Historia Naddniestrza

W średniowieczu NaddniestrzeNaddniestrzeNaddniestrze było częścią Rusi, po jej rozbiciu dzielnicowym znalazło się w strefie wpływów Rusi Halickiej. Następnie wraz z całą Rusią weszło w strefę wpływów Złotej Ordy. Od XIII wieku obszar ten zasiedlali Wołosi, którzy – asymilując się z zamieszkującą tam ludnością ruską – stworzyli przyszły naród mołdawski. W II połowie XIV wieku powstało Hospodarstwo Mołdawskie. W XV stuleciu znalazło się ono pod wpływem Wielkiego Księstwa Litewskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz imperium osmańskiego. Ostatecznie po II rozbiorze Rzeczypospolitej i zwycięstwie w wojnie z Turcją Imperium Rosyjskie podporządkowało sobie całe Naddniestrze. Pozostało ono w granicach Rosji aż do jej upadku w 1917 roku. W wyniku rewolucji Naddniestrze weszło w skład Ukrainy Sowieckiej, którą w 1922 roku włączono do ZSRS. Pretensje do Naddniestrza zgłaszała także Rumunia kontrolująca obszar MołdawiiMołdawiaMołdawii. Otrzymała ona jedynie miasto Tighina (Bendery) po 1918 roku.

Pod sowiecką kontrolą

W 1924 roku władze najwyższe ZSRS powołały do życia Mołdawską Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Sowiecką (MASRS) jako polityczne uderzenie w Rumunię, która kontrolowała leżącą na prawym brzegu Dniestru Mołdawię. Stolicą MASRS został Tyraspol, językami urzędowymi były rosyjski, ukraiński i mołdawski.

Na podstawie paktu Ribbentrop–Mołotow Mołdawia w 1940 roku znalazła się w sowieckiej strefie wpływów jako Besarabia. Z jej terytorium utworzono Mołdawską Socjalistyczną Republikę Sowiecką ze stolicą w Kiszyniowie. Po agresji III Rzeszy na ZSRS w 1941 roku Rumunia odzyskała utracone terytoria oraz uzyskała ziemie na lewym brzegu Dniestru, czyli Zadniestrze. Kolejne zmiany terytorialne nastąpiły w 1944 po wkroczeniu Armii Czerwonej na Bałkany. Mołdawia i Zadniestrze wróciły do ZSRS jako Mołdawska Socjalistyczna Republika Sowiecka i pozostały częścią imperium sowieckiego aż do jego upadku. W czasach ZSRS na terenie Naddniestrza osiedliło się wielu Rosjan, którzy zajmowali najwyższe stanowiska wojskowe oraz administracyjne. Należy pamiętać, że w ramach industrializacji na terenie Naddniestrza ZSRS umieścił ważne zakłady zbrojeniowe i przemysłu ciężkiego. Do ich obsługi sprowadzano specjalistów z Ukrainy i Rosji. Spowodowało to przewagę mniejszego Naddniestrza w Mołdawskiej Socjalistycznej Republice Sowieckiej, co Mołdawianie przyjmowali jako faworyzowanie tego obszaru przez Rosjan, a to kierowało ich w stronę ewentualnego mariażu z Rumunią.

Niepodległość Mołdawii

Kryzys ZSRS spowodował, że w Mołdawskiej SRS zrodziły się tendencje niepodległościowe, co zaowocowało licznymi demonstracjami, w trakcie których pojawiały się pomysły połączenia Mołdawii z Rumunią. Wiązało się to z wrogością wobec rosyjskojęzycznego Naddniestrza.

31 sierpnia 1989 roku język mołdawski, zapisywany alfabetem łacińskim, uznano za język państwowy w Mołdawii, co wywołało protesty rosyjskojęzycznego Naddniestrza. Zaniepokoiło to mieszkających w Mołdawii na lewym brzegu Dniestru Rosjan i Ukraińców, którzy już w 1990 roku utworzyli republikę Naddniestrze. Rada Najwyższa ZSRS w czerwcu 1990 roku zgodziła się na suwerenność Mołdawii pod nazwą Republika Mołdawii. W ten sposób słabnący ZSRS utrzymał kontrolę nad swoją republiką do puczu Giennadija Janajewa w dniach 19–21 sierpnia 1991 roku.

W jego następstwie 27 sierpnia 1991 roku Republika Mołdawii ogłosiła niepodległość. Jednak już w grudniu 1991 roku Mołdawia weszła w skład Wspólnoty Niepodległych PaństwWspólnota Niepodległych PaństwWspólnoty Niepodległych Państw (WNP) tworzonej przez Federację Rosyjską.

R9QEEMwZ6Rd3p1
Mapa prezentująca rozpad Związku Radzieckiego i nowopowstałe państwa, wraz z datami ogłoszenia przez nie niepodległości: Rosja, XII 1991; Kazachstan, 16 XII 1991; Kirgistan, 31 VIII 1991; Tadżykistan, 9 IX 1991; Uzbekistan, 1 IX 1991; Turkmenistan, 27 X 1991; Azerbejdżan, 18 X 1991; Armenia, 30 VIII 1991; Gruzja, 9 VI 1991; Mołdawia, 27 VIII 1991; Ukraina, 25 VIII 1991; Litwa, 11 III 1990; Łotwa, 21 VIII 1991; Estonia, 20 VIII 1991; Białoruś, 24 VIII 1991.
Oprac. na podst. Rozpad Związku Sowieckiego, dzieje.pl, 16.11.2013 r.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
bg‑green

Zwróć uwagę na kolejność ogłaszania niepodległości przez poszczególne republiki.

Powstanie Naddniestrza

Obawy mieszkańców lewego brzegu Dniestru o ich przyszłość w ramach Republiki Mołdawii doprowadziły do ogłoszenia 2 września 1990 roku deklaracji o pozostaniu w ramach ZSRS. Dopiero 5 grudnia 1990 roku Naddniestrze proklamowało powstanie Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawii (Pridnestrovskaia Moldavskaia Respublica – PMR). Stolicą państwa został Tyraspol. Terytorium nowo powstałego państwa to wąski pas ziemi o długości ok. 200 km, rozciągający się na lewym brzegu Dniestru, o powierzchni 4163 kmIndeks górny 2. Liczy ok. 555,5 tys. mieszkańców.

bg‑green

Zastanów się nad geograficznymi przyczynami powstania Naddniestrza.

Naddniestrzańska Republika Mołdawii – kraj, którego nie ma

Separatystyczna Naddniestrzańska Republika Mołdawii od początku była pod wpływem politycznym i militarnym Federacji Rosyjskiej. To właśnie z Rosji płynęły do Naddniestrza pieniądze i surowce potrzebne do funkcjonowania państwa. Szczególną rolę odegrała stacjonująca w Naddniestrzu 14. Armia Rosyjska, która stała się podstawą suwerenności republiki. Rosyjskie bazy wojskowe w Naddniestrzańskiej Republice Mołdawii miały być zlikwidowane już w 2003 roku. Rosjanie jednak stwierdzili, że ze względu na brak stabilizacji w Naddniestrzu pozostaną aż do unormowania się sytuacji. Do dziś na tym obszarze stacjonuje około 1800 żołnierzy rosyjskich, którzy stanowią gwarancję funkcjonowania republiki i są symbolem rosyjskiego militaryzmu.

RI9oCOQCs3Spe
Igor Smirnow, przywódca naddniestrzańskich separatystów i pierwszy prezydent Naddniestrza.
Źródło: Пресс-служба Президента ПМР, licencja: CC BY 4.0.

Niepodległości Naddniestrza nie uznaje żadne państwo na świecie. Wyjątkiem są separatystyczneseparatyzmseparatystyczne republiki Abchazji i Osetii Południowej, które też nie zdobyły międzynarodowego uznania. Społeczność międzynarodowa przyjęła, że terytorium samozwańczej republiki jest integralną częścią Republiki Mołdawii.

17 września 2006 roku odbyło się referendum dotyczące niepodległości Naddniestrza. Ponad 97% głosujących, przy frekwencji na poziomie 78,6%, opowiedziało się za jej uzyskaniem. Ważności referendum nie uznały ani Unia Europejska, ani Stany Zjednoczone.

Polonia w Naddniestrzu

W Naddniestrzu mieszkają Polacy, którzy są skupieni w północnej części tego państwa. Najwięcej Polaków, około 1800 osób, mieszka w Słobodzie Raszkowo i Raszkowie. Większość z nich to potomkowie Polaków mieszkających tam od czasów I Rzeczypospolitej, kiedy te tereny należały do państwa polskiego. Utrzymują oni polską kulturę, język oraz wyznanie katolickie. W Raszkowie znajduje się Dom Polski „Wołodyjowski”, w którym skupia się życie Polonii z Naddniestrza.

RzlyMM7XnA3gc
Ufundowany przez Józefa Lubomirskiego w XVIII w. kościół św. Kajetana w Raszkowie to najstarszy istniejący katolicki kościół w Mołdawii.
Źródło: Crissty90, licencja: CC BY-SA 4.0.

Słownik

Mołdawia
Mołdawia

Republika Mołdawii; państwo europejskie położone na terenach historycznej Besarabii i obszarach na lewym brzegu Dniestru

Naddniestrze
Naddniestrze

Mołdawska Republika Naddniestrza; region autonomiczny we wschodniej Mołdawii, o pow. 4163 kmIndeks górny 2 (dł. ok. 200 km, szer. 12–15 km), ok. 550 tys. mieszkańców; stolica Tyraspol; faktycznie państwo nieuznawane przez społeczność międzynarodową

separatyzm
separatyzm

(z łac. separatio – oddzielenie); dążenie do oderwania się określonego terytorium od jakiegoś państwa w celu uzyskania niepodległości

Wspólnota Niepodległych Państw
Wspólnota Niepodległych Państw

WNP; ros. Sodrużestwo Niezawisimych Gosudarstw; związek gospodarczo‑polityczno‑wojskowy Rosji i 10 (początkowo) byłych republik związkowych ZSRS, powstały 8 XII 1991 r. w wyniku umowy podpisanej na spotkaniu w Puszczy Białowieskiej przez prezydenta Rosji Borysa Jelcyna, prezydenta Ukrainy Leonida Krawczuka i przewodniczącego Rady Najwyższej Białorusi Stanisława Szuszkiewicza