Pierwsze próby integracji

Pierwszym krokiem do zjednoczenia Europy w znanej nam obecnie formie było stworzenie przez Belgię, Holandię (Niderlandy) i Luksemburg unii celnej, zwanej Beneluksem, która weszła w życie w 1948 roku. Jej sukces spowodował popularyzację idei zjednoczenia Europy na szerszą skalę. W celu zabezpieczenia Europy Zachodniej przed rosnącymi wpływami komunizmu i niedopuszczenia do odrodzenia się faszyzmu utworzono w latach 1948–1949 organizacje polityczne i militarne: Radę EuropyPakt Północnoatlantycki (NATO). Rada Europy powstała 5 maja 1949 roku po podpisaniu przez Belgię, Danię, Francję, Niderlandy, Irlandię, Luksemburg, Norwegię, Szwecję, Wielką Brytanię i Włochy traktatu londyńskiego. Jej zadaniem było niedopuszczenie do wybuchu nowej wojny, ochrona praw człowieka i ułatwienie państwom członkowskim powojennej odbudowy. Zadaniem NATO zaś było zapewnienie bezpieczeństwa militarnego.

Plan Schumana

R1bwSYOKCvFX71
Robert Schuman, autor planu nazwanego jego nazwiskiem.
Zastanów się, dlaczego uważamy go za ojca zjednoczonej Europy.
Źródło: Bundesarchiv, Bild 183-19000-2453, licencja: CC BY-SA 3.0.

Do czołowych ideologów zjednoczonej Europy zaliczamy dwóch francuskich polityków: Roberta SchumanaJeana Monneta. Monnet, który był wybitnym ekonomistą, proponował w procesie integracji zastosowanie takich rozwiązań, by chroniły one francuskie interesy i jednocześnie pozwalały na pokojowy rozwój zniszczonych przez wojnę Niemiec.

Stało się to szczególnie istotne po 1949 roku, kiedy na mapie Europy zagościły dwa wrogo nastawione do siebie państwa niemieckie – demokratyczna Republika Federalna Niemiec (RFN) i socjalistyczna Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD). To właśnie z inspiracji Monneta 9 maja 1950 roku minister spraw zagranicznych Francji Robert Schuman przedstawił deklarację rządu zwaną planem Schumanaplan Schumanaplanem Schumana. Minister zaproponował w niej w imieniu Francji utworzenie otwartej dla wszystkich państw organizacji międzynarodowej zarządzającej przemysłem węglowym i stalowym. Organizacja ta miała być zarządzana przez ponadnarodowy organ władzy. W swojej deklaracji Schuman zwracał uwagę, że czas zakończyć wrogość między Francją i Niemcami, doprowadzając do pojednania. Idea ta spodobała się kanclerzowi RFN Konradowi Adenauerowi, gdyż umożliwiała temu państwu powrót do polityki i gospodarki międzynarodowej.

Traktat paryski ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali

18 kwietnia 1951 roku w Paryżu Francja, RFN, Włochy, Belgia, Niderlandy (Holandia) i Luksemburg podpisały traktat o powołaniu do życia międzynarodowej organizacji pod nazwą Europejska Wspólnota Węgla i Stali (EWWiS).

RdiwFjkpNa0dG
Oryginał traktatu podpisany 18 kwietnia 1951 r.
Źródło: Marc Baronnet, licencja: CC BY-SA 4.0.

W preambule traktatu paryskiegotraktat paryskitraktatu paryskiego przywódcy sześciu państw członkowskich EWWiS napisali tak:

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali

Zważywszy, że pokój świata można zapewnić jedynie przez twórcze wysiłki na miarę niebezpieczeństw, które mu zagrażają;
Przekonani, że dla zachowania stosunków pokojowych niezbędny jest wkład cywilizacyjny, jaki może wnieść Europa zorganizowana i żywotna;
Świadomi faktu, że Europę taką można zbudować jedynie drogą konkretnych działań stwarzających prawdziwą solidarność oraz zakładając wspólne podstawy pod rozwój ekonomiczny; 
Pragnąc przyczynić się poprzez rozwijanie podstawowych gałęzi wytwórczości do podnoszenia poziomu życia i postępu dzieła pokoju;
Zdecydowani zastąpić historyczną rywalizację narodów połączeniem ich istotnych interesów; ustanowić – tworząc wspólnotę ekonomiczną, podstawę szerokiej i niezależnej jedności ludów od wieków rozdzielanych przez krwawe konflikty i założyć fundamenty instytucji zdolnych do kierowania odtąd ich wspólnym losem;
Podjęli decyzję o utworzeniu Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali.

paryski Źródło: Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali, 18.04.1951 r., dostępny w internecie: sgipw.wlkp.pl [dostęp 27.07.2020 r.].

Jak widać, celem nadrzędnym integracji europejskiejintegracja europejskaintegracji europejskiej miało być niedopuszczenie do kolejnych konfliktów oraz tworzenie pokojowej współpracy międzynarodowej.

RWkQujVxXOA3A
Państwa założycielskie EWWiS (widoczne terytoria podległe Francji), w prawym górnym rogu flaga tej organizacji, która obowiązywała do 1973 roku.
Zastanów się, do czego ta flaga nawiązywała.
Źródło: domena publiczna.

Europejska Wspólnota Węgla i Stali

R1FG2Qrt8e6Mp1
Jean Monnet, pierwszy przewodniczący Wysokiej Władzy EWWiS w latach 1952–1955.
Źródło: domena publiczna.

Głównym zadaniem EWWiS było stworzenie wspólnego rynku surowców i produktów przemysłu węgla, stali i żelaza. Miało to być realizowane za pomocą:

  • wspólnej polityki produkcyjnej węgla i stali;

  • wspólnej polityki transportowej i inwestycyjnej;

  • wspólnej polityki cen i zbytu towarów.

Funkcjonowanie wspólnoty rozpoczęło się 23 lipca 1952 roku, kiedy zaczął obowiązywać podpisany na 50 lat traktat. Pierwszym przewodniczącym Wysokiej Władzy EWWiS został wybrany Jean Monnet, który przyczynił się do jej powstania.

Traktaty rzymskie

RSBDlDrwGEEBl1
Podpisanie traktatów rzymskich w pałacu Konserwatorów na Kapitolu.
Źródło: domena publiczna.

Nad rozszerzeniem współpracy gospodarczej dotyczącej nie tylko węgla i stali od 1952 roku pracował specjalny komitet międzynarodowy pod przewodnictwem Paula Henriego Spaaka, polityka belgijskiego, który współtworzył EWWiS, ale był zwolennikiem rozszerzenia wspólnoty na całą gospodarkę. Rezultatem pracy komitetu było podpisanie 25 marca 1957 roku traktatów rzymskichtraktaty rzymskietraktatów rzymskich przez państwa członkowskie EWWiS.

Na ich mocy utworzone zostały Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG)Europejska Wspólnota Energii Atomowej (EWEA, Euratom). Traktaty rzymskie weszły w życie 1 stycznia 1958 roku.

Europejska Wspólnota Energii Atomowej

Na mocy traktatu rzymskiego powstała EWEA (Euratom), której celem była koordynacja inwestycji i badań nad energią atomową, a także wspólne działanie zmierzające do stworzenia odrębnej gałęzi przemysłu związanej z gospodarką atomową. Jej pierwszym przewodniczącym został Louis Armand. W preambule do traktatu podkreślono fakt, że energię atomową należy wykorzystywać wyłącznie w celach pokojowych.

R11tsq6HsPcSM1
Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: cele[br] Europejskiej Wspólnoty[br] Energii AtomowejElementy należące do kategorii cele[br] Europejskiej Wspólnoty[br] Energii AtomowejNazwa kategorii: pokojowa współpraca[br] w dziedzinie energii[br] atomowejNazwa kategorii: nadzorowanie rozwoju[br] przemysłu nuklearnegoNazwa kategorii: poprawa standardów [br]życia w państwach[br] członkowskich [br]przez swobodny[br] rozwój technikiNazwa kategorii: rozwój [br]badań naukowychNazwa kategorii: swobodny [br]przepływ specjalistówNazwa kategorii: wypracowanie [br]jednolitych standardów[br] i norm bezpieczeństwa[br] ochrony radiologicznejNazwa kategorii: zabezpieczenie[br] transportu[br] paliw i odpadów[br] nuklearnychKoniec elementów należących do kategorii cele[br] Europejskiej Wspólnoty[br] Energii Atomowej
Cele EWEA
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Niestety, już kilka lat później francuskie próby atomowe na atolu Mururoa na Oceanie Spokojnym pokazały, że był to zapis nie do końca prawdziwy. Pozytywnym efektem powstania EWEA był rozwój energetyki atomowej oraz utrwalenie się z czasem wspólnego dla państw Europy Zachodniej instrumentu kontroli i koordynowania polityki w zakresie cywilnego wykorzystania energii jądrowej. Przyczyniło się to w przyszłości do rozwoju techniki atomowej w cywilnym zakresie jej zastosowania. Siedzibą organizacji była Bruksela.

Rdhtg3yKVtYTr
Państwa członkowskie EWEA
Zastanów się, z jakiego okresu pochodzi ta mapa.
Źródło: Kolja21, licencja: CC BY 3.0.

Skutki integracji

Od 1958 roku trzy wspólnoty europejskie: EWWiS, EWG i EWEA, rozpoczęły proces tworzenia wspólnych instytucji w celu zacieśnienia współpracy. Rezultatem tych działań było powstanie Europejskiego Zgromadzenia Parlamentarnego, które następnie przekształciło się w Parlament Europejski, a także wspólnego Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. Dalszym etapem łączenia się wspólnot europejskich był traktat fuzyjny z 8 kwietnia 1965 roku, na mocy którego połączono organy wykonawcze wspólnot, tworząc Komisję Wspólnot Europejskich – Radę Ministrów dla trzech wspólnot europejskich. Wszedł on w życie 1 stycznia 1967 roku i obowiązywał do podpisania traktatu amsterdamskiego 2 października 1997 roku. Obecnie wszystkie wspólnoty są częścią Unii EuropejskiejUnia EuropejskaUnii Europejskiej, która powstała na mocy traktatu z Maastricht – 7 lutego 1992 roku, który wszedł w życie z dniem 1 listopada 1993 roku.

Słownik

Europejska Wspólnota Energii Atomowej (EWEA, Euratom)
Europejska Wspólnota Energii Atomowej (EWEA, Euratom)

wspólnota powstała na mocy traktatów rzymskich, obejmowała współpracę w dziedzinie pokojowego wykorzystania energii atomowej

Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG)
Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG)

wspólnota utworzona na mocy traktatów rzymskich z 1957 roku, zapoczątkowała proces ściślejszej integracji europejskiej

Europejska Wspólnota Węgla i Stali (EWWiS)
Europejska Wspólnota Węgla i Stali (EWWiS)

pierwsza z wspólnot utworzona na mocy traktatu paryskiego z 1951 roku, obejmowała współpracę w dziedzinie węgla i stali

integracja europejska
integracja europejska

proces integracji zachodzący w Europie po II wojnie światowej, polegający na stopniowym łączeniu się państw Europy pod względem gospodarczym, politycznym i prawnym

plan Schumana
plan Schumana

koncepcja integracji gospodarczej Francji i Republiki Federalnej Niemiec, opracowany przez Roberta Schumana i ogłoszony 9 maja 1951 roku; dał początek EWWiS

prawo pierwotne
prawo pierwotne

prawo tworzone przez traktaty założycielskie wspólnot europejskich i Unii Europejskiej, będące źródłem praw dla jej funkcjonowania

traktat paryski
traktat paryski

zawarty 18 kwietnia 1951 roku przez Belgię, Francję, Niderlandy (Holandię), Luksemburg, RFN i Włochy, dał początek EWWiS

traktaty rzymskie
traktaty rzymskie

zawarte 25 marca 1957 roku przez Belgię, Francję, Niderlandy (Holandię), Luksemburg, RFN i Włochy, dały początek EWG i EWEA

Unia Europejska
Unia Europejska

związek 27 państw europejskich powstały na mocy traktatu z Maastricht z 7 lutego 1992 roku