Depresja nazywana jest chorobą afektywnąchoroba afektywnachorobą afektywną jednobiegunową. Zaburzenia nastroju o charakterze depresyjnym diagnozuje się u pacjentów w każdej grupie wiekowej, u obu płci – choć dwukrotnie częściej u kobiet – oraz bez względu na różnice kulturowe i etniczne. Wysokie koszty społeczne oraz potencjalna śmiertelność wobec ryzyka zachowań samobójczych sprawiają, że diagnostyka i leczenie zaburzeń depresyjnych są priorytetowymi działaniami w psychiatrii.

bg‑violet

Przyczyny zaburzeń depresyjnych

Przyczyny depresji wciąż nie zostały do końca poznane. Istnieje kilka wzajemnie uzupełniających się hipotez biologicznych i psychologicznych, które próbują wyjaśnić powstawanie choroby. Obecnie uważa się, że rozwój depresji to proces wieloczynnikowy, obejmujący zarówno czynniki genetyczne (odziedziczona predyspozycja), jak i środowiskowe (oddziaływanie środowiska na organizm).

Poniżej przedstawiono hipotezy biologiczne.

1
Hipoteza biochemiczna

Za rozwój depresji mogą być odpowiedzialne zmiany neurochemiczne w obrębie struktur mózgowych tzw. układu limbicznegoukład limbicznyukładu limbicznego, który sprawuje kontrolę nad emocjami, procesami pamięciowymi i motywacją. Obniżenie w tym układzie stężenia neuroprzekaźników – serotoniny, noradrenalinydopaminy – wywołuje zaburzenia nastroju o charakterze depresyjnym. Za hipotezą tą przemawia skuteczność leków przeciwdepresyjnych, których działanie przywraca równowagę stężeń neuroprzekaźników w mózgu.

RE2BV92EP8ZJe1
Grafika przedstawia schemat budowy układu limbicznego człowieka. Znajduje się on wewnątrz mózgu. Składa się on ze sklepienia – szlaku śródlimbicznego łączącego hipokampa z ciałem suteczkowatym, przegrodą i wzgórzem. Następna jest przegroda, czyli struktura oddzielająca rogi przednie komór bocznych mózgu. Składa się z istoty białej i szarej. Ma połączenia m.in. z hipokampem i ciałem migdałowatym. Ciało suteczkowate stanowi ważne połączenie pomiędzy wzgórzem a podwzgórzem. Objawem jego uszkodzenia są zaburzenia pamięci. Zakręt obręczy to limbiczna kora mózgowa, tworzy połączenia z wieloma strukturami mózgowia uczestnicząc w reakcji emocjonalnej, podejmowaniu aktywności, odpowiedzi hormonalnej i pamięci. Wzgórze odbiera bodźce zmysłowe płynące z całego organizmu, analizuje i przesyła dalej do kory mózgowej. Odpowiada za motorykę, wyrażanie emocji, uwagę i koncentrację. Integruje ze sobą informacje wzrokowe, słuchowe, smakowe, węchowe i czuciowe (dotyczy to czucia temperatury, bólu, dotyku i ucisku). Hipokamp odpowiada głównie za pamięć (przenosi informacje z pamięci krótkotrwałej do długotrwałej) i orientacje przestrzenną. Ulega uszkodzeniu w przypadku wysokiego stężenia kortyzolu w organizmie spowodowanego np. przewlekłym stresem. Ciało migdałowate posiada bogaty system połączeń zarówno dośrodkowych, jak i odśrodkowych. Uczestniczy w powstawaniu emocji i agresji, pobudzając układ współczulny odpowiada za reakcje obronne. Bierze udział w tworzeniu relacji społecznych.
Budowa układu limbicznego człowieka.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Hipoteza genetyczna

Choć nie udało się zidentyfikować konkretnego genu odpowiedzialnego za rozwój depresji, uważa się, że czynniki genetyczne, pewne mutacje lub kombinacje genowe, mogą zwiększać ryzyko jej wystąpienia. W badaniach naukowych udowodniono, że prawdopodobieństwo rozwoju depresji wzrasta u osób, u których w najbliższej rodzinie pojawiły się przypadki zaburzeń nastroju. Pozostaje kwestią dyskusyjną, czy jest to wynik wpływu genów, czy może życia w podobnym środowisku. Badania z udziałem bliźniąt i dzieci adoptowanych wskazują jednak na znaczący udział czynników genetycznych: depresja u bliźniąt jednojajowych występuje częściej niż u dwujajowych, częściej też dotyczy naturalnych krewnych pacjentów z depresją niż ich bliskich z przysposobienia.

Hipoteza zapalna

W depresji dochodzi do aktywacji układu immunologicznego i wzrostu poziomu czynników zapalnych w organizmie. Obserwuje się także ich spadek w miarę ustępowania objawów po zastosowaniu leczenia. Ponadto chorobom, w których występuje uogólniona reakcja zapalna, często towarzyszy depresja. Jednym z mechanizmów, które mogą za to odpowiadać, jest zdolność niektórych czynników zapalnych do hamowania wytwarzania i uwalniania neurotransmiterów – np. serotoniny.

Na rozwój depresji mają również wpływ opisane niżej czynniki.

1
Czynniki socjoekonomiczne

Pewne czynniki socjalne i ekonomiczne sprzyjają występowaniu depresji. Są one obiektywnie źródłem dużego stresu, który zwiększa ryzyko pojawienia się zaburzeń afektywnych. Zalicza się do nich:

  • śmierć bliskiej osoby (m.in. dziecka, któregoś z rodziców lub współmałżonka);

  • problemy małżeńskie (zwłaszcza rozwód);

  • złą sytuację społeczną i ekonomiczną rodziny;

  • utratę pracy;

  • traumatyczne doświadczenia życiowe, szczególnie występujące we wczesnym okresie życia;

  • samotność lub izolację.

Ludzie różnie reagują na doświadczane stresory. Zarówno ostry stres (spowodowany jednorazową sytuacją), jak i stres przewlekły wywołują zmiany w fizjologii organizmu, co może prowadzić do depresji.

Cechy osobowości

Cechą sprzyjającą zapadaniu na depresję jest neurotyczność. U osoby neurotycznej występuje zwiększona wrażliwość na bodźce negatywne i większa skłonność do reakcji lękowych. Sam lęk jako stała cecha osobowości również jest istotnym czynnikiem ryzyka.

bg‑violet

Objawy depresji

Podstawowymi objawami depresji są:

  • znaczne obniżenie nastroju;

  • utrata zainteresowań i zdolności do odczuwania przyjemności (anhedoniaanhedoniaanhedonia);

  • obniżenie napędu psychoruchowego (spadek energii, wzmożona męczliwość i zmniejszona aktywność).

R1LPIMEt12C9i
Niekiedy każdy doświadcza smutku i braku chęci do życia. Różnica między przygnębieniem a depresją polega na długości utrzymywania się takich objawów.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.

Dodatkowo w przebiegu depresji obserwowane są:

  • negatywna samoocena (przeświadczenie chorego, że jest bezwartościowy);

  • zaburzenia apetytu przejawiające się albo nadmiernym apetytem, albo brakiem łaknienia;

  • brak chęci do życia;

  • myśli i zachowania samobójcze (np. próby samobójcze);

  • zaburzenia snu, które mogą przybierać postać zarówno bezsenności, jak i zwiększonego zapotrzebowania na sen;

  • poczucie winy, samooskarżanie się;

  • zaburzenia koncentracji i uwagi, trudności w podejmowaniu decyzji.

Aby zdiagnozować depresję, według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (International Classification of Diseases – ICD‑10) przez co najmniej dwa tygodnie, przez większą część dnia, muszą występować przynajmniej dwa z trzech podstawowych objawów oraz przynajmniej dwa objawy dodatkowe.

bg‑violet

Terapie stosowane w leczeniu depresji

R13GXI83NHLC51
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
bg‑violet

Zapobieganie depresji

RA64EgE2HFrS11
Zdrowy sen to taki, który jest regularny, nieprzerwany i odpowiednio długi.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.

W zapobieganiu depresji znaczenie ma właściwa higiena psychiczna, którą należy rozumieć jako podejmowanie czynności mających na celu poprawę funkcjonowania sfery psychicznej. Stosowanie podstawowych zasad zdrowego stylu życia (regularna aktywność fizyczna, zdrowy sen), umiejętność radzenia sobie z występującymi w życiu trudnościami, a także wsparcie emocjonalne najbliższych ograniczają w znacznym stopniu prawdopodobieństwo rozwoju zaburzeń nastroju, choć nie wykluczają go całkowicie. Należy również pamiętać, że nie wyleczą one depresji. Osoba chora nie ma siły na zmianę stylu życia, tylko wymaga odpowiedniej terapii.

Ponadto dla zachowania zdrowia psychicznego niezwykle ważna jest umiejętność rozpoznawania wczesnych objawów depresji i świadomość niezwłocznego kontaktu z lekarzem bądź psychoterapeutą.

Słownik

anhedonia
anhedonia

(gr. an – bez, hedone – przyjemność) niezdolność do odczuwania przyjemności; w przypadku depresji obserwowany jest brak czerpania radości z aktywności, które przed epizodem choroby ją dawały

choroba afektywna
choroba afektywna

charakteryzuje się występującymi okresowo, w sposób nawracający, zaburzeniami nastroju, emocji i aktywności (termin „afekt” oznacza aktualny stan emocjonalny)

psychoterapia
psychoterapia

forma terapii oparta głównie na rozmowie z terapeutą (najczęściej psychologiem lub psychiatrą z dodatkowymi kwalifikacjami do prowadzenia psychoterapii); jej celem jest zmiana szkodliwych dla pacjenta przekonań, emocji lub innych cech, tak aby poprawić jego codzienne funkcjonowanie, zmniejszyć nasilenie objawów i zredukować ryzyko kolejnych epizodów choroby w przyszłości; jest to proces długotrwały (terapia krótkoterminowa trwa ok. 3 miesiące) o udowodnionej skuteczności długofalowej

terapia elektrowstrząsowa
terapia elektrowstrząsowa

procedura medyczna polegająca na indukowaniu napadu drgawkowego w zapisie aktywności bioelektrycznej mózgu przy użyciu impulsów elektrycznych; przeprowadza się ją w znieczuleniu ogólnoustrojowym i zwiotczeniu mięśni oraz w obecności lekarza; zwykle koniecznych jest kilka sesji tej terapii

układ limbiczny
układ limbiczny

zespół korowych i podkorowych struktur mózgowych biorących udział w regulacji zachowań emocjonalnych, procesu zapamiętywania i motywacji