniosek

Jeśli stopnie licznika i mianownika funkcji wymiernej są równe, to granica tej funkcji, gdy x dąży do +∞ i gdy x dąży do -∞, jest równa ilorazowi współczynników przy zmiennych w najwyższej potędze.

Przykład 4

Obliczymy granicę funkcji fx=3xx2+2-x2+1 w nieskończoności.

Rozwiązanie

Liczymy następującą granicęgranica funkcjigranicę limx→∞3xx2+2-x2+1.

Ponieważ obliczenie na tym etapie granicy jest niemożliwe, bo otrzymujemy wyrażenie nieoznaczone, mnożymy i dzielimy funkcję fx przez x2+2+x2+1 i stosujemy wzór a-ba+b=a2-b2.

Mamy zatem:

x2+2-x2+1·x2+2+x2+1x2+2+x2+1=x2+22-x2+12x2+2+x2+1=

=x2+2-x2-1x2+2+x2+1=1x2+2+x2+1

i stąd:

limx→∞3xx2+2-x2+1=limx→∞3x1x2+2+x2+1=limx→∞3xx2+2+x2+1.

Ponownie otrzymaliśmy symbol nieoznaczony, dlatego wyrażenie przekształcamy dalej i wyłączamy x z licznika i mianownika:

limx→∞xx·3x2x2+2x2+x2x2+1x2=limx→∞3x2x2+2x2+x2x2+1x2=

=limx→∞31+2x2+1+1x2=31+1=32.

Słownik

granica niewłaściwa funkcji
granica niewłaściwa funkcji

funkcja f ma dla x dążącego do +∞ granicę niewłaściwą +∞, jeżeli dla dowolnego ciągu xn argumentów funkcji f rozbieżnego do +∞ odpowiadający mu ciąg fxn wartości funkcji f jest rozbieżny do +∞, co zapisujemy następująco limx→+∞fx=+∞

granica funkcji
granica funkcji

granicą funkcji f dla x dążącego do +∞ jest liczba g, jeżeli dla każdego ciągu xn argumentów funkcji f rozbieżnego do +∞ odpowiadający mu ciąg fxn wartości funkcji f jest zbieżny do liczby g