Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Słowo barok pochodzi najprawdopodobniej z języka portugalskiego, w którym barroco pierwotnie oznaczało perłę o nieregularnym kształcie. Przejęte przez Włochów jako barocco odnosiło się do czegoś dziwacznego i przesadnego – w tym znaczeniu termin zaczął funkcjonować również w innych językach europejskich. Określano nim styl w sztukach pięknych, który rozwinął się pod koniec XVI wieku w wielu krajach Europy, a także Ameryki, dokąd dotarł za pośrednictwem kolonizatorów, i trwał przez następne dwa stulecia. Z czasem nazwa barok objęła całą epokę w dziejach kultury, odnosiła się zatem również do literatury, muzyki i innych dziedzin twórczości. Określała także sposób myślenia i życia.

Barokowa estetykaestetykaestetyka jest ściśle związana ze światopoglądem epoki. Wcześniejsze odkrycia uczonych, takich jak Mikołaj Kopernik czy Galileusz, podważyły tradycyjny, uporządkowany obraz świata, w którego centrum znajdowała się Ziemia. Zapoczątkowało to przemiany w nauce i filozofii, ale przede wszystkim wzbudziło niepewność i otworzyło drogę do przekonania o nieuporządkowanym charakterze rzeczywistości. Tendencje te wyraźnie odbijają się w barokowej sztuce, która zwraca się ku formom skomplikowanym, zadziwiającym, niekiedy wręcz niepokojącym.

Umberto Eco Historia piękna

Skąd wypływa ów lęk i niepokój, to nieustanne poszukiwanie nowości? [...] Przestrach, który ogarnął człowieka na skutek odkrycia, że utracił on swoje miejsce w centrum wszechświata, towarzyszył zmierzchowi humanistycznych i renesansowych utopii oraz utracie wiary w możliwość zbudowania harmonijnego i pełnego pokoju świata. Kryzysy polityczne, rewolucje ekonomiczne, wojny „wieku żelaza”, nawrót dżumy: wszystko to razem spotęgowało odkrycie, że wszechświat nie został stworzony na ludzką miarę i że człowiek nie jest jego twórcą ani panem. Paradoksalnie ogromnym postępem poznania było spowodowanie samego jego kryzysu: poszukiwanie skomplikowanego piękna towarzyszyło na przykład odkryciu Keplera, że prawa niebieskie nie naśladują już prostych harmonii klasycznych, ale wymagają coraz większych komplikacji.

eco Źródło: Umberto Eco, Historia piękna, Poznań 2018, s. 225.
R187Kh7AWnO391
Trzy obrazy włoskiego malarza Caravaggia (kolejno od lewej): Nawrócenie w drodze do Damaszku (1600); Głowa Meduzy (1598), Niewierny Tomasz (1595–1596)
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Beata Bociek Naturalne i nadprzyrodzone znaczenie symboliki światła w malarstwie okresu baroku.

Barok to niezwykła epoka w dziejach sztuki. Pełna blasków i cieni, wspaniałości i nędzy. Epoka kontrastów, napięć, emocji. Bez problemu dostrzega się w nim jaskrawe sprzeczności, jak realność i pozór, asceza i radość, moc i niemoc, przepych i umiarkowanie, afirmacja życia i memento mori – to elementy stałe tego okresu. Barok można by nazwać El Gran Theatro, Wielkim teatrem. Sztuka miała robić wrażenie na poddanych i wiernych, olśniewać, a jednocześnie przekazywać treści ideologiczne. Epoka baroku doszła do niezwykłej wirtuozerii w mnożeniu znaczeń, aluzji i metafor, tworzyła kulisy teatru i stwarzała iluzję doskonałego świata. Sztuka tego okresu zwracała się w pierwszej kolejności do zmysłów oglądającego: patos, iluzjonizm, dynamizm, mistycyzm mają wywierać wrażenie, przekonywać, wywoływać wewnętrzne poruszenie.

bociek Źródło: Beata Bociek, Naturalne i nadprzyrodzone znaczenie symboliki światła w malarstwie okresu baroku., „Studia Elbląskie” 2011, s. 410–411.

W efekcie sztuka baroku odrzuca klasyczne wzorce piękna oparte na harmonii i proporcji. Artyści epoki dążą do udziwnionej, zaskakującej formy wyrazu. Cenią wyrazistą ekspresję, bogate zdobnictwo, gry przeciwieństw, kontrasty, monumentalność. Zgodnie z duchem epoki dzieła baroku zaskakują i niepokoją.

RBUWvRArw3zEa
Andrea Pozzo, fresk Apoteoza św. Ignacego, kościół św. Ignacego w Rzymie, XVII w.
Źródło: Bruce McAdam, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.0.

Słownik

alegoria
alegoria

(gr. allegoreo – mówić coś innego) – w literaturze i sztuce: postać, motyw lub fabuła mające poza znaczeniem dosłownym stały umowny sens przenośny

estetyka
estetyka

(gr. aisthetikos — odczuwający) – dyscyplina filozoficzna zajmująca się nauką o pięknie

kontrapost
kontrapost

(wł. contrapposto – przeciwieństwo, kontrast) – zasada kompozycji, która polega na ustawieniu postaci ludzkiej w taki sposób, by ciężar ciała spoczywał na jednej nodze i na zrównoważeniu tej postawy lekkim wygięciem tułowia i ramienia w stronę odwrotną

tenebryzm
tenebryzm

(wł. tenebroso – ciemny) ‒ sposób ujęcia kompozycji malarskiej, polegający na zastosowaniu ciemnej tonacji barwnej, w której postacie i przedmioty są wydobyte z mrocznego tła za pomocą ostrego światłocienia

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida