Na funkcję wewnętrzną państwa składają się różne obszary życia publicznego, za które odpowiedzialne są instytucje państwa. Ilustruje to poniższy schemat.

RILzegJ1u4N8R1
Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: [bold]funkcja wewnętrzna[/]Elementy należące do kategorii [bold]funkcja wewnętrzna[/]Nazwa kategorii: funkcja prawodawcza Nazwa kategorii: funkcja edukacyjno- -socjalizacyjna Nazwa kategorii: funkcja kulturotwórcza Nazwa kategorii: funkcja gospodarczo- -organizatorska Nazwa kategorii: funkcja porządkująca Nazwa kategorii: funkcja innowacyjna Nazwa kategorii: funkcja socjalna Koniec elementów należących do kategorii [bold]funkcja wewnętrzna[/]
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Zapoznajmy się z wybranymi obszarami funkcji wewnętrznej i sposobami ich realizacji.

Funkcja prawodawcza

Funkcja prawodawcza przejawia się przez stanowienie prawa zarówno konstytucyjnego, realizującego ramy prawne działań państwa i obywateli, jak i cywilnego, administracyjnego, co oznacza wszelkie działania regulujące relacje państwo – obywatel i obywatel – obywatel. Realizacją tej funkcji jest np. Konstytucja RP i ustawa o systemie oświaty.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Art. 2
Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. (…)

Art. 7
Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Art. 8
1. Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

Art. 9
Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. (…)

Art. 87
1. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.
2. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego.

konst Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: sejm.gov.pl.

Powyższe fragmenty polskiej konstytucji wskazują, że państwa współczesne działają na podstawie i w granicach prawa. W polskiej konstytucji, jak i każdej konstytucji państwa, wymienione są organy i instytucje publiczne, które to prawo stanowią. W przypadku państw demokratycznych są to parlamenty krajowe, wybierane w rywalizacyjnych wyborach. W państwach niedemokratycznych prawo stanowi wola jednostki. Bez względu jednak na źródło stanowienia prawa właśnie w ten sposób realizowana jest funkcja prawodawcza państwa. W art. 87 Konstytucji RP wskazane zostały dokumenty, które stanowią podstawę prawa państwowego.

R1RJ2OPNjII0b1
Ilustracja interaktywna. Składa się z czterech kół zatytułowanych odpowiednio: 1. Konstytucja. 2. Kodeks postępowania administracyjnego. 3. Kodeks cywilny. 4. Kodeks karny. Elementy ilustracji interaktywnej: 1. Konstytucja – najważniejszy akt prawny w państwie demokratycznym. Wszystkie inne akty prawne muszą być z nią zgodne. Reguluje ogólne zasady funkcjonowania państwa, które są doprecyzowane przez akty prawne niższego rzędu., 2. Kodeks postępowania administracyjnego – normuje tryb postępowania organów administracji publicznej i działania związane bezpośrednio ze stosowaniem prawa materialnego., 3. Kodeks cywilny – akt prawny znany już w starożytnym Rzymie. Systematyzuje stosunki cywilnoprawne między osobami prawnymi oraz osobami fizycznymi. Reguluje zarówno stosunki o charakterze majątkowym, jak i o charakterze niemajątkowym., 4. Kodeks karny – akt normatywny stanowiący zbiór przepisów regulujących odpowiedzialność karną obywateli danego państwa. Na jego podstawie można ocenić cele państwa jako instytucji karzącej lub resocjalizującej.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Powyższy schemat wskazuje na znaczenie funkcji prawodawczej. Wyraźnie można zauważyć, że nasze sprawy rodzinne i majątkowe są regulowane przez akty prawne stanowione przez państwo. To ono określa ramy prawne funkcjonowania małżeństw, obowiązków rodziców wobec dzieci i dzieci wobec rodziców. Reguluje kwestię majątków prywatnych i majątków publicznych oraz wzajemne relacje między nimi. Daje również prawne możliwości dochodzenia swoich praw i zwiększa poczucie bezpieczeństwa jednostki przez regulacje karne.

Funkcja porządkowa

Zwróćmy uwagę także na element funkcji prawodawczej, której celem jest zapewnienie bezpieczeństwa obywatelom. Łączy się ona z funkcją porządkową. Tutaj rola państwa realizowana jest przez takie instytucje państwa, jak policja, prokuratura i system sądowniczy. Wykonują one działania związane ze stanowieniem i wykonywaniem prawa. Jednak mają one również na celu zapewnienie fizycznego bezpieczeństwa obywatelom i porządku wewnątrz kraju. Obywatele danego państwa powinni być chronieni przed ingerencją z zewnątrz, ale także na obszarze państwa, co stanowi istotny element funkcji wewnętrznej.

Funkcja porządkowa reguluje relacje między obywatelami oraz obywatelami a państwem, ale jej cel realizowany jest na podstawie i w granicach prawa.

bg‑azure

Wymień trzy przykłady z twojego codziennego życia, w których realizowana była funkcja prawodawcza oraz porządkowa państwa.

Funkcja socjalna państwa

Współczesne państwa, zwłaszcza demokratyczne, realizują funkcję socjalną, która również dotyczy obszaru bezpieczeństwa obywateli – w tym przypadku socjalnego. Funkcja socjalna nie jest jednolita. Składa się na nią kilka obszarów życia obywatela.

RsSC9fsTcmdrc1
Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: [bold]funkcja socjalna[/]Elementy należące do kategorii [bold]funkcja socjalna[/]Nazwa kategorii: ubezpieczenie społeczne (w tym emerytalne) Nazwa kategorii: ochrona zdrowia Nazwa kategorii: pomoc społecznaNazwa kategorii: zatrudnienie siły ludzkiej Nazwa kategorii: polityka ochrony pracy Koniec elementów należących do kategorii [bold]funkcja socjalna[/]
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Państwo w ramach funkcji socjalnej realizuje m.in. zasadę sprawiedliwości społecznej.

Encyklopedia PWN

Sprawiedliwość społeczna – może być pojmowana jako cecha ustroju politycznego i porządku prawnego, charakteryzująca się zobiektywizowanymi i jednakowymi dla wszystkich obywateli i grup społecznych kryteriami oceny praw i obowiązków, zasług i win, wymaganiem bezstronności w funkcjonowaniu organów państwowych, administracyjnych, rządowych, prokuratorskich i służb porządkowych. Może też być rozumiana jako cecha stosunków społecznych i wówczas oznacza sposób traktowania określonych grup oraz jednostek ze względu na ich przynależność do takich czy innych klas, warstw, narodów, wspólnot religijnych, ras, płci itp. Tak rozumiana sprawiedliwość społeczna odnosi się do: równoprawności lub nierównoprawności grup społecznych i ich członków, oceny słuszności i adekwatności zasad i kryteriów podziału dóbr materialnych, wpływów i władzy oraz wartości duchowych (autorytetu, uznania, prestiżu).

pwn Źródło: Encyklopedia PWN, dostępny w internecie: encyklopedia.pwn.pl.

Na podstawie powyższej definicji można zauważyć, że pojęcie sprawiedliwości społecznej, ale też socjalna funkcja państwa nie ograniczają się do transferów socjalnych. Wypełniając te zasady, państwo raczej stara się zachowywać równość wobec prawa, równość dostępu do opieki zdrowotnej i ochronę prawa pracy. Funkcja socjalna zapewnia bezpieczeństwo obywateli w zakresie minimalnego poziomu życia w sytuacji niemożności podjęcia pracy lub niedostosowania do życia społecznego. Zgodnie z prawem polskim pomoc socjalna powinna być kierowana do konkretnych grup społecznych uznanych za wykluczone. Jej celem powinno być włączenie jednostek do życia społecznego. Nie powinna być to pomoc bezterminowa.

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Art. 2

1. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Art. 3

1. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

2. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

3. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Art. 4

Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

ust Źródło: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, dostępny w internecie: prawo.sejm.gov.pl.

Jak wynika ze schematu, funkcja socjalna to także zabezpieczenie emerytalne i bezpłatna opieka medyczna. Należy jednak pamiętać, że te obszary są finansowane z dodatkowych składek obywateli, wpłacanych na specjalne fundusze w budżecie państwa. Można więc uznać, że osoby pracujące otrzymują ochronę zdrowia i odkładają pieniądze na własne emerytury. Państwo zajmuje się tylko redystrybucją zarabianych przez obywateli środków. W tych obszarach finansują własne potrzeby.

bg‑azure

Zastanów się, czy program 500+ można uznać za program realizujący socjalną funkcję państwa.

Funkcja edukacyjno‑socjalizacyjna

Powszechna deklaracja praw człowieka

Artykuł 26

1. Każdy człowiek ma prawo do nauki. Nauka jest bezpłatna, przynajmniej na stopniu podstawowym. Nauka podstawowa jest obowiązkowa. Oświata techniczna i zawodowa jest powszechnie dostępna, a studia wyższe są dostępne dla wszystkich na zasadzie równości w zależności od zalet osobistych.

2. Celem nauczania jest pełny rozwój osobowości ludzkiej i ugruntowanie poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności. Krzewi ono zrozumienie, tolerancję i przyjaźń między wszystkimi narodami, grupami rasowymi lub religijnymi; popiera działalność Organizacji Narodów Zjednoczonych zmierzającą do utrzymania pokoju.

pow Źródło: Powszechna deklaracja praw człowieka, dostępny w internecie: pl.wikisource.org.

Jak wynika z art. 26 Powszechnej deklaracji praw człowieka, współczesne państwo jest zobowiązane do zapewnienia wszystkim obywatelom, zgodnie z zasadą sprawiedliwości społecznej, bezpłatnego dostępu do nauki. W deklaracji wyraźnie zaznaczona jest również socjalizacyjna rola edukacji. Poza zdobywaniem wiedzy i rozwojem osobowości jednostki w edukacji ważne jest wychowanie do tolerancji i otwartości. Niestety, zasady zawarte w Powszechnej deklaracji praw człowieka nie są realizowane we wszystkich państwach świata. Powodem są względy kulturowe, ale też niski poziom rozwoju gospodarczego i poziom życia jednostek oraz konieczność podejmowania pracy w bardzo młodym wieku. Spójrzmy jednak, jak realizowana jest ta funkcja w państwach europejskich. Przykładem niech będzie Polska.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Art. 70

1. Każdy ma prawo do nauki. Nauka do 18. roku życia jest obowiązkowa. Sposób wykonywania obowiązku szkolnego określa ustawa.

2. Nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna. Ustawa może dopuścić świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publiczne szkoły wyższe za odpłatnością.

3. Rodzice mają wolność wyboru dla swoich dzieci szkół innych niż publiczne. Obywatele i instytucje mają prawo zakładania szkół podstawowych, ponadpodstawowych i wyższych oraz zakładów wychowawczych. Warunki zakładania i działalności szkół niepublicznych oraz udziału władz publicznych w ich finansowaniu, a także zasady nadzoru pedagogicznego nad szkołami i zakładami wychowawczymi, określa ustawa.

4. Władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa.

5. Zapewnia się autonomię szkół wyższych na zasadach określonych w ustawie.

kon2 Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: sejm.gov.pl.

Zgodnie z postanowieniami konstytucji edukacja w Polsce jest bezpłatna i obowiązkowa. Natomiast państwo daje rodzicom możliwość wyboru szkoły, która będzie odpowiadała ich potrzebom, możliwościom finansowym i światopoglądowi. Szkoły prywatne, czasami też wyznaniowe, mogą otrzymać uprawnienia szkoły publicznej (pełne uznawanie dokumentów) i udział w subwencji oświatowej. Oznacza to, że każdy obywatel Polski, co jest zgodne z Powszechną deklaracją praw człowieka, może rozwijać swoją osobowość. Polski system oświatowy pełni również funkcje wychowawcze. W szkołach zwraca się uwagę na kulturę osobistą uczniów, a także przygotowuje się ich do życia w społeczeństwie, choćby na lekcjach wiedzy o społeczeństwie. Instytucje państwa są odpowiedzialne za finansowanie i organizację szkół.

bg‑azure

Zastanów się, w jaki sposób twoja szkoła realizuje funkcję socjalizacyjną państwa.

Funkcja gospodarczo‑organizatorska

Kolejną funkcją realizowaną przez współczesne państwa jest organizacja życia gospodarczego. Dotknęliśmy już tego obszaru działań państwa, wspominając o prawodawstwie dotyczącym prawa cywilnego, które obejmuje również obrót gospodarczy. Prawo pracy pomaga regulować stosunki pracodawcy i pracobiorcy, a więc także stanowi element organizacji zachowań gospodarczych. We współczesnych państwach ważną rolą państwa jest umożliwienie funkcjonowania start‑upomstart‑upstart‑upom.

Krzysztof Sidorkiewicz Współczesne ujęcie funkcji państwa

Bardzo ważne jest pytanie na temat roli państwa w gospodarce. Ścierają się na ten temat różne poglądy ekonomiczne. Dynamika zmian gospodarczych na świecie wskazywała raczej na osłabianie interwencjonizmu państwowego, ale światowy kryzys finansowy zapoczątkowany w 2007 r. pokazał, iż rola państwa może być znacząca dla gospodarki. Ekonomiści ponownie pochylili się nad poglądami Johna Maynarda Keynesa, którego poglądy w zakresie interwencjonizmu państwowego były wiodące w okresie przed drugą wojną światową i po jej zakończeniu. Współczesne państwo ratowało dotacjami upadające banki oraz firmy samochodowe. Część banków została upaństwowiona, a działo się to w sytuacji dominacji wolnego rynku i własności prywatnej. Ostatni kryzys światowej gospodarki każe poważnie zastanowić się nad relacjami państwa z gospodarką, a szczególnie nad pewną kontrolą kapitału finansowego, który stał się źródłem obecnego kryzysu.

sidor Źródło: Krzysztof Sidorkiewicz, Współczesne ujęcie funkcji państwa, „Studia Elbląskie”, nr 11, s. 215–229.

Na podstawie powyższego tekstu można zauważyć, że poglądy na temat roli państwa w gospodarce się zmieniają. Najbardziej znany jest konflikt między Friedrichem HayekiemJohnem Keynesem, dwoma ekonomistami, którzy mają zupełnie inny pogląd na tę funkcję państwa. Keynes to zwolennik interwencjonizmu państwowego, o którym mowa w tekście. Hayek, przedstawiciel austriackiej szkoły ekonomicznej, uważa, że gospodarka wolnorynkowa poradzi sobie sama.

W jakich obszarach państwo ingeruje zawsze?

ROqUqnaUPzgAu1
Ilustracja interaktywna. Zdjęcie przedstawia stół. Na stole od lewej znajdują się mały drewniany domek, stosy monet, z których wyrastają rośliny, oraz budzik. Elementy ilustracji interaktywnej: 1. Przede wszystkim coraz częściej pojawiają się elementy planowania gospodarczego. Przez inwestycje państwowe lub zwolnienia z podatków państwo może wskazywać, które obszary rozwoju gospodarczego powinny otrzymać większe dofinansowanie., 2. Jeżeli połączymy funkcję gospodarczą z funkcją innowacyjną, to można wywnioskować, że państwo może wpłynąć przez swoje działania na rozwój nowoczesnych dziedzin gospodarki., 3. Inny obszar gospodarczy, na który jedynie państwo ma wpływ, to system podatków – ich ściąganie i redystrybucja. Przez systemy podatkowe państwo może oddziaływać na poziom i obszary inwestycji, reguluje poziom konsumpcji wewnętrznej, która też wpływa na wysokość dochodu narodowego. Państwo w ten sposób może spełniać inne funkcje wewnętrzne, na realizację których niezbędne są płynące z podatków środki.
Źródło: domena publiczna.
bg‑azure

Zastanów się, w jakich obszarach rząd polski może w największym stopniu pobudzać rozwój gospodarczy.

Funkcja kulturotwórcza

Równie ważne zadania instytucje państwa realizują w kształtowaniu i rozwoju kultury. Uczestnictwo w kulturze jest jednym z istotniejszych osiągnięć cywilizacyjnych współczesnych społeczeństw, dlatego też państwo powinno mieć w tym swój udział.

We współczesnym świecie jednym z osiągnięć cywilizacyjnych jest prawo do wolności wyrazu artystycznego. Dlatego instytucje państwa powinny promować aktywność kulturalną, tworząc systemy grantowe lub bezpośrednio finansując teatry, muzea i tworząc ramy prawne sponsoringu działalności kulturalnej przez osoby prywatne i instytucje. Funkcja kulturotwórcza to we współczesnym świecie brak cenzury, promowanie rodzimych artystów w środowisku międzynarodowym oraz pomoc finansowa i prawna dla prywatnych inicjatyw.

Funkcja innowacyjna

Współczesne państwa spełniają również funkcję innowacyjnąinnowacjainnowacyjną. Polega ona na inicjowaniu zmian społecznych i odpowiedzi na wyzwania cywilizacyjne, które niesie współczesny świat. Rola państwa powinna polegać na wykorzystywaniu przez obywateli nowych zdobyczy technicznych oraz tworzeniu warunków dla kształtowania nowych norm społecznych, odpowiadających współczesnej wiedzy.

Na podstawie powyższych rozważań można wysnuć wniosek, że państwo realizuje swoją funkcję wewnętrzną w różnych obszarach. Ale wszystkie one bardzo mocno na siebie zachodzą. Państwo zapewnia obywatelom bezpieczeństwo fizyczne, socjalne i gospodarcze, stwarza im warunki do realizacji planów edukacyjnych i zawodowych. Realizując swoją funkcję wewnętrzną, pozwala obywatelom na dokonywanie własnych wyborów, nie ingerując w ich życie prywatne.

Słownik

innowacja
innowacja

ciąg działań prowadzący do wytworzenia nowych lub ulepszonych produktów, procesów technologicznych lub norm zachowań; może być działaniem spontanicznym lub być wspierana przez instytucje państwa

polityka publiczna
polityka publiczna

obszar działań zbiorowych podejmowanych w odpowiedzi na ważne problemy danego społeczeństwa wynikające ze zmian cywilizacyjnych, gospodarczych, politycznych i klimatycznych; ich prowadzenie powinno być oparte na usystematyzowanej wiedzy i obiektywne, realizowane przed bieżącymi interesami politycznymi

populacja
populacja

grupa jednostek zamieszkująca określony teren i krzyżująca się między sobą, ograniczając wchodzenie w relacje z populacjami sąsiednimi; liczebność populacji jest zmienna i zależy m.in. od zmian środowiskowych lub poziomu życia jej członków

przyrost naturalny
przyrost naturalny

różnica między liczbą urodzeń żywych a zgonami

start‑up
start‑up

młode, nowo powstałe przedsiębiorstwo poszukujące swojego miejsca na rynku i modelu biznesowego, który pomoże mu utrzymać się na rynku i rozwijać