bg‑azure

1 mol różnych pierwiastków chemicznych

RCt0RX1YHFbmR1
Porównanie masy trzech jagód i trzech jabłek
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Wyobraź sobie, że masz za zadanie kupić w sklepie trzy jabłka i taką samą ilość jagód. O ile z realizacją pierwszego nie byłoby większego problemu, o tyle kupno dokładnie trzech jagód mogłoby zadziwić sprzedawcę. Nie trudno bowiem zauważyć, że trzy jabłka i trzy jagody znacznie różnią się swoją masą. Zakładając, że kilogram jabłek to trzy jabłka, kilogram jagód to nie trzy jagody, a o wiele więcej owoców. Ta sama reguła tyczy się atomów czy zbudowanych z nich związków chemicznych – molmolmol dwóch różnych związków chemicznych to najczęściej dwie różne masy.

Dla przykładu podano porównanie mola różnych pierwiastków. mol różnych pierwiastków posiada inną masę.

R1701ccR7WtBW
1 mol miedzi Cu 6,02·1023 atomów miedzi znajduje się w 63,546 g miedzi. Na fotografii znajduje się miedź rodzima. Ma nieregularny kształt., 1 mol żelaza Fe 6,02·1023 atomów żelaza znajduje się w 55,845 g żelaza. Na fotografii znajduje się wysokiej czystości żelazo. Ma różne kształty - cienkich płytek, połączonych zes obą kulek, sześcianu o gładkich ścianach., 1 mol złota Au 6,02·1023 atomów złota znajduje się w 196,966 g złota. Na fotografii znajduje się krystaliczne złoto. Przybiera kształt delikatnej gałązki.
Źródło: Jonathan Zander, dostępny w internecie: pl.wikipedia.org, licencja: CC BY 3.0.
bg‑azure

Jak powiązać mol z masą?

MolmolMol jest podstawową jednostką liczności materii. Jest to podobna jednostka, jak np. tuzin, który oznacza sztuk. Za pomocą liczby Avogadro, która wynosi NA=6,02214076·1023 mol-1, można wyznaczyć ilość atomów, jonów lub cząsteczek, która znajduje się w jednym molu analizowanej próbki. Z tego powodu nie da się „zważyć” mola, ponieważ jest to jednostka liczności. Dlatego wprowadzono inne pojęcie, które umożliwia powiązanie liczby moli z gramami. Masa jednego mola danej substancji w gramach to jej masa molowamasa molowamasa molowa. Powstaje tylko pytanie – jak ją obliczyć?

bg‑azure

Historia mola

R19k2QeBR2PnD1
1805 Pierwsza tabela masy atomowej Pierwsza tabela masy atomowej została opublikowana w 1805 roku przez Johna Daltona. Oparta była na systemie, w którym względną masę atomową wodoru zdefiniowano jako jeden. W kolejnych latach, Jöns Jacob Berzelius określił masy atomowe pierwiastków z większą dokładnością. Był również pierwszym chemikiem, który wykorzystał masę tlenu jako wzorzec i do niego porównywał inne masy pierwiastków. 1897 Wprowadzenie jednostki mol W 1897 roku Wilhelm Ostwald wprowadził jednostkę „mol” od niemieckiego słowa Molekül (cząsteczka). 1960 Zdefiniowanie mola W latach '60 mol został zdefiniowany jako ilość, która zawiera tyle indywiduów, ile jest w 0,012 kg węgla-12. Definicja została wprowadzona przez Międzynarodowe Biuro Miar i Wag. 1909 Liczba Avogadro Liczba Avogadro została wprowadzona w 1909 roku przez fizyka Jeana Perina, który zdefiniował ją jako liczbę cząsteczek w dokładnie 32  gramach tlenu. Liczba ta została wprowadzona w celu ujednolicenia masy mola substancji w gramach. Jej nazwa pochodzi od włoskiego naukowca Amadeo Avogadro, który zapoczątkował badania w tej tematyce. Perrin określił liczbę Avogadro za pomocą kilku różnych metod eksperymentalnych. Otrzymał Nagrodę Nobla w 1926 roku. 1971 Mol jednostką układu SI W 1971 roku mol stał się siódmą jednostką układu SI. 20.5.2019 Ujednolicenie definicji mola 20 maja 2019 roku definicja jednostki mola została ujednolicona. Jeden mol zawiera dokładnie 6,02214076⋅1023 indywiduów chemicznych
bg‑azure

Co to jest masa molowa?

Masa jednego mola pierwiastków lub związku chemicznegozwiązek chemicznyzwiązku chemicznego jest nazywana masą molową. Jej jednostką w układzie SI jest kg·mol-1, choć najczęściej jest wyrażana w g·mol-1 i oznaczona symbolem . W dolnym indeksie należy dodać informację o rodzaju substancjisubstancja chemicznasubstancji (np. MFe, MNaOH).

Średnia masa atomowamasa atomowamasa atomowa żelaza wynosi 55,84 u. W związku z tym jeden mol atomów żelaza ma masę 55,84 g. Do określania masy jednego mola pierwiastka można wykorzystać dane zawarte w układzie okresowym pierwiastków.

W poniższej tabeli przedstawione zostały masy atomowe, masy molowe oraz masy mola wybranych pierwiastków.

Symbol

Pierwiastek

Średnia
masa
atomowa

Masa mola

Masa molowa

sód

22,990 u

22,990 g

22,990 g·mol-1

magnez

24,305 u

24,305 g

24,305 g·mol-1

węgiel

12,010 u

12,010 g

12,010 g·mol-1

Na poniższym rysunku porównano ilości, jakie stanowi jeden mol pierwiastka.

RjUf7JVlPNJjQ1
Na ilustracji głównej znajduje się pięć próbek pierwiastków. Każda próbka składa się z 1 mola atomów pierwiastka. Zgodnie z ruchem wskazówek zegara od prawego górnego rogu: 32 gramów siarki (żółty proszek), 201 gramów rtęci (w stanie ciekłym), 207 gramów ołowiu (szary prostopadłościan), 64 gramów miedzi (brązowe kulki) i 12 gramów węgla (czarny proszek).
Mol jest jednostką liczności materii. Jeden mol zawiera 6,02214076 · 1023 elementów.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
bg‑azure

Jak obliczyć masę molową związku chemicznego?

Wartość liczbowa masy molowej jest równa masie atomowej (pierwiastka) lub cząsteczkowej (związku chemicznego), wyrażonej w gramach. Oznacza to, że aby obliczyć masę molową, wystarczy obliczyć masę cząsteczkową/atomową, podaną w unitach (), a jako jednostki podać gramy.

1
Polecenie 1

Oblicz masę molową glukozy. Wzór sumaryczny glukozy to: .

R8Pu0PDRfJN44
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R1F9XnPYj9DDh
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
R107z5CR8OfVd
(Uzupełnij).

Próbki różnych substancji, które zawierają jeden mol (atomów, cząsteczek, jonów), mają zazwyczaj różne masy i różne objętości.

RmfMAxY1nMtHf1
Każda z przedstawionych na grafice próbek związków chemicznych odwzorowuje 1 mol danego związku chemicznego (zielony: 1 mol NiCl2⋅6H2O - jego masa molowa wynosi 237,7 g/mol; pomarańczowy: 1 mol Na2Cr2O7 - jego masa molowa wynosi 262 g/mol; niebieski: 1 mol CuSO4⋅5H2O - jego masa molowa wynosi 249,7 g/mol; bordowy (śliwkowy): 1 mol CoCl2⋅6H2O - jego masa molowa wynosi 237,9 g/mol; biały: NaCl - jego masa molowa wynosi  58,4 g/mol.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
1
Polecenie 2

Oblicz masę molową azotanu() magnezu MgNO32.

RAC29THjgZzLH
Rozwiązanie oraz odpowiedź zapisz w zeszycie do lekcji chemii, zrób zdjęcie, a następnie umieść je w wyznaczonym polu.
R1IZzffesW95G
(Uzupełnij).
bg‑azure

Obliczanie liczby moli związku chemicznego w próbce o podanej masie i odwrotnie

Mol jest podstawową jednostką liczności w chemii. Zapewnia chemikom możliwość łatwej konwersji między masą substancji, a liczbą pojedynczych atomów, cząsteczek czy jonów. I odwrotnie, umożliwia chemikom obliczenie masy substancji potrzebnej do uzyskania pożądanej liczby atomów, cząsteczek czy jonów. Do obliczeń  związanych z pojęciem mola można wykorzystywać poniższe wzory lub skorzystać z proporcji.

m=n·M,

gdzie:

  •  – masa próbki ;

  •  – masa molowa ;

  •  – liczba moli .

Aby obliczyć liczbę moli indywiduów chemicznych, znając masę próbki, należy podzielić masę w gramach przez masę molową:

n=mM
1
Polecenie 3

Oblicz masę 0,2 mola węgla. Masa molowa węgla wynosi 12,01 gmol.

R15teTsx2wdbZ
Rozwiązanie oraz odpowiedź zapisz w zeszycie do lekcji chemii, zrób zdjęcie, a następnie umieść je w wyznaczonym polu.
R1PEwX05T8Y0r
(Uzupełnij).
1
Polecenie 4

Oblicz liczbę moli HBr zawartą w 2,48 g tej substancji.

RMuwvez2PDnwC
Rozwiązanie oraz odpowiedź zapisz w zeszycie do lekcji chemii, zrób zdjęcie, a następnie umieść je w wyznaczonym polu.
ReGiSHTUISan3
(Uzupełnij).

Słownik

masa molowa
masa molowa

masa mola substancji, liczona jako stosunek masy substancji do liczby moli substancji zawartych w tej masie

mol
mol

jednostka liczności (ilości) materii, podstawowa w układzie SI. Jeden mol zawiera  6,02214076·1023 elementów

związek chemiczny
związek chemiczny

substancja jednorodna; połączenie dwóch lub więcej atomów/jonów danych pierwiastków chemicznych za pomocą dowolnego wiązania chemicznego, zwykle w ściśle określonych proporcjach, mająca odmienne właściwości od właściwości tworzących ją składników

substancja chemiczna
substancja chemiczna

pierwiastek chemiczny w stanie niezwiązanym – substancja prosta lub związek chemiczny - substancja złożona

masa atomowa
masa atomowa

ma; masa atomu izotopu lub średnia masa atomu pierwiastka chemicznego (dla naturalnego składu izotopowego)

Bibliografia

Atkins P., Jones L., Chemical Principles: The Quest for Insight, 5th Edition, New York 2009.

Chemia. Arkusze egzaminacyjne, Kraków 2008.

encyklopedia.pwn.pl