Przeczytaj
Klasyfikacja tlenków ze względu na budowę
TlenkiTlenki to związki tlenu z innymi pierwiastkami, w których atomy tlenu występują na
Symbol chemiczny pierwiastka | Wartość elektroujemności pierwiastka | Różnica elektroujemności w tlenku | Rodzaj wiązania w tlenku |
---|---|---|---|
jonowe | |||
jonowe | |||
jonowe | |||
kowalencyjne spolaryzowane | |||
kowalencyjne spolaryzowane | |||
kowalencyjne spolaryzowane |
Związki pierwiastków z tlenem można podzielić na: tlenki, nadtlenki, ponadtlenki i fluorki tlenu.
- Nazwa kategorii: Związki pierwiastków z tlenem
- Nazwa kategorii: tlenki
- Nazwa kategorii: proste
- Nazwa kategorii: np.
– tlenek sodu Koniec elementów należących do kategorii proste - Nazwa kategorii: mieszane
- Nazwa kategorii: np.
– tlenek żelaza( , ), – tlenek azotu( , ) – tlenek azotu( , ) Koniec elementów należących do kategorii mieszane - Nazwa kategorii: ponadtlenki
- Nazwa kategorii: np.
– ponadtlenek potasu, – ponadtlenek sodu Koniec elementów należących do kategorii ponadtlenki - Nazwa kategorii: nadtlenki
- Nazwa kategorii: np.
– nadtlenek wodoru, – nadtlenek sodu, – nadtlenek baru Koniec elementów należących do kategorii nadtlenki - Nazwa kategorii: fluorki
- Nazwa kategorii: np.
- Elementy należące do kategorii Związki pierwiastków z tlenem
- Elementy należące do kategorii tlenki
- Elementy należące do kategorii proste
- Elementy należące do kategorii mieszane
- Elementy należące do kategorii ponadtlenki
- Elementy należące do kategorii nadtlenki
- Elementy należące do kategorii fluorki
Wzór ogólny tlenków prostych ma postać:
gdzie:
– oznacza symbol dowolnego pierwiastka chemicznego; , – odpowiednie indeksy stechiometryczne.
W poniższej tabeli zaprezentowane zostały maksymalne wartości stopni utlenienia pierwiastków w ich związkach z tlenem.
Numer grupy | Najwyższy stopień utlenienia atomów pierwiastka w tlenkach |
---|---|
W poniższej tabeli zaprezentowano przykłady tlenków prostych.
Nazwa tlenku (wg Systemu StockaSystemu Stocka) | Wzór tlenku prostego | Stopień utlenienia pierwiastka wobec tlenu |
---|---|---|
tlenek litu | ||
tlenek skandu( | ||
tlenek manganu( | ||
tlenek żelaza( | ||
tlenek glinu | ||
tlenek węgla( | ||
tlenek azotu( | ||
tlenek siarki( | ||
tlenek chloru( |
Nadtlenki to związki pierwiastka z tlenem, w których atomy tlenu występują na

Są to związki nietrwałe o właściwościach silnie utleniających. Wzór ogólny nadtlenków ma postać:
gdzie:
– oznacza symbol pierwiastka chemicznego z grupy , lub ; – oznacza odpowiedni dla danego nadtlenku indeks stechiometryczny; – to ugrupowanie , w którym atomy tlenu występują na stopniu utlenienia.
Ponadtlenki są to związki, w których atomy tlenu występują na formalnym stopniu utlenienia
Wzór ogólny ponadtlenków ma postać:
gdzie:
– oznacza symbol metalu grupy lub układu okresowego pierwiastków; – wartość stopnia utlenienia metalu; – to ugrupowanie , w którym atomy tlenu występują na stopniu utlenienia.
Nazwa tlenku (wg Systemu Stocka) | Wzór tlenku | Stopień utlenienia pierwiastka wobec tlenu |
---|---|---|
nadtlenek potasu | ||
ponadtlenek potasu |

Dla niektórych pierwiastków, np. dla żelaza i ołowiu, oprócz tlenków prostych, występują również tlenki mieszane, w których atomy danego pierwiastka, wchodzące w skład tlenu, występują na dwóch różnych stopniach utlenienia. Dla takich związków nazwy tworzone są analogicznie, jak dla tlenków prostych. Należy jednak podać obydwa stopnie utlenienia metalu. Do przykładów takich tlenków należą:
Klasyfikacja tlenków ze względu na rodzaj pierwiastka
Wyróżnia się również podział tlenków ze względu na rodzaj pierwiastka, jaki go tworzy. Wyodrębnia się zatem tlenki metali i niemetali. Tlenki metali to zazwyczaj ciała stałe o wysokiej temperaturze topnienia i wysokiej gęstości. Niektóre z nich są lotne, np.
- Nazwa kategorii: tlenki
- Nazwa kategorii: niemetali
- Nazwa kategorii: np.
– tlenek węgla( ) Koniec elementów należących do kategorii niemetali - Nazwa kategorii: metali
- Nazwa kategorii:
– tlenek skandu( ) Koniec elementów należących do kategorii metali
- Elementy należące do kategorii tlenki
- Elementy należące do kategorii niemetali
- Elementy należące do kategorii metali
Inny typ podziału, to podział oparty na charakterze chemicznym tlenków. Zgodnie z nim wyróżnia się tlenki:
obojętne, np.
, ;kwasowe, np.
,zasadowe, np.
, ;amfoteryczne, np.
, .
Ten typ podziału przydatny jest przy określaniu reaktywności tlenków. Otóż tlenki kwasowe reagują z zasadami, a nie reagują z kwasami; tlenki zasadowe reagują z kwasami, a nie reagują z zasadami; tlenki amfoteryczne reagują z mocnymi kwasami i mocnymi zasadami, a tlenki obojętne nie reagują ani z kwasami, ani z zasadami.
Ustal wzór sumarycznywzór sumaryczny związku pierwiastka z tlenem na podstawie jego nazwy.
Nadtlenek baru.
Tlenek chromu(
).
Słownik
dwuskładnikowe związki tlenu z innymi pierwiastkami, w których atomy tlenu występują na
ładunek jonu, w jaki przekształciłby się atom danego pierwiastka, gdyby wszystkie tworzone przez niego wiązania miały charakter jonowy
wzór chemiczny, który podaje symbole pierwiastków oraz liczbę ich atomów tworzących dany związek chemiczny, określa skład jakościowy i ilościowy związku chemicznego
oznacza podawanie stopnia utlenienia pierwiastka lub centrum koordynacyjnego w nawiasie okrągłym, z pominięciem spacji przy danej nazwie związku chemicznego
kwasy, które w roztworach (przy dostatecznie dużym rozcieńczeniu) całkowicie dysocjują na jony, tj. ich stopień dysocjacji elektrolitycznej jest równy
termin umowny, rozumiany jako zdolność zasady do uwalniania jonów wodorotlenkowych (w roztworze) bądź zdolność do oddawania elektronów w reakcjach z akceptorami elektronów
Bibliografia
Encyklopedia PWN
Hejwowska S., Marcinkowski R., Chemia ogólna i nieorganiczna, Gdynia 2005.
Śliwa W., Zelichowicz N., Nowe nzewnictwo w chemii związków nieorganicznych i organicznych, Warszawa 1994.
Tlenki, online: https://pl.wikipedia.org/wiki/Tlenki, dostęp: 23.04.2021).
Wartościowość, online: https://pl.wikipedia.org/wiki/Warto%C5%9Bciowo%C5%9B%C4%87, dostęp: 23.04.2021.